سنت‌گرایان برای سنجش درستی پایه‌های راست‌آیینی، چند راهبرد پیشنهاد داده‌اند نخست: بررسی منشأ هر دین؛ گفتیم که منشأ دین وحی است و بنابر نظر سنت‌گرایان، در دوران پس از نزول قرآن هیچ‌گونه دعوی وحی بدان‌سان که منشأیی برای یک سنت دینی کاملاً جدید باشد وجود ندارد و این نکته برگرفته از خود متون مقدس، به ویژه قرآن و تعالیم پیشین است، بنابراین وحی قرآنی باید آخرین وحی بزرگ در این دوران باشد و محمد(ص)خاتم الانبیاء است و پس از وی نبوتی ممکن نیست. با این نگاه، در واقع هیچ دین جدیدی به معنای دقیق کلمه نمی‌تواند وجود داشته باشد و «تنها راه، متابعت از راست‌آیینی‌های سنتی می‌تواند باشد؛ زیرا که سنت‌گرایان سرسختانه از اعطای اصطلاح ‌شأن دینی بر جنبش‌های کژآیین و شبه معنوی که در دوران اخیر شکوفایی قابل توجه داشتند سرباز زده‌اند».^[۳۱۸]

دوم: تعلیم مطلوب، «تشخیص مطلوبیت یک تعلیم فقط از عهده‌ی یک تمییز مابعدالطبیعی بر می‌آید که در نهاد سنت‌های کامل نهفته است».^[۳۱۹]
سوم: «راست‌آیینی قطعاً، قدیسان و حکیمانی را در درون خود پرورش می‌دهد. شاهدانی زنده که برای کارآمدی نظم و سازمان معنوی مورد نظر به حساب می‌آیند».^[۳۲۰] افزون بر این، ثمره‌ی دیگر سنت هنر مقدس کامل و تمام عیار است که بالضروره در درون هر سنت راست‌آیین وجود دارد. به طوری که از نگاه مابعدالطبیعی، آن سنت به طور وافی از آن بهره می‌برد.

