سرمایه انسانی
دانش کارکنان

دارایی فکری
دانش فنی ؛ مارک‌های تجاری حق ثبت محصولات

سرمایه نوسازی و توسعه:
حق ثبت محصولات و تلاش‌های آموزشی

سرمایه ساختاری :
حق ثبت محصولات طرح ها و مارک‌های تجاری

دارایی فکری :برخلاف سرمایه فکری , دارایی فکری یک دارایی به ثبت رسیده با تعریف قانونی است

دارایی‌های بازار :
نام‌های تجاری مشتریان وفاداری مشتریان وکانال‌های توزیع

سرمایه رابطه :
روابط با ذی نفعان درون و بیرون سازمان

سرمایه مشتری :
اطلاعات بازار برای استفاده در جذب و حفظ مشتریان

سرمایه رابطه
سرمایه مشتری تنها یک بخش دانش موجود در روابط سازمانی است

۲-۷-۲- مدیریت موفق سرمایه فکری

برای تأثیرگذاری مثبت بر ارزش آینده بنگاه لازم است درک بهتری از سرمایه فکری و آخرین ابزار موجود برای شناسایی اندازه گیری و مدیریت این عامل مهم ایجاد ارزش را آخرین ابزار موجود برای شناسایی اندازه گیری و مدیریت این عامل مهم ایجاد ارزش را داشته باشیم رهنمود حسابداری مدیریت منتشر شده بوسیله انجمن حسابداران رسمی آمریکا (AICPA) پنج گام اساسی را برای مدیریت موفق سرمایه فکری تعیین می‌کند.
۱٫شناسایی سرمایه فکری بنگاه
۲٫ترسیم عوامل کلیدی ارزش
۳٫اندازه گیری سرمایه فکری
۴٫مدیریت سرمایه فکری
۵٫گزارشگری سرمایه فکری
اولین گام شناسایی سرمایه‌های فکری بنگاه است این مرحله شامل اندازه گیری ارزش آن می‌باشد همه سرمایه‌های فکری بطور خودکار برای یک بنگاه ارزشمند نیستند این سرمایه‌ها زمانی ارزشمند هستند که به پیشبرد ا هداف بنگاه کمک کنند سرمایه فکری را می‌توان از طریق انجام مصاحبه کارگاه‌های آموزشی یا از طریق نظرسنجی‌های اینترنتی شناسایی کردد زمانی که سرمایه فکری شناسایی شد می‌توان ارزش آن را سنجید هنگام ارزشگذاری سرمایه فکری باید به خاطر داشته باشیم که ارزش سرمایه فکری به راهبرد بنگاه بستگی دارد و بطور پویا با سایر منابع در تعامل و به آنها وابسته است
گام بعدی ترسیم نقشه ارزش زایی است این مثال دیدنی دو کارکرد اولیه دارد: ایجاد اطمینان از این که راهبرد با همه عوامل ارزش سرمایه فکری منسجم و پیوسته است و ایجاد امکان ارتباط دهی آسان راهبرد و نقش و اهمیت سرمایه فکری در پیشبرد راهبرد بعد از شناسایی و ترسیم عوامل ارزش سرمایه فکری بنگاه می‌تواند سنجش آنها را شروع کند. ابزار و فنون زیادی برای سنجش سرمایه فکری موجود است.
زمانی که سرمایه فکری اندازه گیری شد می‌توان آن را مدیریت کرد به کمک ارزشیابی‌های مربوط می‌توانیم سطوح فعلی عملکرد را بشناسیم بفهمیم که آیا سرمایه فکری بهتر شده یا رو به زوال رفته است و پی ببریم چه فعالیت‌ها یا برنامه‌هایی بر عملکرد اثر داشته‌اند از این اطلاعات می‌توان در تصمیم گیر‌ی بررسی و آزمون راهبرد و مدیریت مخاطرات مرتبط با سرمایه فکری استفاده کرد (انجمن رسمی آمریکا ۱۳۸۸).
گام نهایی گزارشگری سرمایه فکری است هدف گزارشگری سرمایه فکری ارائه اطلاعاتی درباره سرمایه فکری یک سازمان به ذی نفعان آن است گزارشگری سنتی نمی‌تواند ارزش سرمایه فکری را توصیف کند راه‌های مختلفی برای توجه به محدودیت‌های گزارشگری مالی سنتی در افشای اطلاعات درباره سرمایه فکری ایجاد شده اما هنوز نسبت به هیچ استانداردی توافق نشده است در نتیجه سازمان‌های مختلف گزارشهای داوطلبانه‌ای را ارائه کرده و به مزایای واضح آن از قبیل بهبو د شناخت ذی نفعان از راهبرد بنگاه و بهبود تصویر از بنگاه و شهرت آن پی برده‌اند (انجمن رسمی آمریکا ۱۳۸۸).

