دین
آموزش از طریق عمل به دین در منزل
خودسازی والدین
رفتار دینی والدین
متغیر پیش‌بین
ایمان
فصل سوم
روش تحقیق
مقدمه
تحقیق یک فرایند علمی است. بنابراین به یک روش منظم برای حل مشکلات نیاز است که اصطلاحاً به آن «روش تحقیق» می‌گویند. با انتخاب روش تحقیق مناسب، در واقع معین می‌گردد که چه روشی از میان روش‌های مختلف موجود، با توجه به موضوع و هدف محقق از انجام پژوهش، مناسب و پاسخگوست. به عبارت دیگر، هدف از انتخاب روش تحقیق آن است که محقق مشخص نماید چه شیوه و روشی را اتخاذ کند تا او را هر چه دقیق‌تر، آسانتر و ارزانتر در دستیابی به پاسخ یا پاسخ‌هایی برای پرسش یا پرسش‌های تحقیق یاری نماید، بنابراین روش جمع‌ آوری داده‌ها و روش آماری جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها متفاوت هستند و بالطبع انتخاب روش تحقیق نیز براساس همین عوامل خواهد بود.

۳-۱- روش تحقیق
تحقیق موجود یک تحقیق توصیفی از نوع همبستگی است مطالعه توصیفی آنچه را که است توصیف و تفسیر می کند و به شرایط یا روابط موجود، عقاید متداول، فرایند های جاری، اثار مشهود و یا روند های در حال گسترش توجه دارد توجه آن به زمان حال است، هر چند غالباً رویدادها و آثار گذشته را نیز که به شرایط موجود مربوط می شوند را مورد توجه قرار می دهد. نکته مهم در روش تحقیق همبستگی نیز آن است که این تحقیق هرگز رابطه علت و معلولی را تبیین نمی کند بلکه صرفاً یک رابطه را توصیف می کند (بست، ترجمه شریفی وطالقانی،۱۳۷۶ ). در این تحقیق همبستگی بین رفتار دینی والدین با روابط عاطفی موجود در خانواده و خود شکوفایی دانش‌آموزان سنجیده می شود بنابراین تحقیق از نوع همبستگی می باشد.
۳-۲- انواع متغیرها

1. 1. متغیرپیش بین

رفتار دینی والدین

2. 2. متغیرهای ملاک

روابط عاطفی موجود در خانواده و خود شکوفایی دانش‌آموزان

3. 3. متغیرهای تعدیلگر

جنس، نوع مدرسه و پایه تحصیلی
۳-۳- داده های مورد نیاز
داده های مورد نیاز این پژوهش از طریق پاسخ دانش آموزان دختر و پسر ناحیه دو شهر کرمان به سوالهای پرسشنامه پرسشنامه های رفتار دینی ، روابط عاطفی موجود در خانواده و خود شکوفایی به دست آمده است.
۳-۴- شیوه جمع آوری اطلاعات
برای جمع‌ آوری اطلاعات محقق پس از گرفتن نامه از دانشگاه و مراجعه با آموزش و پرورش و سپس با کسب اجازه از مراجع مربوطه پرسشنامه‌های مزبور را به طور همزمان و با روش نمونه‌گیری تصادفی- طبقه ای برای جمع‌ آوری داده ها در اختیار دانش آموزان قرار داد و پس از تکمیل، جمع‌ آوری و تصحیح پرسشنامه‌ها، تحلیل آماری بر روی داده‌ها با بهره گرفتن از نرم افزار ۱۷Spss صورت گرفته است.
۳-۵- جامعه آماری
«در هر بررسی آماری، جامعه، عناصری است که می‌خواهیم درباره آن استنباطی به عمل آوریم و تعداد عنصرهای آن را حجم جامعه می‌نامند» (عمیدی، ۱۳۷۸: ۱۰).
در این پژوهش جامعه آماری، دانش‌آموزان مقطع متوسطه ناحیه ۲ شهر کرمان با تعداد ۱۰۵۸۵ (۶۰۰۳ دختر و ۴۵۸۲ پسر) در ۷۹ مدرسه (دولتی و غیردولتی) می باشند.
۳-۶- حجم نمونه
برای بدست آوردن نمونه با توجه به حجم جامعه از فرمول کوکران استفاده شد که بر اساس این فرمول تعداد نمونه برابر است با ۳۰۹ نفر.

۳-۷- روش نمونه گیری
در این پژوهش روش نمونه‌گیری بصورت تصادفی – طبقه ای بوده است. بدین صورت که ابتدا مدارس مقطع متوسطه ناحیه ۲ را به ۱۲ طبقه(بر اساس جنس، نوع مدرسه و پایه تحصیلی) تقسیم کرده، سپس از هر طبقه به صورت تصادفی تعدادی مدرسه را انتخاب کرده و از هر مدرسه تعدادی دانش‌آموز بطور تصادفی انتخاب گردیده است که انتخاب دانش‌آموزان در هر طبقه و مدرسه متناسب با حجم جامعه صورت گرفته است.
۳-۸- ابزار جمع‌ آوری داده‌ها:
انتخاب ابزارهای جمع آوری اطلاعات به هدف و روش تحقیق بستگی دارد. لذا با توجه به اهداف این تحقیق و سوالات مطرح شده از پرسشنامه های رفتار دینی ، روابط عاطفی موجود در خانواده و خود شکوفایی استفاده شده است.
پرسشنامه‌ی رفتار دینی(علوی، ۱۳۸۲) مشتمل بر ۹ سؤال با طیف پنج درجه‌ای (اصلاً یا بسیار کم، به‌ندرت یا کم، بعضی وقت‌ها یا متوسط، بیشتر وقت‌ها یا زیاد، و همیشه یا خیلی زیاد) می باشد، پرسشنامه‌ی روابط عاطفی موجود در خانواده(علوی، ۱۳۸۷) شامل ۲۳ سؤال چهار گزینه‌ای (اصلاً، به‌ندرت، تاحدودی، و کاملاً) و پرسشنامه‌ی خود شکوفایی(گنجی، ۱۳۸۶) مشتمل بر ۸ سؤال دو گزینه‌ای(بلی و خیر) بوده اند.
۳-۹- شیوه نمره‌گذاری متغیرها
پرسشنامه‌ی رفتار دینی دارای ۹ سؤال است که پاسخ هر یک از مواد در مقیاس پنج درجه‌ای (اصلاً یا بسیار کم، به‌ندرت یا کم، بعضی وقت‌ها یا متوسط، بیشتر وقت‌ها یا زیاد، و همیشه یا خیلی زیاد) قابل رتبه‌بندی است. در هنگام نمره گذاری به هر یک از گزینه‌ها امتیاز ۰ تا ۴ اختصاص می‌یابد. به این ترتیب که به گزینه‌های اصلاً یا بسیار کم تا همیشه یا خیلی زیاد امتیازهای ۰ تا ۴ اختصاص می‌یابد. پس در این پرسشنامه حداقل نمره ممکن ۰ و حداکثر آن ۳۶ است. به کمک جدول ۳-۱ می‌توان وضعیت رفتار دینی هر فرد را مشخص نمود.
پرسشنامه‌ی روابط عاطفی موجود در خانواده مشتمل بر ۲۳ سؤال چهار گزینه‌ای بوده که سؤال‌های ۱ تا ۱۲، ۱۶، ۱۷ و ۲۳ به گزینه‌های‌ اصلاً، به‌ندرت، تاحدودی، و کاملاً به ترتیب امتیازهای ۰ تا ۳ و در سؤال‌های ۱۳ تا ۱۵ و ۱۸ تا ۲۲ ۲۳ به این گزینه‌ها‌ امتیازهای ۳ تا ۰ اختصاص می‌یابد. در نتیجه دامنه نمره روابط عاطفی موجود در خانواده بین ۰ تا ۶۹ بوده و نمره کمتر بیانگر روابط عاطفی نامطلوب‌تر است و هرچه امتیاز بالاتر باشد، روابط عاطفی موجود در خانواده بهتر است. به کمک جدول ۳-۲ می‌توان وضعیت روابط عاطفی موجود در خانواده هر فرد را مشخص نمود.
پرسشنامه‌ی خود شکوفایی مشتمل بر ۸ سؤال دو ارزشی (بلی و خیر) بوده است. در هنگام نمره‌گذاری به گزینه بلی امتیاز ۱ و به گزینه خیر امتیازی تعلق نمی‌گیرد. پس در این پرسشنامه حداقل نمره ممکن ۰ و حداکثر آن ۸ است و نمره کمتر بیانگر خود شکوفایی پایین‌‌تر است و هرچه امتیاز بالاتر باشد، خود شکوفایی بالاتر است. به کمک جدول ۳-۳ می‌توان وضعیت خود شکوفایی هر فرد را مشخص نمود.
جدول ۳-۱- تفسیر پرسشنامه رفتار دینی