۳-۲-۱-۴-تمایز میان بعد ظاهری و بعد باطنی

مفهوم تمایز ظاهر از باطن که برای تعیین معنای سنت در ادیان نقش بنیادی دارد، نخستین‌بار از سوی گنون مطرح شد و در آثار شوان و دیگر سنت‌گرایان نقش محوری یافت. نصر آموزه‌ی سنت وحدت باطنی و کثرت صوری ادیان را آموزه‌ای جاودانی می‌داند که در خود سنت‌ها موجود است. او بر این باور است که تنها طریقت باطنی می‌تواند ذات مطلق را در عوالم متکثر صورت کشف کند و آن را در ورای همه صور دریابد.
البته باید گفت که این مبنا از عرفان نظری الگوبرداری شده است. بنابراین دیدگاه کثرت‌هایی که در ظاهر عالم وجود دیده می‌شوند و به ظاهر، هریک از این کثرات، واقعیتی کاملاً مستقل از آن خود دارند؛ از منظر سنتی، همانند رمزهای بی‌شماری هستند که جلوه‌ی واقعیت والاترند و از آن‌جا که ادیان نیز همانند جهان، تجلیات حقیقت مطلق هستند و در واقع حقیقه‌الحقایق، صورت دیگری از تجلی کیهانی را در ادیان به نمایش گزارده است، این ساختار در ادیان نیز یافت می‌شود.
بنابراین، ادیان افزون بر جنبه‌ی ظاهری حتماً باطنی نیز دارند که برای درک واقعیات ادیان، نباید از این جنبه غافل بود؛ چراکه ظاهر ادیان، در واقع صورت و یا نمود باطن آنان است؛ «و به ناچار باید هر صورتی ماورایی و هر نمودی، بودی داشته باشد. پس پدیدارها ثبات شناخت حقایق نفس‌الامری می‌شوند».^[۳۲۱]
«خود دین نیز ساختاری سلسله مراتبی دارد و واقعیت بیرونی و صوری آن، حق مطلب را درباره‌ی آن ادا نمی‌کند. درست همان‌گونه که جهان نمود مستلزم جهان بوده است، جنبه‌ی صوری دین نیز جنبه‌ی مادی و فراصوری را ایجاب می‌کند».^[۳۲۲]
بر این اساس، از منظر سنت‌گرایان، ساحت باطنی ادیان از اهمیت بیشتری برخوردار است؛ زیرا جنبه‌ی باطنی ادیان از دید آنان، مانند جوهرهایی هستند که صورت‌های ظاهری‌شان، مانند اعراض یک جوهر به آن وابسته‌اند، ولی وجود این ساحت باطنی، مستقل از این صورت‌ها و اعراض است.
لذا تمام پیروان ادیان می‌توانند از جنبه‌ی ظاهری دین بهره‌مند گردند و به محض اینکه کسی از تعالیم یک دین خاص پیروی کند، از این جنبه بهره می‌برد، ولی دسترسی به باطن ادیان فقط برای عده‌ی معدودی که توانسته‌اند از ساحت ظاهر عبور کنند میسر است.
«دین جنبه‌ی ظاهری دارد که برای هرکس مقدور است به تعالیم آن ایمان بیاورد، ولی از ساحت باطنی نیز برخوردار است که فقط قابل دسترسی برای افراد معدودی است که می‌توانند از ساحت ظاهر به ساحت باطن راه پیدا کنند».^[۳۲۳]
تأکید بر باطن ادیان به عنوان تنها راه‌گذشتن از حجاب عوالم صوری ادیان گوناگون و رسیدن به معنای باطنی یا «وحدت متعالی» یکی از مبانی اصلی رویکرد کثرت‌گرایانه سنت‌گرایان به خصوص نصر است، ولی باید به خاطر داشته باشیم که «تأکید بر باطن ادیان از اهمیت ظاهر و صورت‌های بیرونی ادیان نمی‌کاهد، بلکه به عکس، بر اهمیت ظاهر تأکید می‌ورزد؛ زیرا تنها بر مبنای صورت‌ها است که می‌توان از مرتبه‌ی صوری فراتر رفت؛ و یقیناً نمی‌توانیم چیزی را که مالک آن نیستیم، دور بیفکنیم».^[۳۲۴]