۲-۷-۳- دلایل اندازه گیری سرمایه فکری توسط سازمان‌های دولتی

سازمان‌ها به دلایل متعددی تمایل به اندازه گیری سرمایه‌های فکری کارکنان خود دارند.
۱٫اندازه گیری سرمایه فکری می‌تواند به تدوین استراتژی تجاری برای یک سازمان کمک کند.
۲٫سازمان با شناسایی و توسعه سرمایه فکری اش می‌تواند یک مزیت رقابتی را به دست آورد.
۳٫ ایجاد شاخص‌های کلیدی عملکرد که به ارزیابی اجرای استراتژی کمک خواهد کرد.
۴٫استفاده از ارزیابی‌های غیرمالی سرمایه فکری می‌تواند به طرح‌های باز پرداخت و پاداش شرکت ارتباط داده شود.
۵٫ ارتباط با سهامداران خارجی که دارایی‌های فکری شرکت‌ها را در اختیار دارن (هلمن^[۲۱] ۲۰۰۵).
دلایل اول تا چهارم برای اهداف درون سازمانی و دلیل پنجم برای اهداف خارج از سازمان می‌باشد.
زنجیردار (۱۳۸۷) دلایل شرکت‌ها برای اندازه گیری سرمایه‌های فکری را اینگونه مطرح می‌کند: بهبود مدیریت داخلی بهبود گزارشات خارجی رضایت عوامل اجرایی و قانونی در نهایت می‌توان گفت که دو مأموریت اصلی مدیریت دانش به شرح زیر است:
۱٫تلاش مداوم در جهت گسترش و توسعه بهتر سیستم ها، برای ایجاد ثبت و انتشار دانش درون سازمان‌ها وجود دارد.
۲٫آگاهی‌های رو به رشدی وجود دارد که دانش به طور قابل ملاحظه‌ای به ارزش تجارت می‌افزاید و در برخی موارد این دانش تقریباً نشان دهنده تمام شالوده ارزش است.
بنابراین وقت آن رسیده است که اندازه گیری سرمایه فکری و گنجاندن آن در گزارشات مالی حسابداری به طور چشمگیری مورد توجه سازمان‌ها قرار گیرد.
تبیین اهمیت مدیریت دانش و تاثیر آن در عملکرد سازمان تا حدود زیادی منوط به قدرت توجیه و تبیین نقش آن در افزایش قدرت رقابتی سازمان و کسب سهم بیشتری از سازمان می‌باشد یکی از منطفی‌ترین رویکردها در این زمینه اندازه گیری تاثیر سرمایه فکری بر عملکرد سازمان‌ها از طریق اندازه گیری سرمایه فکری در سیستم اندازه‌گیری عملکرد کلی سازمان است که می‌تواند در سطح سازمان و یا در سطح فرایندهای فردی و پروژه‌ای انجام گیرد به عبارتی دیگر باید با باز کردن یک ردیف برای سرمایه فکری در میان سایر ردیف‌های اندازه گیری عملکرد سازمان‌های دولتی یک عدد و مقدار مشخصی را در نظر گرفت گرچه در عمل انجام این کار بسیار سخت است (نمائیان ۱۳۹۰).

۲-۷-۴- روش‌های اندازه گیری سرمایه فکری

همان طور که اشاره شد حسابداری سنتی ارزشهایی مثل تجربه مهارت خوشنامی شرکا یا مالکان را نادیده می‌گیرد؛ لذا میان ارزش بازار و ارزش دفتری واحدهای تجاری در عمل شکاف بزرگی وجود دارد حال در جهت مرتفع نمودن و کم کردن این شکاف از بین بیش از ۳۰ مدلی که برای شناخت و اندازه گیری سرمایه فکری شناسایی شده است به ۱۴ مدل و روش مهم و ویژگیهای هرکدام می‌پردازیم.
۱٫کیوی توبین
روش کیوی توبین توسط جیمز توبین^[۲۲] (۱۹۷۸) برنده نوبل اقتصاد توسعه داده شد این نسبت ارتباط بین ارزش بازار یک شرکت و ارزش جایگزینی آن شرکت (هزینه جایگزینی داراییهای آن شرکت) را اندازه گیری می‌کند بصورت تئوری در بلند مدت این نسبت به سمت واحد میل می‌کند اما شواهدی تجربی نشان می‌دهد که در همین زمان این نسبت می‌تواند بطور معناداری با عدد یک متفاوت باشد.

جهان در نیم قرن اخیر با توجه به تحولات صورت گرفته ، وارد عصر جدیدی شده است که کاهش سریع فاصله های زمانی و مکانی ، ادغام فزاینده نظام های اقتصادی ، اجتماعی و سیاسی جهان و رشد خیره کننده تولید و مصرف از جمله ویژگی های برجسته آن است. در اثر این تحولات ، فرآیندهای تولید ، توزیع و مصرف تغییر یافته و ساختارهای اقتصادی و سیاسی و مناسبات اجتماعی دستخوش تغییرات اساسی شده اند.
با بررسی های صورت گرفته در مطالعات مختلف مشخص شده است که پدیده جهانی شدن تاثیرات متفاوتی بر مردم و سازمانهای هر کشور گذاشته است. اما در مجموع نتایج این پدیده عمدتا نصیب کشورهای پیشرفته و کشورهای در حال رشد صنعتی به ویژه کشورهای آسیای شرقی و جنوب شرقی شده است و اکثر کشورهای توسعه نیافته از دستاوردهای این پدیده محروم مانده اند.
در درون این کشورها نیز تاثیر جهانی شدن بر روی اقشار اجتماعی و سازمانهای مختلف ناهمسان بوده است به طوری که بیشترین دستاورد نصیب اقشار مرفه و سازمانهای ثروتمند شده است که دارای بیشترین دسترسی به بازار جهان ،سرمایه و تخصص می باشند.همان طور که مشخص است جهانی شدن دارای روندی پر قدرت است که در مدت زمانی نسبتا کوتاه کشورهایی را که نتوانند خود را با آن تطبیق دهند پشت سر خواهد گذاشت اما در صورت بهره برداری مناسب از آن می تواند موجب توسعه اقتصادی گسترده کشورهای جهان شود.
با توجه به این دیدگاه و بررسی عملکرد اقتصادی کشورمان طی ۳۰ سال گذشته، مشخص می شود که ایران فاقد یک برنامه مناسب برای مقابله با چالش ها و بهره برداری از فرصتهای روند جهانی شدن می باشد که همین موضوع موجب خسارات زیادی برای کشور شده است.