سواد الوجه فی الدّارین
«سواد الـوجه فـی الـدّارین درویش سـواد اعظـم آمـد بـی کـم و بیش»
شرح گلشن راز، بیت۱۲۷، ص۸۷
«سواد الوجه فی الدارین عبارت است از آن که سالک، به طور کلی در حقّ فانی شود، و در ظاهر و باطن و دنیا و آخرت از وجود او چیزی باقی نماند و آن فقر حقیقی و رجوع به عدم اصلی است و از این جا گفته اند که: «اذا تمّ الفقر فهو اللّه».»^[۷۰۴]
سیاهی
«سیـاهی گـر بـدانی نـور ذات است بـه تـاریکی درون آب حیات است»
همان، بیت۱۲۳، ص ۸۴
«سیـه جـز قـابض نـور بصـر نیست نظـر بگـذار کـاین جـای نظر نیست»
همان، بیت ۱۲۴، ص۸۵
لاهیجی شارح گلشن راز معتقد است که سیاهی، نور ذات مطلق است و همچنین می توان گفت مراد از آن کثرات وتعینات است؛ چرا که کثرات بر حسب ذات خویش در ظلمت و عدم به سر می برند و وجود کثرات نمایانگر تجلی ذات حضرت حق تعالی است که به اسم النور در صورت تمام اشیا و کاینات هستی ظاهر و آشکار گشته است و هر پدیده ای نشانگر وجود بی بدیل اوست.^[۷۰۵]
دکتر سجّادی می گوید: «ذات حق را به سیاهی تشبیه نموده اند »و دلیل آن این است که همان طور که در سیاهی امتیازی وجود ندارد؛ یعنی چشم نگرنده نمی تواند امتیازی برای آن قائل شود و در آن بر اساس تعیین به هیچ چیز نمی توان اشاره کرد، همچنان که ذات خداوند را نیز هییچ دیده ای نمی تواند به هیچ وجه از طریق امتیاز مشاهده نماید مگر به روش محویت، همان طور که در سواد و سیاهی نیز چنین است.^[۷۰۶]

سیر
«شود بـا وجـه بـاقی غیـر هـالک یکـی گـردد سلـوک و سیر و سالک»
شرح گلشن راز، بیت۴۵۰، ص۳۱۹
سیر در نزد صوفیان دارای دو معنی است: ۱- سیر الی اللّه ۲- سیر فی اللّه
سیر الی اللّه پایان و نهایتی دارد و سالک چندان سیر می کند که خدا را شناسد و هنگامی که او را شناخت این سیر تمام می شود و سیر الی اللّه آغاز می شود و این سیر را نهایت و پایانی نیست. اولین درجه از درجات سیر این است که از تنگنای جهان خارج شوی و اول مقامی که سالک در طریق سیر از آن می گذرد، مقام توبه است که آن را «باب الابواب» نامیده اند در سیر الی اللّه حجاب ها رفع می شود و در
سیر فی اللّه حجاب ها می سوزد.^[۷۰۷]
سیر زورق
«یکی از بحر وحدت گفت انا الحقّ یکـی از قـرب و بعـد و سیـر زورق»
همان، بیت۲۵، ص۱۶
لاهیجی گوید: «سیر زورق عبارت از عبور نشأه ی انسانی از منازل امواج کثرت و رسیدن به مقام وحدت است».^[۷۰۸]
دکتر عباسی داکانی می گوید: «زورق یا کشتی در برخی از آثار حکیمان و عارفان مسلمان نمادی از تن سالک است که به هر روی سیر این جهانی در او صورت می گیرد».^[۷۰۹]
سیر کشفی
«سلـوکش سیر کشفی دان ز امکان سوی واجب به ترک شیـن و نقصـان»
همان، بیت۳۱۴، ص۲۰۵
سیر کشفی عبارت است از «رفتن سالک از مقام تقیّد به جانب اطلاق».^[۷۱۰]
سیمرغ
«بگـو سیمـرغ و ـوه قاف چه بـود؟ بهشت و دوزخ و اعـراف چـه بـود؟»
شرح گلشن راز، بیت۱۶۷، ص۱۱۲
«جناب قدس وحدت دیرجان است کــه سیـمــرغ بقــا را آشیــان است»
همان، بیت۹۳۰، ص۵۶۵
در اصطلاح صوفیان «سیمرغ، عبارت از ذات واحد مطلق است».^[۷۱۱]
برتلس در این باره با لاهیجی هم نظر است و گوید: «حضرت رب الارباب و مسبب الاسباب را به این نام مخصوص دارند».^[۷۱۲]
به اعتقاد دکتر سجّادی، سیمرغ، مرغ افسانه ای است که در ادبیّات عرفانی فراوان به کار رفته اگر چه عرفا معانی مختلفی از آن اراده کرده اند، ولی اغلب، مراد از آن انسان کامل است. «روزبهان گاه، آن را کنایه از روح گاه کنایه از پیامبر اکرم، ترکیب سیمرغ ازل را کنایه از عقل مجرد و فیض مقدّس دانسته است».^[۷۱۳]
این اصطلاح از پرکاربردترین الفاظ در منطق الطیر بوده است و عطّار نیشابوری به طور مفصّل در این باره صحبت کرده است.
«مشهور است که سیمرغ در میان عوام، مرغی بزرگ بوده و در کوه قاف مسکن داشته و با کسی آمیزش نداشته و زال را پرورش داده و آموزگار و حامی رستم بوده است. امّا حقیقت این است که سیمرغ نام حکیمی مرتاض بوده و در کوه البرز می زیسته است.
لانه ی سیمرغ بنا به افسانه های ملّی و شاهنامه در البرز کوه است و شاید دریای سیرنگ هم که نام دیگر سیمرغ است از نظر نزدیکی همان دریای مازندران است که برخی دریای فراخکرت مذکور اوستا را با آن یکی دانسته اند باشد. بیت:
یکـی کـوه بُـد نامش البـرز کـوه به خورشید نزدیک و دور از گروه
بـدان جتای سیمـرغ را لانه بـود که آن خـانه از خلق بیگانـه بود »^[۷۱۴]
دکتر صارمی درباره ی سیمرغ می گوید: «حضرت حق است که جایگاه او در حریم عزّت است و نام او حدّ هر زبانی نیست و صد هزاران پرده از نور و ظلمت در پیش روی دارد ( انّ للّه سبعین الف حجاب من نور و ظلمه لوکشفها لاحترقت سبحات وجه ربّنا )^[۷۱۵] او پادشاه مطلق و در عزّ خود مستغرق است و علم و خرد را بدو راه نیست، و هیچ کس ره به جمال و کمال او نمی برد».^[۷۱۶]
سیه رویی
«سیـه رویـی ز ممکـن در دو عـالم جـدا هـرگـز نشـد والـله اعـلـم»
شرح گلشن راز، بیت۱۲۶ ،ص ۸۶
لاهیجی می گوید: مراد از سیه رویی ظلمت و نیستی وجه امکانیت ممکنات است، و هرگز از ممکنات منفک نمی شود، چرا که جدایی شیء از نفس خود غیر ممکن می باشد. هستی ممکن، عبارت است از ظهور وجود واجب به صورت ممکنات، و آن وجه است که باقی و پایدار به حق است که «و ما عندکم ینفد و ما عندالله باق^[۷۱۷]».^[۷۱۸]
دکتر سجّادی در ایـن بـاره می گویتد: « جنبـه ی امکانیـت که اعتباری و عـدمی و ظلمت است همان
سیه رویی است؛ و جنبه ی هستی، نورانیت اوست».^[۷۱۹]
۲-۱۵. «ش»
شام
«نیاید زلف او یک لحظه آرام گهـی بـام آورد گـاهی کنـد شـام»
همان، بیت۷۷۳، ص۴۹۱
از دیدگاه لاهیجی شام به خفای حقّ در تعیّنات مظاهر اطلاق می شود، و به این علّت است که گفته اند که در عین ظهور، مخفی و پنهان است و در عین خفا، ظاهر و آشکار است و صبـح و شام کنایـه از این خفا و ظهور است. ^[۷۲۰]
دکتر سجّادی در فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، ص ۴۹۵ مطالب بالا را ذکر کرده است.
شاهد