در این نظرگاه که در آن تفاوت‌های صوری ادیان در سطحی که در آن چنین تمایزها و حتی ضدیت‌ها جایگاه شایسته‌ی خود را می‌یابند، کاملاً محترم شمرده می‌شوند، به طوری که ضرورت‌ها و تمامیت صوری سنت‌های گوناگون به هیچ‌وجه از اعتبار ساقط نمی‌شود. «رسیدن به قلمرو باطن تنها از طریق قلمرو ظاهر میسر است، کلیت هر میراث معنوی بزرگ بر شالوده‌ی مؤلفه‌‌های صوری وضع شده از جانب خدا استوار است».^[۳۲۵]
در دیدگاه نصر، ساحت ظاهر باب ورود به ساحت باطن، هم در حوزه‌ی دین و هم در عالم واقع است، ظاهر کلید فهم باطن است. با این تفاوت که در عالم واقع، رابطه‌ی ظاهر و صورت‌ها با باطن عالم، ذاتی آن‌ها است، ولی در حوزه‌ی دین این رابطه به وسیله‌ی دین خاص، قداست و کارآمدی پیدا می‌کند. بنابراین برای رسیدن به باطن هر دینی باید ظاهر آن را مورد احترام قرار داد و بدون هیچ تغییر و دستکاری، از آن کمک گرفت.
در نموداری که شوان ترسیم می‌کند؛ به خوبی این دو قلمرو به نمایش گذاشته شده است:
مطلق
سیدحسین نصر در مقابل طریقت‌های باطنی که بر ظاهر ادیان و آداب و مناسک آنان اهمیت نمی‌دهند، نه تنها بر اهمیت ظاهر تأکید می‌کند، بلکه بر این عقیده است که این صورت‌ها و ظواهر، مقدراتی از جانب خدا بوده و ساحت قدسی دارند.
قلمرو ظاهر (صورت‌ها، آداب، اخلاق، اعتقادات، مناسک، انحصارگرایی، رستگاری)
(تشرف معنوی نظاره گری مابعدالطبیعه عرفان کلی بودن تحقق رهایی اتخاد)
آیین هندو
وحی
یهودیت
مسیحیت
اسلام
قلمرو باطن
آیین بودایی
سنت چینی
سنت های نخستین
«طریقت باطنی بنابر فهم سنتی آن، در تقابل مستقیم با طریقت باطنی دروغین، نه فقط ضرورت ساحت ظاهر را می‌پذیرد، بلکه بر کیفیت قدسی صورت‌های دینی، حتی در مرتبه‌ی ظاهری را قبول می‌کند و نیز بر این واقعیت تأکید می‌ورزد که صورت‌ها از آسمان مقدّر شده‌اند و کسی که حتی تا حد قبول این صورت‌ها پیش نرفته است، قادر به انکار آن‌ها نیست».^[۳۲۶]
سنت‌گرایان، ساحت‌های ظاهری ادیان را تجلی حقیقت یگانه می‌دانند که نسبت به ادیان مختلف و استعدادها و شرایط پیروان آن‌ها، تجلی خاص پیدا کرده‌اند و در واقع، این آیین‌ها، آموزه‌ها، آداب، هنرها و سایر ساحت‌های ظاهری ادیان، همان آب شیب‌هایی هستند که از سویه‌های مختلف کوه هستی سرازیر می‌شوند؛ آب شیب‌هایی با صورت‌ها و مسیرهای متفاوت به این نحو که هیچ دو آب شیب به لحاظ صوری عین هم نیستند. برخی آب شیب‌ها در بسترها و حوزه‌های همانند که منطبق با جماعت‌های بشری هماننداند جاری می‌شوند و بدین‌سان، اعضای یک خانواده دینی را تشکیل می‌دهند، حال آنکه آب شیب‌های دیگر، تنوع بیشتری دارند و در عین حال، در بسترهای متفاوت شکل می‌گیرند. هرگز آن‌ها عین هم نیستند، ولی همیشه شباهت‌هایی میان آن‌ها موجود است. شباهت‌های آن‌ها اساساً معلول وحدت مبدأ آن‌ها و نیز شباهت بسترهای سنگی‌شان است که در اثر فصل اولیه فوران چشمه در قالب هر آب شیب که به بیان الهیاتی از آن به وحی تعبیر می‌شود، شکل گرفته‌اند.
فقط درخود چشمه‌ی اصلی، آب شیب‌ها یکی هستند و در هیچ جای دیگر نباید از وحدت کامل میان آن‌ها سراغ گرفت.^[۳۲۷]