جمهوری اسلامی ایران طی چند سال اخیر تلاش داشته با تدوین برنامه چهارم توسعه ، تغییر اقتصاد مبتنی بر فروش نفت را به سوی اقتصاد دانش بنیان رهنمون سازد اما ساختار اقتصادی ایران و در راس آن وابستگی روز افزون کشور به درآمدهای نفتی همچنان مانعی در برابر رفع اصولی این مشکل بوده است. در این راستا یکی از این حوزه هایی که بی شک می تواند جهت گیری کشور را به سوی اقتصاد دانش محور هدایت و تسهیل کند دانشگاهها و مراکز پژوهشی کشور علی الخصوص موسسات وابسته به دولت می باشند چرا که این بخش از منابع عمومی جامعه استفاده کرده و تلاش آنها در دستیابی به منافع بلند مدت جامعه می تواند سرمشق و الگویی برای سایر بخش های کشور باشد.
دانشگاهها در بسیاری از کشورهای پیشروی جهان ، دیگر صرفا به عنوان نهادی هایی که در زمینه آموزش نیروی انسانی و انجام تحقیقات ، فعالیت می کنند شناخته نمی شوند بلکه انتظاری که از آنها می رود این است که نقش فعال تری در توسعه اقتصاد ملی و منطقه ای داشته باشند.
دانش های انتقال یافته می توانند در تولید محصولات و فرآیندهای جدید به کار گرفته شده یا در بهبود محصولات و فرآیندهای موجود مورد استفاده قرار گیرند. نقش و مسئولیت بخش دانشگاهی (دانشگاهها و سازمان های تحقیقاتی) در طی دو دهه اخیر در نظام ملی نوآوری کشورها خصوصاً در کشورهای توسعه یافته با تغییرات مهمی مواجه بوده است. در این کشورها بخش دانشگاهی به عنوان بخش تولید و عرضه دانش با چالش پاسخگویی بهتر به سایر مولفه های نظام ملی نوآوری مواجه می باشد و به طور روزافزونی در بهبود کارایی آنها در تولید دانش و افزایش سطح و کیفیت تحقیقات حاصل از این بخش تلاش می گردد.
این بهبود کارایی در انجام پژوهش تنها قسمتی از فرایند ارتقاء نوآوری ملی می باشد و تمامی کشورها جهت دستیابی به این ارتقاء نیازمند استفاده وسیعتر اجتماعی و اقتصادی از پژوهش های انجام شده در بخش دانشگاهی می باشند، این امر نیازمند سازوکارهای لازم جهت انتقال و به کارگیری دانش در سایر بخش های اجتماعی و اقتصادی ، به خصوص در بخش صنعت می باشد که به عنوان تجاری سازی نتایج تحقیقات ، محل توجه روزافزونی می باشد (فکور, ۱۳۸۵).
به همین دلیل بسیاری از دانشگاههای مهم در سراسر جهان، دفاتر انتقال تکنولوژی^[۱۳]، مراکز رشد^[۱۴]، پارکهای علم و فناوری و سایر نهادهای مرتبط با تجاری سازی تکنولوژی های دانشگاهی را به خدمت گرفته اند. پاسخ به انتظارات جدید از موسسات آموزش عالی آنها را به سمت تغییرات و تحولات درونی و نیز تحول در نحوه تعامل با محیط اجتماعی سوق داده و ظهور نسل جدیدی از دانشگاهها به عنوان دانشگاه کارآفرین نتیجه این تحولات است.دانشگاه کارآفرین در واقع پاسخی است به اهمیت روزافزون دانش در نظام ملی و منطقه ای نوآوری و شناخت جدید از دانشگاه به عنوان عامل انتقال دانش و تکنولوژی و منبع اختراعات خلاقانه با صرفه اقتصادی است. در دو دهه اخیر دولتها در سراسر جهان علی رغم تفاوت آنها در نظام دانشگاهی و صنعتی این پتانسیل دانشگاهها را به عنوان منبعی جهت ارتقاء محیط ملی نوآوری در کانون توجه خود قرار داده اند (Etzkowitz, 2000).
با این وجود به نظر می رسد که نه تنها در کشور ما هنوز مفهوم دانشگاه کارآفرین در میان بسیاری از متخصصان اهل فن نامانوس باقی مانده است بلکه اصلی ترین وظیفه آن یعنی تجاری سازی دستاوردهای پژوهشی به عنوان یک امر مهم و سرنوشت ساز در اقتصاد ملی و محلی از سوی اساتید دانشگاهها ، محققان، دانشجویان و کارکنان دانشگاه به عنوان یکی از رسالتهای اصلی آن پیگیری نمی شود.
با توجه به آنچه که به آن اشاره شد به نظر می رسد یکی از حوزه های کلیدی که می تواند محقق کننده شعار دستیابی ایران به اقتصاد دانش بنیان گردد و بعد از سالیان متمادی وابستگی کشور به فروش نفت را اندک اندک کاهش دهد تغییر ماموریت دانشگاهها و پژوهش های کشور از آموزش و یا پژوهش صرف به سوی دانشگاهها و یا پژوهشگاه های کارآفرین به منظور فن آفرینی و فروش دارایی های فکری در عرصه داخلی و بین المللی می باشد. لذا با در نظر گرفتن اهمیت استراتژیک عملی شدن این ماموریت و منافع تحقق آن برای کشورمان از جنبه های گوناگونی نظیر اقتصادی، فنی و علمی به نظر می رسد هنوز مشکلات و موانع بسیار زیادی تا تحقق این هدف مترقی در نظام آموزشی و پژوهشی کشور وجود دارد.