۲۳- گروه فنی حسن عسگری

۲۴- سرگرد دیدبان مرتضی انشائی مجرد

۲۵- سرگرد دکتر اسماعیل علیمه

۲۶- سروان هوایی حسین هاشمی^[۳۱۴]

فصل پنجم
دکتر مصدق و ارتش
۵-۱- دکترمصدق و تسلط بر ارتش
رویدادهای مختلفی در دوره اول نخست وزیری دکتر مصدق انجام شد: از جمله واقعه ۲۳ تیر ماه ۱۳۳۰، ۱۴ آذر ماه ۱۳۳۰و دخالت فرماندهان نظامی و انتظامی در انتخابات دوره هفدهم مجلس، که دکتر مصدق را به این نتیجه رساند باید مسئولیت وزارت جنگ را بر عهده بگیرد. و بر طبق قانون اساسی مشروطه وزارت جنگ باید در اختیار دولت باشد. سرلشکر ارفع معتقد است که «… من می دانستم که مقصود واقعی به قدرت رسیدن مصدق حذف و برکناری سلسله ی پهلوی می باشد، که سعی خواهد کرد با از بین بردن ارتش این اقدام را عملی سازد…ما تصمیم گرفتیم که از ملی شدن صنعت نفت پشتیبانی کنیم، ولی با درهم ریزی و دست اندازی به ارتش و حقوق سلطنت به هر طریقی مخالفت نماییم. » ^[۳۱۵]
در روز ۲۳ تیر ماه ۱۳۳۰، ترومن^[۳۱۶] رئیس جمهوری آمریکا ، آورل هریمن^[۳۱۷] را با دو تن همراه خود برای حل مسئله نفت به ایران فرستاد. حزب توده ایران از هر فرصتی برای مقابله با منافع مردم ایران استفاده می کرد، در تمام دوران مبـارزه برای ملی شدن صنعت نفت، ایجـاد تظاهرات، بی نظمی، آشـوب، مبارزه با دولـت کوتاهی نمی کرد. در روز ۲۳ تیر ماه ۱۳۳۰ به مناسبت بزرگداشت سالگرد اعتصاب به خون کشیده شدن کارگران نفت جنوب (خوزستان) در سال ۱۳۲۵ با اجازه رسمی از دولت دکتر مصدق حزب توده تصمیم به تظاهرات گرفته بودند ولی در واقع به نشانه اعتراض به ورود فرستاده رئیس جمهور آمریکا تظاهرات وسیعی انجام وترتیب داده شد.

در روز ۲۳ تیر ماه حدود ۲۰ هزار نفر از اعضای حزب توده و طرفداران‌آن در میدان بهارستان اجتماع کردند و با افراد حزب زحمتکشان دکتر بقائی که آنها هم از پیش برای مقابله با افراد حزب توده آماده شده بودند درگیر شده و به زد و خورد پرداختند.
مأمورین انتظامی بدون هیچ مجوزی به سوی تظاهرکنندگان تیر اندازی کردند و عده ای را هم کشتند^[۳۱۸]، و عده ای هم زخمی شدند^[۳۱۹].
حزب توده بعدها تظاهرات ۲۳تیر ماه را به عنوان بزرگترین راهپیمایی ضد امپریالیستی که در تاریخ ایران سابقه نداشت توصیف کرد^[۳۲۰]. در واقع این آشوب و بی نظمی توسط سه نیرو به وجود آمد : اول حزب توده که تظاهرات را علیه هریمن به پا کردند و عملاً به منافع انگلیسی یاری رساندند. دومین کانونهای وابسته به دولت و نیروهای انتظامی که سرلشکر فضل الله زاهدی وزیر کشور و سرلشکر حسن بقائی رئیس شهربانی در رأس آن بودند. سوم عناصر مزدور در حزب زحمتکشان و پان ایرانیست ها و دار و دسته سرلشکر حسن ارفع بودند.
«جیمز بیل، محقق آمریکایی به صراحت آشوب ۲۳ تیر را تظاهراتی می داند که در ظاهر از سوی حزب توده ولی در باطن از سوی عوامل انگلیسی ترتیب یافته است.» مارک گازیو روسکی هم همین نظر را دارد و کرمیت روزولت در مصـاحبه با او گفته اسـت که احتمالاً این آشوب را «شبکه بدامن» که توسط شـاپور ریپـورتر اداره می شد، بدون تأیید سیا ترتیب داده است^[۳۲۱]. همچنین کیانوری معتقد است که تظاهرات ۲۳ تیر. ۱۳۳۰ اصلاً ربطی به آمدن هریمن نداشته است و دکتر مصدق پس از واقعه ۲۳ تیر ماه سرلشکر زاهدی را از وزارت کشور و سرهنگ بقایی رئیس شهربانی را از مقامش برکنار و به دادگاه نظامی فرستاد. دکتر مصدق معتقد است که شاه «خودشان رئیس شهربانی را تعیین فرمودند و بعد قضیه ۲۳ تیر در تهران پیش آمد و این حادثه بهانه ای شد که در مجلس علیه دولت مخالفت هایی شدید آغاز کنند. اینجانب از پیشگاه شاهانه مجازات رئیس شهربانی را خواستم. مشار الیه فرستاده شد ولی دادگاه او را تبرئه کرد^[۳۲۲]. »
سرلشکر بقایی رئیس شهربانی طی گزارشی که در تاریخ ۲۹/۴/۱۳۳۰ خطاب به دکتر مصدق نوشت: که او قبل از این واقعه تنها سه روز بود که به ریاست شهربانی رسیده بود^[۳۲۳] و وزیر کشور، سرلشکر زاهدی خود به شهربانی آمده و دستورهای لازم را دادند^[۳۲۴]. روزولت در کتاب کودتا در کودتا می- گوید «هریمن پس از ورود به تهران با تظاهرات و پرتاب سنگ حزب توده روبه رو شد این تظاهرات به تحریک برادران بوسکو (رشیدیان) به راه افتاده بود.»^[۳۲۵]
دکتر مصدق برای اطمینان بخشیدن به شاه که از قدرت بر علیه او استفاده نخواهد کرد انتخاب رئیس شهربانی را به شاه واگذار می کند و طی نامه ای که در ۴ خرداد ماه ۱۳۳۰ به شاه می نویسد اظهار می کند «پیشگاه اعلیحضرت همایونی به شاهنشاه چون مدت خدمت چاکر به محض خاتمه کار نفت به سر خواهد رسید، برای ریاست شهربانی کل کشور به هیچ وجه نظر نمی تواند به عرض برساند و تعیین آن فقط منوط به اداره ملوکانه است^[۳۲۶]». بنابراین این طور به نظر می رسد که سرلشکر زاهدی و سرلشکر بقایی سعی داشته اند در این حادثه دولت مصدق را ضعیف و ناتوان نشان دهند. روز پنج شنبه چهاردهم آذر ماه یک بار دیگر تهران شاهد حوادث و رویدادهای اسفناک و مناظره شرم آوری برای مقابله و انتقام جویی بین رهبران حزب توده ایران و نیروی انتظامی و اوباش که تحت حمایت پلیس و ارتش بودن رخ داد.
روز ۱۴‌آذر عده ای از دانشجویان وابسته به حزب توده به عنوان اعتراض به اخراج و بازداشت چند تن از دانشجویان و دانش آموزان دبیرستان البرز(نوربخش) کلاس های درس خود را تعطیل کردند و به اخطار شهربانی دایر بر منع تظاهرات اعتنایی نکردند و درخیابانهای نادری و میدان بهارستان با نیروهای انتظامی به زدو خورد پرداختند، که تعدادی از طرفین مجروح و پنج تن کشته شدند. در بعد از ظهر همان روز یک تظاهرات غالباً دست راستی و گردهمایی از مخالفان حزب توده صورت گرفت و به خـانه صلح و دفـاتر روزنامه های حزب توده حمله کردند و خساراتی را وارد آوردند^[۳۲۷]. «تظاهرات تا آخرین ساعات روز ادامه داشت و در تمام مدت تظاهرات، جریان به وسیله بیسیم به آقای «امیر تیمور کلالی» وزیر کشور و سرپرست شهربانی کل کشور اطلاع داده شد. آقای «امیر تیمور» نیز جریان را به اطلاع نخست وزیری می رسانیدند».^[۳۲۸]
نورالدین کیانوری مدعی است که این تظاهرات را سازمان جوانان حزب توده ایران علیرغم مخالفت شدید و کاملاً رسمی رهبری به راه انداختند. «در این زمان سیاست حزب نسبت به مصدق به تدریج تعدیل می شد وشرمینی مخالف این امر بود و لذا به دستِ دست پروردگانش که خود را انقلابی می دانستند این تظاهرات را به راه انداخت.»^[۳۲۹] به نظر می رسد که حادثه ۱۴ آذر ماه ۱۳۳۰ برای جبهه ملی و دولت مصدق گران تمام شد و مصدق تظاهرات ۱۴ آذر را نکوهش کرد و این درگیری ها را به زیان مملکت می دانست و وعده کرد دولت به وظیفه خود عمل خواهد کرد. برگزاری انتخابات برای هر دولتی وظیفه ای سخت و دشوار است مصدق هم که همیشه خودش را قهرمان آزادی انتخابات معرفی کرده بود در این امر مستثنی نبود. دکتر مصدق با تـدابیری از قبیل جابه جا کردن برخی از استانداران و فرمانداران و صدور دستور مبنی بر این که اعضای انجمن های نظارت بر انتخابات باید از اشخاص خوشنام و از طریق قرعه کشی انتخاب شوند، تلاش زیادی برای آزادی و صحت انتخابات دوره هفدهم مجلس به عمل آورد^[۳۳۰]. از همان ابتدای انتخابات دوره هفدهم مجلس، گزارش ها حاکی از فعالیت ارتش در حوزه های انتخاباتی داده می شد. معلوم بود که ارتش به دستور شاه مداخله های را در انتخابات انجام می دهد. دکتر مصدق می گفت:« نظامی ها به دستور من عمل نمی کنند ناچارم مراتب را به وسیله رادیو به ملت ایران برسانم و خودم را آلوده انتخابات نکنم و بروم کنار»^[۳۳۱].