از این رو لزوم شناخت عوامل تسهیل کننده و موانع و تنگناهایی که باعث اثربخشی تجاری سازی نتایج پژوهش های دانشگاه ها و مراکز پژوهشی کشور می گردد قدم اول در کمک به خواست ملی حرکت به سوی اقتصاد دانش بنیان می باشد. دانشگاهها و پژوهشگاههای دولتی نیز مانند سایر سازمانها و نهادهای اجتماعی که از سوی دولت برای رفع نیازمندی های معین در جامعه تاسیس می شوند حیات بالنده و یا موفقیت آنها در گرو تحقق اهداف و کارکردهایی است که جامعه برای آنها مشخص کرده است . اما نکته حایز اهمیت در این بین درک تغییر نقش سنتی دانشگاهها و پژوهشگاه ها متناسب با تغییرات صورت گرفته در جهان در حوزه علم و تکنولوژی می باشد.
در زمینه بررسی و ارزیابی عوامل موثر یا بازدارنده موفقیت دانشگاهها و مراکز پژوهشی دولتی در حوزه تجاری سازی یافته های پژوهشی در حوزه فنی و مهندسی پرسش عمده به میزان بهره وری ، کارایی و اثر بخشی هم پژوهش های به ثمر رسیده و هم فرآیندهای پشتیبانی کننده از این نتایج تا تجاری سازی آنها مربوط می شود. از آغاز مباحث تجاری سازی تحقیقات دانشگاهی در مقیاس های گوناگون پیوسته برخی پرسش های کلیدی رویاروی روسا ، مدیران و اعضای هیات علمی دانشگاهها و پژوهشگاههای کشور قرار داشته است ، نظیر اینکه وضعیت تجاری سازی نتایج تحقیقات دانشگاه یا پژوهشگاهی که آنها در آن فعالیت می کنند در مقایسه با سایر دانشگاه ها و پژوهشگاه ها چگونه است؟ چه عواملی در بهره وری و اثر بخشی تجاری سازی نتایج تحقیقات آنان در حوزه فنی و مهندسی موثرند؟ و مناسب ترین و عملی ترین روش های تجاری سازی نتایج تحقیقات در هر دانشکده کدامند؟
اگرچه عوامل موثر بر تجاری سازی به طور کلی به هم شباهت دارند اما آرایش این عوامل در محیط و سازمانهای مختلف باعث می گردد تاثیر این عوامل بر تجاری سازی به صورت های گوناگون جلوه گر شود.
۲-۱ علم ، توسعه و تکنولوژی
جهان امروز را سه فرایند شکل می دهد که عبارتند از: علم ، توسعه و تکنولوژی.
علم: «علم روابط بین پدیده ها یا قوانین عام را با روش های خاص خود کشف می کند. علم، شناخت اثباتی نظام یافته یا تبیین^[۱۵]پدیده هاست» (احمدی, ۱۳۸۵)
در لغت نامه ها علم به معنای « کسب معلومات به صورتی سیستماتیک و تنطیم یافته » تعریف می گردد. بعضی ها علم را به معنای « ایجاد خلاقیت » ، برخی دیگر علم را « یک نوع فعالیت فکری و اجتماعی » و برخی دیگر علم را یک « تحول فرهنگی » دانسته اند (علی احمدی, ۱۳۷۷).
توسعه: «مجموعه فعالیت هایی است که جامعه را بسوی زندگی بهتر و متوازن جمعی و فردی و تامین نیازهای افراد جامعه در جهت خیر و صلاح آنان سوق می دهد» (احمدی, ۱۳۸۵).
تمایل ملتها برای نیل به رفاه و آبادانی همراه با حفظ هویت و کرامت انسانی زمینه تاریخی دارد که پرداختن به این امر در دهه های اخیر در مفهوم توسعه نمایان شده است. در حقیقت توسعه به فرآیندی گفته می شود که در آن جامعه از وضع نامطلوبی به وضع مطلوبی تغییر می یابد. این فرایند همه نهادهای جامعه را در بر می گیرد. به عبارت دیگر ، در فرایند توسعه ، استعدادهای سازماندهی جامعه از نظر اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی و سیاسی ، به روز و شکوفا می گردد (حاج فتحعلی ها, ۱۳۷۶).
تکنولوژی: استفاده عملی نتایج علمی و تجربی بشر در پاسخ به نیازهای اجتماعی را تکنولوژی نامند. تکنولوژی ممکن است در یک محصول ، در یک فرایند تولید و یا در یک فعالیت پشتیبانی تولید استفاده شود.
به عبارت دیگر تکنولوژی می تواند در تمامی دانش ها ، محصولات ، ابزارها ، روش ها و سیستم هایی که به خدمت گرفته می شود تا محصول یا خدماتی ارائه شود ، تعریف کرد. «در واقع تکنولوژی فرایند انتقال و تبدیل منافع به محصول از طریق دانش ، تجربه ، اطلاعات و ابزار است» (راهپیما, ۱۳۸۳).
در زیر تعاریف دیگری از تکنولوژی آورده شده است:
- تکنولوژی ابزاری برای به کارگیری دانش جهت بر طرف کردن نیازهای بشری می باشد.
- در فرهنگ لاروس تکنولوژی مطالعه ابزارها، شیوه ها و روش های مورد استفاده در حوزه های گوناگون صنعت می باشد (احمدی, ۱۳۸۵).
تکنولوژی در واقع محصولی است ساخته دست بشر ، استوار بر دانش و آگاهی ، مبتنی بر تحقیق و توسعه است که از نظر اقتصادی یک محصول به شمار می رود و دارای ویژگی های خاص سیکل زندگی یک محصول است (علی احمدی, ۱۳۷۷).
۲-۲ توسعه تکنولوژی
«توسعه تکنولوژی عبارت است از : خلق تکنولوژی های نوین برای فرآورده ها ، فرآیندها ، نظام ها و موقعیت های بهتر یا کاملا جدید از طریق بهره گیری از تکنولوژی کسب شده و دانش ، تجربه و مهارت حاصل شده از آن و تلفیق این دانش و تجربه با داده ها و یافته های تکنولوژیکی موجود در یک کشور» (مهدوی, ۱۳۸۰).
همچنین به تعبیری می توان توسعه تکنولوژی را این گونه تعریف کرد:توسعه تکنولوژی به ایجاد سیستم های جدید و بهبود عملکرد سیستم های تکنولوژیکی موجود در هر سازمان اشاره دارد که به بسط قابلیت های تکنولوژیکی در سطوح بخشی یا ملی می انجامد (حاج فتحعلی ها, ۱۳۷۶).