همانطور که اشاره شد ارتش در انتخابات مجلس هفدهم مداخله داشت به طوری که سید حسن امامی (امام جمعه تهران) با دخالت ارتش به عنوان نماینده منطقه مهاباد و مهدی میر اشرافی نماینده مشکین شهر انتخاب شدند. شـاه سعی می کرد (با توجه به ترکیب مجلس) از طـریق راهکارهای قانونی و مجلس، مصدق را از نخست وزیری برکنار کند. ولی مجلس هفدهم که در اردیبهشت ماه ۱۳۳۱ شروع به کار کرد نتوانست به جای مصدق جانشینی پیدا کند و دوباره به مصدق رأی تمایل داده شد.^[۳۳۲]حزب توده «ایران شدیداً تلاش می کرد تا با دولت مصدق همکاری کند اما مصدق تمایلی به این کار نداشت و سقوط دولت خود به دست حزب توده را چندان جدی نمی گرفت»^[۳۳۳]. دکتر مصدق فقط کانون ارتش را خطرناک می دانست چون ارتش بیشتر از همه به شاه وفادار بود و این نقطه ضعف دولت مصدق بود. دکتر مصدق تصمیم گرفت ارتش را زیر کنترل کابینه و نخست وزیری در آورد و این را برای بقای حکومت خود ضروری می دانست و تصمیم داشت که در صورتی که نتواند اختیار ارتش را به دست خود بگیرد از سمت نخست وزیر استعفاء کند. شاه «همیشه افسران عالی رتبه اش را بر پایه وفاداری به سلطنت انتخاب می کرد نه بر پایه تواناییها و شایستگی های آنها»^[۳۳۴].
حتی برخی از مستشاران نظامی آمریکا از وجود فساد و بی لیاقتی میان افسران ایرانی شکایت می کردند. آنها تأکید می کردند تا زمانی که شاه شخصاً اختیارات ارتش را در دست دارد چندان امیدی به اصلاح این سازمان نمی توان داشت. شاه به طور سنتی وزیر جنگ را معرفی می کرد هر چند که قانون اساسی چنین حقی را به او نداده بود^[۳۳۵] و مصدق به عنوان نخست وزیر خواهان آن شد که وزیر جنگ را خود انتخاب کند و به شاه یاد آور شد «که وزارت جنگ را این جانب خود عهده دار شوم تا دخالت دربار در آن کم شود و کارها در صلاح کشور پیشرفت کند»^[۳۳۶]. در مذاکراتی که بین دکتر مصدق و شاه برای احراز پست وزارت جنگ انجام شد شاه حاضر به پذیرش درخواست های قانونی مصدق نشد و شاه پاسخ داد «پس بگویید من چمدان خود را ببندم و از این مملکت بروم»^[۳۳۷]. بنابراین دکتر مصدق در ۲۵ تیر ماه ۱۳۳۱ از مقام نخست وزیر استعفاء داد و این همان لحظه مناسبی بـود که شاه می توانست قـوام را جانشین مصـدق کند. دکتر مصـدق در استعفانامه خود از نخست وزیری که از رادیو پخش شد و در روزنامه ها انتشار یافت چنین می گوید: «… چون در نتیجه تجربیات که در دولت سابق به دست‌آمده پیشرفت کار اینموقع حساس ایجاب می کند که پست وزارت جنگ را فدوی عهده دار شود و این کار مورد تصویب شاهانه واقع نشد، البته بهتر آن است که دولت آینده را کسی تشکیل دهد که کاملاً مورد اعتماد باشد و بتواند منویات شاهانه را اجرا کند. با وضع فعلی ممکن نیست مبارزاتی را که ملت شروع کرده است پیروزمندانه خاتمه دهد»^[۳۳۸].
۵-۲- واقعه ۳۰ تیرماه ۱۳۳۱
بلافاصله پس از این که دکتر مصدق استعفای خود را اعلام کرد. مجلس شورای ملی بدون رعایت حد نصاب تشکیل جلسه داد و به قوام رأی تمایل داد و در همان روز رسماً از جانب شاه به نخست وزیری منصوب شد. اما مدتی بود که انگلیسیها شاه را تحت فشار قرار داده بودند تا احمد قوام را به نخست وزیری منصوب کند. اگرچه شاه شخصاً نظر خوبی به قوام نداشت. بعد از اینکه قوام به نخست وزیری منصوب شد افزود: «به عموم اخطار می کنم که دوره عصیان سپری شده و روز اطاعت از اوامر و نواهی فرا رسیده است…» و اعلامیه شدید الحنی را منتشر کرد که اثر نامطلوبی بر افکار عمومی گذاشت^[۳۳۹]. قوام اعلام کرد می خواهد اختلافات با شرکت نفت را خارج از چارچوب لایحه خلع ید حل و فصل کند و اخلالگران نظم عمومی را مجازات کند. نیروهای انتظامی و فرمانداران نظامی نقاط مهم پایتخت را تحت نظر خودشان گرفته بودند. در چنین حالتی بود که نمایندگان جبهه ملی و آیت الله کاشانی، دکتر مصدق را مورد حمایت خود قرار دادند. آیت الله کاشانی طی اعلامیه ای خطاب به نیروهای مسلح از آنها خواست به عنوان تکلیف شرعی از دستورات نظامی سرپیچی کنند.^[۳۴۰]. روزهای ۲۶ و ۲۷ تیرماه اعتراض مردم نسبت به کناره گیری مصدق گسترش یافت و ناآرامی تهران را فرا گرفت. نیروهای نظامی با تانک و مسلسل و درجه داران به خیابانها آمدند و در مناطق مهم پایتخت مانند دانشـگاه، بازار و میدان بهـارستـان مستقر شدند. تظاهرات مـردم در اعتـراض به کناره گیـری مصـدق و نخست وزیری قوام منحصر به تهران نبود، موج اعتراضات سراسر کشور را در برگرفته بود. بزرگترین تظاهرات از سوی مردم آبادان انجام شد. روز ۲۸ تیر ماه در جریان تظاهرات مردم در تهران و شهرستانها به زد و خورد با مأمورین انتظامی پرداختند و گروهی مجروح شدند. در روز ۲۸ تیر ماه قوام با احضار رؤسای شهربانی، ژاندارمری و فرمانداری نظامی تهران در منزل خود، دستور قاطعی مبنی بر حفظ امنیت شهر و جلوگیری از بروز هر گونه حادثه ای که موجب اخلال نظم عمومی باشد صادر کرد.^[۳۴۱]در این موقعیت حساس ریاست شهربانی کل بر عهده سرلشکر کوپال و رئیس ژاندارمری کل کشور سرلشکر وثوق و سرلشکر علوی مقدم فرماندار نظامی تهران بودند^[۳۴۲]. در ۲۹ و ۳۰ تیر اعتراضات مردم گسترش بیشتری پیدا کرد در این دو روز عده بیشتری زخمی و کشته شدند. در حوالی ظهر روز ۳۰ تیر ماه زد و خورد «در میدان بهارستان، اکباتان،‌ ناصر خسرو و بازار به اوج شدت رسید و عده کثیری کشته و مجروح شدند. در شهر های مشهد، آبادان، کرمان، شیراز، تبریز، اصفهان و رشت… مـردم مبارزه روزهای پیش را به اوج سرنـوشت سـاز، سی ام تیر رسانیده بودند و حمــاسه‌ آفـرینی می کردند…»^[۳۴۳]. در روزهای ۲۹ و ۳۰ تیر ماه بسیاری از افراد حزب توده به قیام مردم پیوستند^[۳۴۴]. اما بر خلاف کاتوزیان، سپهر ذبیح معتقد است که یکی از عواملی که موجب شد شاه به ارتش دستور دهد به سربازخانه ها برگردند این بود که توده ای ها سعی داشتند حرکت مردم را در این واقعه تبدیل به یک انقلاب عمومی علیه شاه کنند و کشور را به سمت تأسیس رژیم جمهوری (توده ای)تبدیل کنند، «توده ای ها مجسمه های شاه را سرنگون و عکس های او را پاره کردند»^[۳۴۵]. «توده ای ها در تظاهرات در کنار شعار (مصدق پیروز است) و(یا مرگ یا مصدق) شعارهای ضد درباری می دادند»^[۳۴۶]. علاوه بر شرکت حزب تو ده ایران^[۳۴۷] در قیام ۳۰ تیر اعضای سازمان افسران حزب توده به صورت پراکنده در این واقعه شرکت کردند. از جمله این افسران می توان به سرگرد مهدی همایونی اشاره کرد. همایونی می گوید در«۳۰ تیر که از سوی فرمانداری نظامی مأموریت منطقه بازار و جنوب تهران را عهده دار بودم، با فعالیت و سخنرانی پی در پی برای سربازان و درجه داران از برخورد آنها با توده مردم جلوگیری کردم و کوچکترین خونریزی در این دو منطقه به بار نیامد»^[۳۴۸].
نمایندگان طرفدار نهضت ملی در روز ۲۹ تیر اعلامیه ای را برای افسران ارتش صادر کردند: «افسران و افراد شرافتمند ارتش و مأمورین نظامی، متأسفانه در این چند روزه که ملت ایران و ما به منظور ابراز احساسات برای حفظ حقوق حقه خود و ایستادگی در مقابل بیگانگان دست به تظاهرات زده ایم مشاهده می شود با وجودی که مردم صرفاً احساسات درونی خود را ابراز می کردند، بعضی مأمورین انتظامی و افسران و افرادیکه که همه چیز خود را از این آب و خاک می دانند و تصمیم گرفتند که کشور را در مقابل خطر بیگانگان با فدا کردن جان خود نجات دهند… ما وظیفه وجدانی خود دانستیم که در این لحظه تاریخی این مطلب را به شما گوشزد کنیم. حال شما خود دانید و شرافت سربازی خودتان»^[۳۴۹]. ارتش در واقعه ۳۰ تیر سیاست دوگانه ای را در پیش گرفت. ارتش در حمایت از شاه یا نهضت ملی ایران به دو گروه تقسیم شد. ارتش در بعضی از خیابانها و میادین تهران در برابر حرکت مردم ایستادگی کرد و در برخی نواحی و مناطق از دستورات نظامی سرپیچی کرده و به مردم پیوستند. برای نمونه «در خیابان شاه آباد وضع بدتر از نقاط دیگر بود، در اینجا در عرض ۷ ساعت، ۱۵ بار قوای دولتی که به فرماندهی سرگردصیرفی بود حمله کرد و در نتیجه ۱۲ نفر کشته شدند و سرگرد صیرفی و عده ای سرباز مجروح گردیدند» یا «در خیابان سعدی کشتار و حمله های بی رحمانه یک افسر ارتش بنام ستوان معتمدی، سبب قتل و زخمی [شدن] عده ی زیادی شد». همچنین «در ساعت ۱۲ تا ۲ بعد از ظهر در بهارستان و اکباتان عـده ای سرباز و افسر به مـردم پیوسته و یکدیگر را در آغـوش گرفتند». یا در «میـدان سپه وخیابان ناصرخسرو نیز فرمانده قوای دولتی به مردم پیوستند؛ بگونه ای که در میدان سپه و خیابان ناصر خسرو تا ساعت سه بعد از ظهر حتی یک نفر کشته نشد»^[۳۵۰]. روزنامه باختر امروز هم در این مورد می نویسدکه «تا ساعت ۹ صبح در خیابان اکباتان بیشتر از خیابانهای دیگر مأمورین مردم را می کشتند بطوریکه هر آن تلفنی خبر کشتن چند نفر به دفتر روزنامه اطلاع داده میشد»^[۳۵۱]. «اما در چهار راه پهلوی تیر اندازی نشد ولی زد و خورد با پاره آجر و قنداق تفنگ و سر نیزه در گرفت و عده ی زیادی زخمی شدند»^[۳۵۲].سازمان افسران ناسیونالیست که در جهت حمایت از نهضت ملی مردم ایران به وجود آمده بود، نقش مهمی در پیروزی مردم در قیام ۳۰ تیر ایفا کرد. این سازمان از اتفاقاتی که در داخل دستگاه انتظامی می گذشت مطلع و آگاه بود و همین مسأله برای خنثی کردن توطئه شاه کافی بود^[۳۵۳]. گروهی از این افسران فرماندهان واحد هایی بودند که برای سرکوب قیام کنندگان به خیابان ها فرستاده شده بودند ولی از تیر اندازی به مردم خود داری کردند و حتی در چند مورد به صفوف قیام کنندگان پیوستند و جانب مردم را گرفتند.در روز ۳۰ تیر غیر از دو سه واحد کوچک پیاده که دستور سازمان به آنها نرسیده بود واحدها از اجرای امر فرمانده کل خودداری کردند و خلبانهای نیروی هوایی هم از دستور سرپیچی کردند و شـاه جـرأت نکرد به خلبانها دستور تیر اندازی به سوی مـردم را دهد، چون آنهـا را همگام با مـردم می دید^[۳۵۴]. حسن ارسنجانی در یادداشت های سیاسی خود نقل می کند که در روز ۳۰ تیر نزد قوام بودم و در مورد سرلشکر کوپال رئیس شهربانی می گوید: سرلشکر کوپال رئیس شهربانی کل کشور در تماس تلفنی به من علیرغم وضع متشنج شهر تهران در سی ام تیر ماه، گزارش خلاف جریان را می دهد و وضع شهر را آرام و مطلوب جلوه می دهد^[۳۵۵]. در روز ۳۰ تیر ماه حسین علاء وزیر دربار با قوام دیدار می کند و زمانی که علاء از وضع نا آرام شهر و کشته و مجروح شدن عده ای از قوام سوال می کند. قوام می گوید ظاهراً چند نفر مجروح شده اند. قوام از علاء می پرسد که شما از کجا می دانید. علاء می گوید فرمانداری نظامی تهران اطلاع داده است و گفت نزدیک پانصد نفر کشته شدند^[۳۵۶].به نظر می رسد که قوام از وضع متشنج شهر تهران در آن روز بی اطلاع بوده است. به طوری که مجله خواندنیها به نقل از روزنامه باختر امروز در این مورد نوشت «از جریانات جالب توجه روز دوشنبه این است که رئیس ستاد و فرمانداری نظامی ابداً به دستورات قوام اعتنایی نمیگذارند و گزارش را مستقیماً به شخص شاه میدهند بطوریکه اطلاعات قوام و نزدیکانش تا ساعت ۱ بعد از ظهر از اطلاعات مردم عادی کوچه و بازار درباره خونریزی های دیروز کمتر بود…»^[۳۵۷]
فرماندار نظامی تهران سرلشکر علوی مقدم درباره عملکرد خودش در روز ۳۰ تیر می گوید «من فرماندار نظامی بودم و قانون به فرمانداری نظامی تکلیف و اختیاراتی داده است که به موجب آن عمل کرده ام و از هیچ کس و هیچ مقامی دستور نگرفتم»^[۳۵۸]. در ۱۵/۵/۱۳۳۱ قوام گزارشی به مجلس شورای ملی می نویسد«من پیشنهاد حکومت نظامی در تهران و حومه آن را نکرده بودم… دستور تجمع را در سی ام تیر من ندادم و اگر مردمی اجتماع کرده اند و حکومت نظامی هم به دستور مواد مصوبه ای که به اوامر اجرا شده است اقداماتی نموده به هیچوجه متوجه اینجانب نمی تواند باشد»^[۳۵۹] باید اشاره شود که قبل از شروع به کار کردن نخست وزیر جدید قوام، حکومت نظامی بر قرار بود. دولت دکتر مصدق در تاریخ ۷ تیر ماه لایحه ای را تقدیم مجلس سنا کرد که طبق آن مقررات حکومت نظامی برای مدت یک ماه از تاریخ ۱۰ تیر ماه ۱۳۳۱ تا ساعت ۱۲ روز ۱۰ مرداد ماه ۱۳۳۱ تمدید شود و این لایحه در ۱۴ تیر ماه ۱۳۳۱ در مجلس سنا به تصویب رسیده بود^[۳۶۰].
محمد رضا شاه از حوادث اتفاق افتاده در روز یک شنبه ۲۹ تیر اظهار بی اطلاعی می کنند و هنگامی که خبر کشتار مردم به من (شاه) رسید، شاهپور علیرضا را برای کسب خبر از سعد آباد به تهران فرستادند. وقتی مردم او را مشاهده کردند، اتومبیل او را سنگ باران کردند^[۳۶۱].