۲-۳ نوآوری
در فرهنگ لغت وبستر^[۱۶] ،نوآوری^[۱۷] عبارتست از: آغاز یا معرفی چیزی جدید، خلاق بودن، در فعالیت های اقتصادی-تجاری هر کالا یا خدمات جدید یا هر نوع فرایند کاری نو و متفاوت از گذشته، اختراعات جدید،… که ارزش جدید اقتصادی بوجود آورد. (احمدی, ۱۳۸۵).
نوآوری را می توان ایجاد محصول ، خدمت یا فرآیندی جدید در هر سازمان نامید. نوآوری به معنی ارائه محصول ، خدمت یا فرایند جدید به بازار چه از طریق ایجاد کاربردی جدید یا تجاری سازی آن است. نوآوری حتما نباید در کل جهان جدید باشد ؛ بلکه ایده ای است که در سازمان برای اولین بار استفاده می شود، صرف نظر از اینکه این ایده قبلا توسط سازمان های دیگر استفاده شده باشد یا خیر. همچنین تکنولوژی یا محصول نیز ضرورتا لازم نیست که جدید باشد. نوآوری می تواند تغییری در نوع عملکرد صنعتی باشد، به نحوی که باعث افزایش بهره وری شود. شومپیتر نوآوری موفق را یک فعالیت بی نظیر و یکتا تعریف کرده ، که انجام صحیح وموفقیت آمیز آن بیشتر ناشی از خواست و اراده است تا هوش افراد. فرایند نوآوری نیازمند یکپارچه سازی تکنولوژی و اختراعات موجود برای خلق محصول ، فرایند یا سیستمی جدید و پیشرفته است.
نوآوری ، به شرکت ها به عنوان آخرین جبهه باقی مانده در دنیای کسب و کار امروزی کمک می کند تا عملکرد را بهبود ، هزینه ها را کاهش و محصولات و خدمات جدیدی را به بازار عرضه کنند. سرمایه گذاری در تحقیقات ، به خودی خود موفقیت را تضمین نمی کند ، آمار قابل توجه شکست تجاری سازی محصولات و خدمات ، گواهی بر این ادعا است. در حقیقت فقط تعداد معدودی از شرکت ها می توانند به تنهایی به اهداف تحقیقاتی خود برسند (طارق, ۱۳۸۳).
هنگامی که راجع به علم صحبت می شود، منظور اکتشافات علمی است ؛ ولی منظور از تکنولوژی، نوآوری های تکنولوژیک است. این دو از لحاظ تاثیر گذاری متقابل بر یکدیگر با هم مرتبط هستند. نتیجه اکتشافات علمی می تواند اختراع و نوآوری باشد. تکنولوژی جدید نیز زمینه را برای اکتشافات علمی جدید فراهم می کند. هنگامی که این دو (علم و تکنولوژی) به بازار متصل می شوند ، زندگی انسان ها را تحت تاثیر قرار می دهد . شکل ۲-۱ ارتباط میان اکتشافات علمی ، اختراع ، نوآوری و بازار را نشان می دهد (ناصری, ۱۳۸۵).
شکل ۲- ۱ : ارتباط میان اکتشافات علمی ، اختراع ، نوآوری و بازار
۲-۴ تحقیق و توسعه
تحقیق و توسعه^[۱۸] فعالیت های گسترده ای را به منظور تامین نیازهای روز افزون بشری از تکوین تکنولوژی جدید ، ابداع ، اختراع ، بهبود کمی و کیفی محصولات و خدمات تا کاربردهای صنعتی ، اقتصادی و اجتماعی آنها در بر می گیرد.
سازمان باید به پرورش و توسعه تکنولوژی جهت انتقال تکنولوژی به شیوه ای موثر علاقه مند باشد ، به عبارتی دیگر ، بایستی برای شناسایی نیازها با تحقیقات وسیع و جامع مراکزی در داخل و یا در کل سیستم جامعه باشد تا با در نظر گرفتن امکانات و محدودیت ها بتواند با بهره گرفتن از تکنولوژی دیگران ، آن را به نحو مطلوب در سازمان خود ، مورد استفاده قرار دهد.
با وجود اینکه تحقیق و توسعه با هم در ارتباط هستند اما دارای وجوه افتراق و تمایزی نیز می باشند. آنسوف^[۱۹] و استوارت^[۲۰] این تمایز را اینگونه بیان کرده اند:
سازمان های تحقیق محور ، آنهایی هستند که در بوجود آوردن اختراعات اصیل تلاش دارند که البته احتمال استفاده آنها در خود سازمان زیاد است. سازمان هایی که سعی به پیشگام بودن در تکنولوژی حرفه یا صنعت خود دارند به عنوان رهبران تکنولوژی متمایل به تحقیق می باشند.
سازمان های توسعه محور ، تلاش خود را بر اصلاح اختراعات و نوآوری های موجود برای پاسخگویی به نیازهای مخصوص خود ، متمرکز می سازند. سازمان هایی که تکنولوژی های تثبیت شده را بکار می گیرند ، به عنوان پیروان تکنولوژی ، متمایل به توسعه می باشند.
۲-۴-۱ اهداف تحقیق و توسعه
هدف اصلی تحقیق و توسعه ، به معنی نقطه مطلوبی است که فرد یا سازمان در تلاش برای رسیدن به آن می باشند. که درک ضرورت ها ، اولویت ها و نیازها در چارچوب فردی ، سازمانی و ملی این نقطه مطلوب را معین می سازد. بنابراین ، ضرورت ها ، رهنمون تعیین اهداف برای یک نظام تحقیق و توسعه اند که خود مبتنی بر انگیزه های مختلف اجتماعی ، علمی ، اقتصادی و سیاسی می باشند. بر این اساس برخی از اهداف کلی نظام تحقیق و توسعه عبارتند از :
تضمین رشد آینده کشور از طریق کسب استقلال در زمینه تکنولوژی.
گسترش دانش بشری و فرهنگ جامعه از طریق اختراع ، ابتکار و نوآوری .