ورودی مدل، ماتریس امتیازات و ماتریس اعتماد میان کاربران و خروجی آن امتیاز پیش ­بینی شده برای آیتم­های مختلف و تمامی کاربران می­باشد­. ماتریس اعتماد، در واقع مجموعه روابط اعتماد میان کاربران سیستم توصیه­گر می­باشد. هر عنصر از این ماتریس بیانگر وجود و مقدار رابطه اعتماد میان دو کاربر می­باشد. ماتریس امتیازات نشان دهنده امتیاز دهی کاربران به آیتم­های مختلف می­باشد و هر عنصر آن نشان دهنده امتیاز داده شده توسط یک کاربر به یک آیتم خاص می باشد.

روش پیش ­بینی امتیازات در مدل ارائه شده توسط Massa شبیه روش پالایش گروهی می­باشد با این تفاوت که در روش پالایش گروهی، محاسبه امتیازات بر اساس تشابه کاربران با یکدیگر می­باشد در حالیکه در مدل مبتنی بر اعتماد، بر اساس وزن اعتماد میان کاربر مقصد و سایر کاربران، امتیاز نهایی مطابق فرمول زیر محاسبه می­گردد.

که در فرمول فوق از فرمول زیر محاسبه می­گردد.

در فرمول فوق حداکثر مجاز عمق پیمایش^[۸۷] در شبکه اعتماد می­باشد که توسط مدیر سیستم قابل تنظیم می­باشد و معمولا عددی در محدوده ۱ تا ۶ می باشد. فاصله میان کاربر مبدا a تا کاربر توصیه کننده u می­باشد. در مدل MoleTrust ارائه شده توسط Massa فاصله انتشار اعتماد، در واقع کوتاه­ترین مسیر موجود میان کاربر هدف و کاربر مورد اعتماد وی در شبکه اعتماد می­باشد.
با توجه به مکانیزم موجود در مدل Massa، مقدار پارامتر حداکثر عمق قابل پیمایش در شبکه اعتماد، از اهمیت بالایی برخوردار است ولی مکانیزم مشخص و معینی برای تعیین این پارامتر وجود ندارد و مقادیر مختلفی توسط محققان برای این پارامتر پیشنهاد شده است. نکته قابل توجه این است که در صورتیکه مقدار این پارامتر ۱ در نظر گرفته شود ممکن است نظرات ارزشمند کاربرانی که در فواصل دورتری نسبت به کاربر هدف قرار دارند در نظر گرفته نشود و از طرف دیگر در نظر گرفتن مقادیر بزرگ، مانند ۶ برای این پارامتر، باعث افزایش تصاعدی پیچیدگی محاسبات می­گردد لذا بسته به توپولوژی شبکه، ساختار، تعداد کاربران و روابط میان ایشان باید مقدار مناسبی را برای این پارامتر در نظر گرفت.
۳-۲-۲- مدل TidalTrust
یکی دیگر از مدلهای مطرح در زمینه سیستمهای توصیه­گر مبتنی بر اعتماد، مدل ارائه شده توسط Golbeck می­باشد که این مدل تحت نام TidalTrust مطرح گردیده است[۱۵]. در مدل ارائه شده توسط Massa جستجو در عمق شبکه اعتماد میان کاربران صورت می­گیرد اما در این مدل جستجو در عرض شبکه اعتماد رخ می­دهد، به عبارت دیگر، کاربران نظر دهنده­ای که دارای کوتاه­ترین مسیر با کاربر مبدا در شبکه اعتماد می باشند، جستجو می­گردند و سپس از تجمیع وزنی امتیازات تخصیص داده شده توسط این کاربران به آیتم هدف بر اساس مقدار اعتماد میان ایشان و کاربر مبدا، محاسبه پیش ­بینی امتیاز صورت می­گیرد. در این مدل برای محاسبه میزان اعتماد میان دو کاربرu و v که مستقیما با یکدیگر ارتباط ندارند، از تجمیع مقادیر اعتماد میان همسایگان مستقیمu و v بر اساس وزن میزان اعتماد میان u و همسایگان مستقیمش استفاده می­گردد. از آنجائیکه مدل TidalTrust تنها از نظرات کاربرانی که در کوتاه­ترین فاصله با کاربر مبدا می­باشند استفاده می­ کند، ممکن است اطلاعات ارزشمندی را که در فواصل دورتر در شبکه اعتماد میان کاربران موجود می­باشد را مد نظر قرار ندهد که این امر می ­تواند باعث کاهش دقت و همچنین کاهش درصد پوشش این مدل گردد.
۳-۲-۳- مدل دانه سیب^[۸۸]
یکی دیگر از مدلهای موجود در زمینه انتشار اعتماد و نحوه محاسبه آن مدل دانه سیب می­باشد [۷۵]. پایه این مدل بر اساس مدلهای فعالسازی انتشار^[۸۹] می­باشد. در این مدل، کاربر مبدا u با تزریق انرژی e فعال می­گردد و سپس این انرژی در گراف میان کاربران بر اساس وزن هر یال انتشار و تقسیم می­گردد. در این مدل میزان اعتماد به صورت افزایشی در نظر گرفته می­ شود به این معنی که اگر تعدادی مسیر میان دو کاربر وجود داشته باشد که هر مسیر دارای میزان اعتماد اندکی باشد در نهایت میزان اعتماد میان آن دو کاربر زیاد و قابل ملاحظه خواهد بود که این اصل در رویکرد سیستمهای توصیه­گر مبتنی بر اعتماد قابل لمس و درک نمی ­باشد.
۳-۲-۴- مدل ارائه شده توسط Anderson
مدلی دیگر نیز توسط Anderson و همکارانش ارائه شده است[۱۰] که در آن مجموعه ­ای از محورها و پارامترها برای سیستم توصیه­گر مبتنی بر اعتماد مطرح شده است و آنالیزی در خصوص اینکه کدامیک از این پارامترها به صورت همزمان می­توانند تامین و برآورده گردند صورت می­گیرد­. در این مدل، گراف میان کاربران با تکنیک پیمایش تصادفی پیمایش می­گردد و نظرات کاربران در قالب دو مقدار ۱+ و ۱- در نظر گرفته شده است اما آزمایشاتی برای ارزیابی عملکرد آن توسط مطرح کنندگانش صورت نگرفته است و نمی توان مقایسه دقیقی با سایر مدلهای موجود داشت .
۳-۲-۵- مدل ارائه شده توسط O’Donovan
در تحقیق انجام شده توسط O’Donovan مقوله اعتماد به صورت متفاوتی تعریف و مورد استفاده قرار گرفته است [۷۶]. در این تحقیق، شبکه اجتماعی بر اساس تشابه پروفایل کاربران ایجاد و استخراج می­گردد نکته لازم به ذکر این است که این شبکه نمی تواند اطلاعاتی را که یک شبکه اعتماد تامین می­ کند را تولید کند. در این تحقیق دو سطح برای اعتماد در نظر گرفته شده است که سطح اول اعتماد در سطح پروفایل کاربران می­باشد که در واقع یک معیار اعتبار سراسری در سطح شبکه کاربران است و سطح دوم اعتماد در سطح آیتم­ها می­باشد که در آن یک کاربر بر اساس صحت و قابل اعتماد بودن نظراتش در خصوص آیتم های مختلف مورد اعتماد سایر کاربران قرار می گیرد و معیاری برای رابطه اعتماد مستقیم میان دو کاربر مطرح نمی ­باشد. از مقادیر اعتماد محاسبه شده، برای فیلتر نمودن کاربران نظر دهنده استفاده می­گردد و پیش ­بینی امتیاز نهایی توسط تجمیع وزنی امتیازات این کاربران به آیتم هدف بر اساس ترکیب میزان اعتماد و تشابه انجام می­پذیرد. در این مکانیزم از توزیع پذیری اعتماد استفاده نشده است و تنها اعتماد مستقیم مد نظر قرار گرفته است و می توان گفت این روش، یک روش سیستم توصیه­گر مبتنی بر اعتماد نیست.
۳-۲-۶- مدل TrustWalker
یکی دیگر از بهترین و بروزترین تحقیقات انجام شده در زمینه سیستمهای توصیه­گر مبتنی بر اعتماد، مدل ارائه شده توسط Jamali از دانشگاه Simon Fraser کانادا می­باشد. این مدل که تحت نام TrustWalker مطرح شده است [۲۰] یک مدل توصیه­گر ترکیبی است که از ترکیب شیوه پالایش گروهی مبتنی بر آیتم و مدلهای مبتنی بر اعتماد ایجاد شده است و سعی در تجمیع مزایای هر دو روش و کاهش نقایص هر کدام به تنهایی دارد.
در این مدل برای پیش بینی امتیاز کاربر مبدا u به آیتم هدف i چندین پیمایش تصادفی^[۹۰] که همگی از کاربر مبدا u آغاز خواهند شد در شبکه اعتماد میان کاربران، صورت می­گیرد که در هریک از آنها سعی می­ شود تا کاربری که دارای امتیاز به آیتم i یا آیتمی شبیه آیتم i می­باشد یافته شود و نظر او به عنوان نتیجه اجرای یک پیمایش تصادفی بازگردانده شود. چندین پیمایش تصادفی اجرا می­گردد و از تجمیع نتایج آنها پیش ­بینی امتیاز نهایی کل الگوریتم به آیتم i مشخص خواهد شد­.
همان طور که پیشتر از این نیز بیان شد یکی از مسائل مهم و اصلی در سیستمهای توصیه­گر مبتنی بر اعتماد، حداکثر عمق حرکت در شبکه اعتماد میان کاربران می­باشد چراکه میان دقت و درصد پوشش رابطه­ای معکوس وجود دارد به این مضمون که هرچه در شبکه اعتماد پیشروی شود امکان یافتن افرادی که به آیتم مورد نظر امتیاز داده باشند بیشتر خواهد شد که این مسئله باعث افزایش درصد پوشش می­گردد ولی در مقابل با دورتر شدن از کاربر مبدا اعتماد به نظرات کاربران نظر دهنده کاهش می­یابد که این امر می ­تواند باعث کاهش چشمگیر دقت گردد. در این مدل جهت حل مطلب فوق سعی شده است که توازنی میان دقت و درصد پوشش ایجاد گردد به این معنی که نظرات کاربران نزدیک، در خصوص آیتم های مشابه آیتم هدف که دارای اعتماد بیشتری نزد کاربر مبدا می باشند به نسبت نظر کاربرانی که در فواصل دور قراردارند ولی دقیقا به آیتم هدف امتیاز داده­اند از ارزش و اعتبار بیشتری برخوردار است لذا این امر زمینه ساز ترکیب روش پالایش گروهی مبتنی بر آیتم و مکانیزم مبتنی بر اعتماد گردیده است.
۳-۲-۶-۱- ساختار مدل TrustWalker
در این مدل از پیماش تصادفی برای حرکت در شبکه اعتماد میان کاربران استفاده شده است که نه تنها نظرات کاربران در خصوص آیتم هدف را مد نظر قرار می­دهد بلکه نظرات ایشان در خصوص آیتمهای مشابه را نیز مد نظر قرار می­دهد. در این روش دو مولفه اصلی وجود دارد که عبارتند از:
اجرای پیمایش تصادفی بر روی شبکه اعتماد میان کاربران
انتخاب احتمالی آیتم ها بر اساس تشابه آنها با آیتم هدف
بخش اول وظیفه حرکت در میان شبکه اعتماد را بر عهده دارد و بخش دوم توجه خود را به یافتن آیتمهای مشابه آیتم هدف و امتیازات آنها معطوف می­دارد تا از حرکت بیش از حد در عمق شبکه جلوگیری شود بنابراین این مدل با در نظر گرفتن کاربران نظر دهنده در فواصل نزدیک باعث بهبود دقت و همچنین با در نظر گرفتن آیتم­های مشابه آیتم هدف علاوه بر خود آیتم هدف، باعث بهبود درصد پوشش خواهد شد.
۳-۲-۶-۲- تشابه آیتم ها
در سیستمهای توصیه­گر مبتنی بر محتوا از مولفه­ها و خصوصیات آیتم­ها برای محاسبه تشابه استفاده می­گردد ولی در تکنیکهای پالایش گروهی مبتنی بر آیتم، تنها اطلاعات موجود در خصوص یک آیتم، امتیازات تخصیص داده شده به آن توسط کاربران مختلف می­باشد لذا همانند بسیاری از تحقیقات انجام گرفته در این زمینه در این مدل نیز از فرمول پیرسون (فرمول شماره ۴) برای محاسبه تشابه دو آیتم استفاده می­گردد.
۳-۲-۶-۳- خصوصیات ویژه مدل TrustWalker
این مدل دارای ویژگیهای خاصی می باشد که فهرست وار عبارتند از:
فراگیری و عمومیت مدل^[۹۱]
اطمینان به نتایج حاصل^[۹۲]
تفسیرپذیری و قابل توضیح بودن نتایج^[۹۳]
۳-۲-۶-۳-۱- فراگیری و عمومیت مدل
این مدل به گونه ­ای طراحی شده است که تکنیک پالایش گروهی مبتنی بر آیتم و مدل مبتنی بر اعتماد خالص را به عنوان حالتهای خاص در درون خود به همراه دارد. اگر برای تمامی کاربران، احتمال توقف در آنها در جستجوی امتیاز آیتم هدف i، برابر صفر در نظر گرفته شود در این صورت پیمایش تصادفی اصلا آغاز نمی­ شود و امتیاز تخصیص یافته به یکی از آیتمهایی که توسط کاربر مبدا به آنها امتیازی داده شده است به عنوان پاسخ بازگردانده می­ شود. از آنجائیکه احتمال انتخاب یک آیتم، متناسب با مقدار تشابه آن با آیتم هدف می­باشد امتیاز پیش ­بینی شده، میانگین وزنی امتیازات آیتمهای امتیاز داده شده توسط کاربر با وزن نسبت تشابه آنها با آیتم هدف i خواهد بود که این نتیجه در واقع معادل اجرای تکنیک پالایش گروهی مبتنی بر آیتم معرفی شده در [۲۲] می باشد.
از طرف دیگر اگر برای تمامی کاربران موجود، احتمال توقف در آنها در جستجوی امتیاز آیتم هدف i برابر صفر فرض شود در این صورت پیمایشهای تصادفی تا زمانیکه دقیقا امتیازی برای آیتم هدف i نیابند ادامه خواهند یافت و امتیاز پیش بینی شده، نتیجه تجمیع امتیازات بیان شده توسط کاربران نظر دهنده در خصوص آیتم i، متناسب با احتمال رسیدن به هریک از این کاربران در شبکه با شروع از خواهد بود. روش های معرفی شده در [۱۵][۳۹] سعی در تخمین همین احتمال دارند. بنابراین مدل TrutWalker یک مدل بلوغ یافته از مدلهای مذکور است و به عنوان یکی از سیستمهای توصیه­گر جامع مبتنی بر اعتماد مطرح می­باشد .
۳-۲-۶-۳-۲- اطمینان به نتایج حاصل
همان طوری که قبلا نیز اشاره شد اکثر سیستمهای توصیه­گر موجود اطمینانی در خصوص نتایج خود به کاربرانشان ارائه نمی­دهند در حالیکه کاربران این سیستمها علاقه­مند هستند که از میزان قابل اطمینان بودن نتایج آگاه باشند. در مدل TrustWalker این امکان وجود دارد که بر اساس واریانس نتایج حاصل، معیاری در قالب اطمینان را تعریف نمود. هرچه که میزان واریانس نتایج حاصل کمتر باشد اطمینان به نتایج بالاتر خواهد بود. برای تبدیل واریانس به مقدار و درجه­ای که بتواند اطمینان را نشان دهد فرمول زیر تعریف شده است.

این بردارها نشان دهند روابط تعادلی بلند مدتی هستند که در بین متغیر های الگو بر قرار است. دنبال کردن آماره‌ها و آماره مقدار ویژه بیشینه^[۴۹] برای سپرده به ترتیب مقادیر ۱ و ۲ را برای معادلات هم انباشتگی نشان می‌دهند.

این نتایج به این معنی است که سپرده‌ها و تعیین‌کننده‌های آن هم انباشته هستند. به طور خلاصه، حضور هم انباشتگی بین سپرده و سایر متغیرها، ارائه دهنده شواهدی است مبنی بر اینکه این متغیرها در یک رابطه بلندمدت سهیم هستند.
جدول شماره ۴-۷: ضرایب نرمال شده متغیرهای هم انباشته (جوهانسون- جوسلیوس)

از ضرایب برآوردی، درمی‌یابیم که سپرده ها با نرخ واقعی سود سپرده های مدت دار، رشد قیمت مسکن ورشد قیمت ارز ارتباط منفی وبا نرخ سود بازار غیر متشکل پولی و نرخ رشد تولید ناخالص داخلی ارتباط مثبت دارد.
۴-۴-۵- نتایج تابع پاسخ تکانه
این بخش با بررسی تابع پاسخ تکانه (IRF) ادامه می‌یابد. تابع پاسخ تکانه، اساساً پاسخ یک متغیر در سیستم VAR را به شوک در سایر متغیرها دنبال می‌کند. گجراتی^[۵۰])۲۰۰۳)، به عبارت دیگر از این روش استفاده می‌شود تا ببینیم چگونه شوک در یک متغیر از طریق یک ساختار VAR پویا بعلاوه اثر مستقیم متغیر بر روی خودش منتقل می‌گردد. نتایج این تابع پاسخ تکانه را می‌توانید در اشکال زیر مشاهده نمایید.

نمودار شماره ۴-۲: پاسخ سپرده ها را به شوک وارد بر تولید ناخالص داخلی

نمودار شماره۴-۳: پاسخ سپرده ها به نرخ رشد قشمت مسکن

نمودار شماره۴-۴: پاسخ سپرده ها را به شوک وارد بررشد قیمت ارز (جوهانسون- جوسلیوس)

نمودار شماره ۴-۵: پاسخ سپرده ها به شوک وارد بر نرخ بازار غیرمتشکل پولی (جوهانسون- جوسلیوس)

نمودار شماره۴-۶: پاسخ سپرده ها به شوک وارد بر نرخ سود واقعی سپرده های مدت دار (جوهانسون- جوسلیوس)
۴-۵- نتایج آزمون فرضیات تحقیق
نتایج حاصل از برآورد مدل جوهانسون- جوسلیوس نشان می دهد که بین هم متغیرها ی مستقل تحقیق با سپرده های مدت دار ارتباط معنی داری برقرار است. به عبارت دیگر همه فرضیات این مطالعه در بلند مدت تأیید می شود، یعنی براساس برآورد مدل این مطالعه:
فرضیه اول : نرخ سود واقعی سپرده های مدت دار بر حجم سپرده های سرمایه گذاری مدت دار بانک تاثیر منفی و معناداری دارد.
فرضیه دوم: نرخ سود بازار غیر متشکل پولی برحجم سپرده های سرمایه گذاری مدت دار بانک تاثیر مثبت و معنا داری دارد.
فرضیه سوم: رشد تولید ناخالص داخلی بر حجم سپرده های سرمایه گذاری مدت دار بانک تاثیر مثبت و معناداری دارد.
فرضیه چهارم: رشد قیمت ارز در بازار غیر رسمی بر حجم سپرده های سرمایه گذاری مدت دار بانک تاثیر منفی ومعنی داری دارد.
فرضیه پنجم: رشد قیمت مسکن بر حجم سپرده های سرمایه گذاری مدت دار بانک تاثیر منفی و معنی داری دارد. علامت این ضریب نیز منفی است که با انتظار ما سازگار است زیرا با افزایش قیمت مسکن بخشی از سپرده ها به سمت این بازار حرکت می نماید.
فصل پنجم
نتیجه گیری و پیشنهادات
۵-۱- مقدمه
هدف اصلی این مطالعه بررسی رفتارسپرده هادرصنعت بانکداری ایران با بهره گرفتن از آزمون همگرایی در بانک سپه برای دوره ۱۳۹۳-۱۳۶۳ و آزمون وجود رابطه بلند مدت بین سپرده ها و تعیین کنند های آن می باشد. برای تحقق این هدف داده های کلان اقتصادی همچون کل سپرده های مدت دار سیستم بانکی، حجم نقدینگی و برخی عوامل موثر برآن از جمله نرخ سود واقعی سپرده ها، نرخ سود بازار غیرمتشکل پولی، رشد تولید ناخالص داخلی، رشد قیمت مسکن وقیمت ارز از بانک اطلاعات سری های زمانی اقتصادی بانک مرکزی و گزارش عملکرد سالانه بانک سپه گردآوری شد و پس از بررسی آزمون های ریشه واحد از روش آزمون هم انباشتگی جوهانسون- جوسیلیوس به بررسی وجود رابطه بلندمدت بین متغیرهای تحقیق اقدام شد. نتایج حاصل از برآورد مدل جوهانسون – جوسیلیوس با نرم افزار Eviews7 حاکی از وجود رابطه بلند مدت بین سپرده ها و تعیین کننده های آن می باشد. سپس به بررسی تابع پاسخ تحریک پرداختیم، تا نحوه پاسخ سپرده ها را به شوک های ناشی از عوامل مؤثر بر آن بررسی نماییم.