۵-۴- پیشنهادها
۵-۴-۱- پیشنهادهای تکمیلی
در این پژوهش تأثیر سیاست های مالی دولت بر نابرابری درآمد در استان های کشور بررسی گردید به محققین آینده پیشنهاد می­ شود:

• • تأثیر سیاست های مالی دولت بر نابرابری درآمد به تفکیک شهری و روستایی مورد بررسی قرار گیرد.

• • تأثیر پرداخت های انتقالی دولت بر نابرابری درآمد استان ها بررسی گردد.

• • سعی شود در مطالعات آینده تأثیر سایر عوامل مؤثر بر نابرابری درآمد در استان های کشور بررسی و از سایر شاخص های نابرابری استفاده گردد.

۵-۴-۲- پیشنهادهای اجرایی

• • با توجه به اینکه مخارج جاری دولت بر کاهش نابرابری در مناطق مختلف کشور دارای تأثیر کاهنده نبوده است پیشنهاد می­گردد در زمینه چگونگی و تخصیص بودجه های جاری به خصوص مناطق محروم دقت بیشتری صورت گیرد.

• • با توجه به تأثیر کاهندگی مخارج عمرانی دولت بر نابرابری توصیه می شود حتی المقدور در مناطقی که دارای شاخص نابرابری مناسب نمی باشیم، بودجه های عمرانی تخصیص کامل داده شود.

• • ایجاد نظام مالیاتی مناسب و کارا در جهت بهبود توزیع درآمدها.

۵-۵- جمع بندی فصل
این فصل نتایج حاصل شده از فصل چهارم را بر اساس فروض تحقیق دسته بندی کرده است و در ادامه به ارائه پیشنهادهایی برای مطالعات آینده و پیشنهادهای اجراییپرداخته است.

پیوست ها
چگونگی محاسبه شاخص های نابرابری

1. 1. شاخص دامنه ی تغییرات نسبی:

نسبت شکاف بین حد بالا و پایین درآمد جامعه مورد بررسی به میانگین درآمد آن جامعه را دامنه ی تغییرات نسبی می گویند.
µ: میانگین درآمد جامعه

Max_i: حد بالای درآمد جامعه
Min_i: حد پایین درآمد جامعه

1. 1. شاخص هرفیندال:

اگر هر بردار توزیع درآمد X، میزان درآمد فرد iام با x_i و سهم درآمدی او از کل درآمد جامعه با y_i نشان داده شود در آن صورت:

شاخص نابرابری درآمد هرفیندال عبارت است از حاصل جمع توان دوم سهم درآمدی کلیه افراد جامعه.

در صورتی که Xمتغییر تصادفی پیوسته باشد، شاخص مزبور به صورت زیر بیان می گردد:
 

1. 1. شاخص انحراف از میانگین نسبی:

این شاخص درآمد هر یک از افراد جامعه مورد بررسی را با میانگین درآمد کل آن جامعه (درآمدی که در صورت توزیع کاملاً عادلانه درآمد جامعه به هر یک از افراد آن تعلق می گیرد) و برآورد میانگین قدرمطلق این انحرافات را نشان می دهد.

که در حالت پیوسته بودن متغیر تصادفی درآمد، با رابطه زیر بیان می شود:

در بیشتر نوشته های مربوط به توزیع درآمد، نصف M₁به عنوان انحراف از میانگین نسبی مورد استفاده قرار می گیرد. بر این اساس اندازه شاخص انحراف از میانگین نسبی از رابطه زیر بدست می آید:

اندازه شاخص انحراف از میانگین نسبی بین صفر (در حالت برابری کامل) و  (در حالت نابرابری کامل توزیع درآمد) تغییر می کند.

1. 1. شاخص های اتتو-فریگی:

این شاخص ها متکی بر تقسیم جامعه مورد بررسی بر دو گروه است. اولین گروه کسانی هستند که درآمد آنان کمتر از میانگین درآمد جامعه و دومین گروه متشکل از افرادی است که درآمد آنان در جامعه معادل میانگین درآمد جامعه و یا بیشتر از آن است.

_: میانگین درآمد این دو گروه
U: میزان نابرابری در گروه درآمدی پایین
V: میزان نابرابری درآمد در کل جامعه
W: میزان نابرابری درآمد در گروه درآمدی بالا

1. 1. شاخص نابرابری میانگین ها: رابطه زیر همواره برای نابرابری میانگین ها برقرار است.

در ایران مقیاس مهارت های اجتماعی ماتسون توسط یوسفی و خیر(۱۳۸۱) روی ۵۶۲ نفردانشآموز دختر و پسر شیرازی اجرا، تعیین روایی و پایایی شده است. این پژوهشگران روایی مقیاس یاد شده را با بهره گرفتن از روایی سازه و روش تحلیل عاملی و پایایی آن را با بهره گرفتن از روش آلفای کرونباخ ۸۶/۰ گزارش کرده اند. پایایی پرسشنامه در این تحقیق با بهره گرفتن از آلفای کرونباخ بررسی شد و ۸۴/۰ به دست آمد که نشان دهنده پایایی مناسب می باشد.
ب) پرسشنامه اضطراب امتحان
در این تحقیق به منظور تعیین میزان اضطراب امتحان، مقیاس ۳۷ ماده ای اضطراب امتحان ساراسون (۱۹۸۵) مورد استفاده قرار گرفته است. این مقیاس، یک پرسشنامه کوتاه است که آزمودنی باید به هر ماده به صورت “درست و غلط” پاسخ گوید و بدین ترتیب میتوان بر اساس یک شیوه “خودگزارشی” به حالات روانی و تجربیات فیزیولوژیکی فرد در جریان امتحان، قبل و بعد از آن، دست یافت. در این مقیاس، دامنه نمرات بین ۰ تا ۳۷ بود. نقاط برش تعیین شده بدین صورت بود: اضطراب خفیف (نمره ۱۲ و پایینتر)، اضطراب متوسط (نمره ۱۳ تا ۲۰)، اضطراب شدید (نمره بالاتر از ۲۰).
ضریب پایایی بازآزمایی (پس از ۵ هفته) ۸۸/۰ گزارش شده است.
همسانی درونی: برای سنجش همسانی دورنی اضطراب امتحان ساراسون از ضریب آلفای کرونباخ (۱۹۹۲) استفاده شد بر اساس نتایج حاصله ضرایب آلفا برای کل نمونه ، آزمودنی های دختر و آزمودنی های پسر به ترتیب (۹۴/۰، ۹۵/۰،۹۲/۰) می باشد.

اعتبار: برای ارزیابی اعتبار اضطراب امتحان ساراسون، این مقیاس به طور همزمان با پرسشنامه اضطراب (نجاریان، عطاری و مکوندی،۱۳۷۵) و مقیاس عرت نفس(کوپر اسمیت،۱۹۶۷) به دانش آموزان نمونه پژوهش جهت اعتبار یابی داده شد. پایایی پرسشنامه در این تحقیق با بهره گرفتن از آلفای کرونباخ بررسی شد و ۸۷/۰ به دست آمد که نشان دهنده پایایی مناسب می باشد.
ج) پرسشنامه عملکرد تحصیلی
این پرسشنامه اقتباسی از پژوهشهای فام و تیلور (۱۹۹۰) در حوزه ی عملکرد تحصیلی است که برای جامعه ی ایران ساخته شده است (فام و تیلور، ۱۹۹۰، به نقل از صابر ماهانی، ۱۳۸۸) و شامل ۴۸ گویه می باشد.در روش نمره گذاری، هر گویه دارای ۵ پاسخ می باشد که در مقوله های هیچ، نمره ۱؛ کم، نمره۲؛ تا حدی، نمره ۳؛ زیاد، نمره ۴ و خیلی زیاد، نمره ۵ تعلق می گیرد و در ۱۱ سوال که به صورت منفی می باشد روش نمره گذاری برعکس می باشد. حداکثر امتیاز قابل کسب ۲۴۰ و حداقل امتیاز ۴۸ می باشد.
مرادیان (۱۳۹۲) پایایی پرسشنامه را با بهره گرفتن از ضریب الفای کرونباخ ۸۲/۰ بدست آورده است و روایی آن از طریق روایی محتوایی توسط کارشناسان و متخصصان مورد تأیید قرار داده است. پایایی پرسشنامه در این تحقیق با بهره گرفتن از آلفای کرونباخ بررسی شد و ۸۹/۰ به دست آمد که نشان دهنده پایایی مناسب می باشد.
روش اجرای پژوهش
به منظور جمع آوری داده‌های خام این پژوهش، پس از انتخاب گروه نمونه، با گرفتن مجوز از مسئولان محترم اداره آموزش و پرورش شهر مرودشت، سه پرسشنامه همزمان در اختیار آزمودنی‌ها در گروه نمونه قرار گرفت. پس از برقراری رابطه صمیمانه با دانش آموزان و توضیح پیرامون پژوهش و نحوه‌ی پاسخگویی به سؤالات، از آزمودنی‌ها خواسته شد تا با کمال دقت، پرسشنامه‌ها را تکمیل کنند. جمع آوری داده‌های خام طی دو هفته تکمیل شد.
روش تجزیه و تحلیل داده ها
تجزیه و تحلیل داده های حاصل از پرسشنامه، در دو سطح آمار توصیفی و استنباطی صورت گرفته است. در سطح آمار توصیفی از آمارهایی نظیر فراوانی، درصد، میانگین و انحراف معیار استفاده شده و در سطح آمار استنباطی از آزمونهای ضریب همبستگی پیرسون برای تعیین رابطه متغیرها، رگرسیون همزمان برای پیش بینی متغیرها استفاده شده است.
ملاحظات اخلاقی:
به آزمودنی‌ها متذکر شد که اطلاعات محرمانه باقی خواهد ماند و نیازی به ذکر اسمشان در پرسشنامه نیست و همچنین، از آن‌ها خواسته شد که صادقانه پرسشنامه‌ها را تکمیل نمایند چرا که این پرسشنامه‌ها هیچ‌گونه جنبه ارزشیابی ندارد، فقط به منظور دسترسی به نتیجه پژوهشی از آن‌ها استفاده شده است.
فصل چهارم
تجزیه و تحلیل داده ها
در این فصل داده‌های جمعآوری شده با توجه به فرضیه های پژوهش توصیف و تجزیه وتحلیل شدهاند. ابتدا یافته های توصیفی نمونهی پژوهش مورد بررسی قرار گرفته و سپس نتایج مربوط به فرضیه های پژوهش آورده شده است.
الف: یافته های توصیفی
جدول(۴-۱):شاخصهای آماری مهارتهای اجتماعی، اضطراب امتحان و عملکرد تحصیلی

ایجاد جمعیت اولیه (مجموعه‌ای از جواب‌های شدنی)
تعیین تابع برازندگی
اعمال عملگرهای ژنتیکی
۱.۴. انتخاب
۲.۴. ترکیب یا ادغام
۳.۴. جهش
جایگزینی جمعیت جدید
بررسی همگرایی
تکرار رویه
در ادامه به شرح هر کدام از مراحل روند الگوریتم ژنتیک می­پردازیم.

کدگذاری^[۱۰۴]
این مرحله شاید مشکل­ترین مرحله­ حل مسأله به روش الگوریتم باشد. الگوریتم ژنتیک به جای این­که بر روی پارامترها یا متغیرهای مسأله کار کند، با شکل کد شده آن­ها سروکار دارد (عباسی­کیا، ۱۳۸۸).
تعداد بیت­هایی که برای گدگذاری متغیرها استفاده می­ شود به دقتِ مورد نظر برای جواب­ها، محدوده تغییر پارامترها و رابطه­ بین متغیرها وابسته است. رشته یا دنباله­ای از بیت­ها که به عنوان شکل کدشده یک جواب از مسأله مورد نظر می­باشد «کروموزوم» نامیده می­ شود. در حقیقت بیت­های یک کروموزوم نقش ژن­ها در طبیعت را بازی می­ کنند (خلیلی­نیا، ۱۳۹۰، عباسی­کیا، ۱۳۸۸).

روش‌های کد کردن
انواع کدینگ (کدگذاری) عبارتند از (خلیلی­نیا، ۱۳۹۰، عباسی­کیا، ۱۳۸۸):
کدینگ باینری
کدینگ جایگشتی
کدینگ مقدار
کدینگ درختی
با توجه به این­که در روش پیشنهادی در این پایان نامه از روش کدینگ جایگشتی استفاده می­ شود تنها به شرح آن می­پردازیم.

کدینگ جایگشتی^[۱۰۵]
در این روش، کروموزوم‌ها به صورت رشته‌ای از اعداد طبیعی نشان داده می‌شوند که هرکدام از این اعداد، مربوط به پارامتر ویژه‌ای در فضای حل مسأله است. ترتیب قرارگیری این اعداد مهم بوده و طول رشته دقیقا با تعداد پارامترهای تعریف شده در مسأله برابر است. کاربرد این نوع کدگذاری در حلِ « مسأله فروشنده دوره گرد» است (خلیلی­نیا، ۱۳۹۰، عباسی­کیا، ۱۳۸۸).
در بسیاری از مسائل مانند مسأله فروشنده دوره‌گرد، با جایگشت­های مختلفی از مجموعه راه ‌حل ‌ها روبرو هستیم. در این مسأله ، تعدادی شهر داریم که فاصله­ میان آن­ها معلوم است و با شروع از یک شهر و ختم به همان شهر می‌بایست:
از تمام شهرها فقط و فقط یکبار عبور نماییم.
کم­ترین مسافت ممکن را طی نماییم.
نکته‌ای که در این­جا مهم است و باعث شده تا کدینگ باینری روش مناسبی برای این مسأله نباشد، این است که حتما باید بُرش میان دو والد به نحوی صورت بگیرد که هیچ عنصر تکراری وجود نداشته باشد.
روش تک نقطه (در بخش (۲-۶-۴-۲) به­ طور کامل شرح داده خواهد شد) به این شکل اصلاح می‌شود که تمام قسمت قبل از نقطه برش در والد اول عینا در فرزند کپی می‌گردد. بقیه­ی ژن‌های والد اول که مطمئنا هنوز در فرزند تکرار نشده‌اند، مطابق با ترتیب قرار گرفتنشان در والد دوم، در فرزند کپی می‌شوند (خلیلی­نیا، ۱۳۹۰، عباسی­کیا، ۱۳۸۸).

شکل(۲-۲): ادغام تک نقطه(شاه­حسینی، موسوی و ملاجعفری، ۱۳۹۱)

جمعیت
در الگوریتم ژنتیک به عنوان اولین مرحله، لازم است مجموعه‌ای از جواب‌های ممکن به عنوان جمعیت اولیه ایجاد شود. اعضای این مجموعه معمولا به صورت تصادفی انتخاب می‌شوند اما در الگوریتم‌های بهینه، از قیدهایی استفاده می‌شود تا جمعیت، پراکندگی بیش از حد نداشته باشد. تعداد اعضای جمعیت به نوع مسأله بستگی دارد (خلیلی­نیا، ۱۳۹۰، عباسی­کیا، ۱۳۸۸).

ایجاد جمعیت اولیه
در اکثر موارد، «جمعیت اولیه»^[۱۰۶] به صورت تصادفی تولید می‌شود. اما گاهی اوقات برای بالا بردن سرعت و کیفیت الگوریتم از روش‌های ابتکاری نیز برای تولید جمعیت اولیه استفاده می‌گردد. در هر ­صورت عمومی‌ترین و راحت‌ترین روش، استفاده از یک رویکرد تصادفی می‌باشد (خلیلی­نیا، ۱۳۹۰، عباسی­کیا، ۱۳۸۸).