۳-۲-۱-۵- وحدت باطنی و کثرت ظاهری

سنت‌گرایان بر این عقیده‌اند که در ورای کثرت عالم و به خصوص کثرت ادیان، وحدتی باطنی نهفته است. به عقیده‌ی آنان، کثرتی که در عالم هستی و ادیان مشاهده می‌کنیم کثرتی صوری است که متعلق به موجودات این عالم و ظاهر ادیان است، اما در واقع حقیقه‌الحقایق که همه‌ی مراتب دیگر واقعیت تجلی او هستند، واحد است. البته این بدان معنا نیست که ویژگی‌ها و تمایزات هر دینی نادیده گرفته شده یا کم‌اهمیت تلقی شوند.
«می‌توان گفت که آن وحدت متعالی که شالوده‌ی تنوع و گوناگونی ادیان است، نمی‌تواند چیزی جز همان ذات یگانه یا خود ذات احد باشد. فروتر از آن سطح، هر دینی کیفیات و ویژگی‌های متمایزی دارد که نه می‌توان آن‌ها را نادیده گرفت و نه کم‌اهمیت تلقی کرد».^[۳۲۸]
سنت‌گرایان به خصوص دکتر نصر، در این کثرات صور قدسی نه تناقضاتی را که نسبت آفرین است، بلکه تأیید و اثبات جهان شمولی حقیقت مطلق و قدرت خلاّقه نامتناهی حضرت حق را می‌بینند که امکانات لایزال او را در عالم معنا شکوفا می‌سازند. «عوالمی که با وجود تفاوت‌هایی که دارند، همه‌ی آن‌ها حقیقت مطلق بی‌همتا را منعکس می‌کنند».^[۳۲۹]
هریک از این صورت‌ها عناصر ذی‌قیمت یک دین هستند که به اعتقاد مؤمنان آن دین از عالم بالا نازل شده و بنابراین اصل و منشأیی آسمانی دارند. لذا هرچند هریک از آموزه‌ها، مناسک، آداب و سایر صورت‌های ظاهری ادیان در ظاهر، مخصوص به دین خاص و محدودند، ولی در واقع به ذات نامتناهی و نامحدود مربوط می‌شوند.
«بنابراین صور قدسی، تنها صورت به عنوان حیثیت خاص و محدودیت نیست؛ بلکه این صورت به ذات نامتناهی و امر بی‌شکل و صورت نیز راه می‌یابد».^[۳۳۰]
دکتر نصر معتقد است خداوند ادیان مختلف و متعددی را به وجود آورده است تا به این طریق، ابعاد مختلف اسماء صفات خویش را نمایان سازد. چون هر دین یا سنت بر جنبه‌ای از الوهیت تأکید می‌ورزد.
بنابراین، کثرت ادیان نتیجه‌ی مستقیم غنای نامتناهی وجود الهی است، ولی تنها در مرتبه‌ی ذات مطلق است که تعالیم ادیان یکی هستند و فروتر از آن مرتبه، این تعالیم یکسان نیستند لذا وحدت ادیان را فقط باید در ذات مطلق یافت که هم حق و حقیقت مطلق و هم منشأ همه‌ی وحی‌ها و حقایق است.
«حکمت جاوید وحدتی را می‌بیند که شالوده‌ی تنوع صور و گفتار و رفتار دینی است؛ وحدتی که در آن حقیقت جوهری در قلب ادیان نهفته است که همانا چیزی غیر از خود حکمت جاوید نیست، اما نمی‌توان این وحدت را در مرتبه‌ی صور بیرونی یافت، وحدتی که سنت‌گرایان بدان استناد می‌کنند، به تعبیر دقیق، وحدتی متعالی است که ورا و فرای‌صور و مظاهر بیرونی است».^[۳۳۱]
از آن‌جا که ذات مطلق یگانه است، تجلی‌های این ذات نیز باید یگانه باشد. بنابراین منشأ کثرت ادیان را باید در مثل اعلای آن‌ها جستجو کرد؛ چراکه هر وحی، تجلی یک مثل اعلا است که جنبه‌ای از این ذات مطلق را نشان می‌دهد. در واقع، هر دین بازتاب یک مثل اعلا را که خود الوهیت در قلب آن جای دارد، بر روی زمین جلوه‌گر می‌سازد. بنابراین ذات مطلق به عنوان منشأ ادیان، حقیقت یگانه‌ای است که کثرت‌ها در آن راه ندارد، ولی نحوه روایت ادیان از این ذات یا حقیقت مطلق، به دلیل کثرت مثلی که این ادیان تجلی آن‌ها هستند. متکثر و گوناگون است، پس هریک از ادیان به شیوه‌ای مختلف از آن حقیقت یگانه سخن می‌گویند.
«ادیان مختلف همانند زبان‌های مختلفی هستند که از آن حق یگانه آن‌گونه که در عوالم مختلف مطابق با امکانات مثالی درون آن‌ها متجلی شده است، سخن می‌گویند، ولی نحوه این زبان‌ها یکی نیست».^[۳۳۲]
چراکه در این صورت، هریک از آن‌ها به منزله‌ی اموری هستند که نهایتاً از جانب خدا آمده و مانند هر مظهری از امر قدسی، قابل احترام هستند. لذا برای رسیدن به وحدت متعالی ادیان، باید درصدد یافتن معنای آیین‌ها، رمزها، صورت‌های متخیل و معتقداتی باشیم که یک عالم دینی را تشکیل می‌دهند؛ زیرا هرچند زبان دینی و روش‌های دعا و نیایش و… در ادیان گوناگون متفاوت است، اما هدف، غایت و روش و باطن همه‌ی آن‌ها جهان شمول باقی می‌ماند. پس آموزه‌ها، بیان‌های اعتقادی، دستورهای اخلاقی و سایر جوانب ادیان مختلف در حکم تابلوهای راهنمایی هستند که ما را به قله کوه حقیقت رهنمون می‌سازند؛ تابلوهایی که بدون آن‌ها هرگز نمی‌توان به قله کوه یگانه رسید. به همین دلیل، به دور افکندن آن‌ها یا ارائه تفسیری غیر از آن واقعیتی که خداوند از طریق وحی برای آنان مشخص کرده است، ما را به بیراهه می‌کشاند.

۳-۲-۱-۶- وجود عناصر متشابه در ادیان مختلف

دلیل دیگر دکتر نصر درباره‌ی وحدت متعالیه ادیان، حضور چندین عنصر بنیادین همسان و متشابه در بین ادیان مختلف است که حاکی از نوعی وحدت در میان آن‌ها است؛ یعنی به دلیل آنکه ریشه‌ی این ادیان در عالم باطن، واحد است، شاخ و برگی که از این ریشه بر سطح زمین گستره شده در بسیاری از موارد مشابه و یکسان است.
این عناصر مشترک، در هر عالم دینی، به نحوی متجلی می‌شوند؛ ولی به طور کلی، «هیچ دینی از احساس از دست‌دادن کمال که تداعی‌کننده‌ی مبدأ و مرکز کلی است، عاری نیست و هیچ دینی، از وسائط تحصیل دیگرباره‌ی آن کمال بی‌بهره نیست. هیچ دینی فاقد نیایش نیست؛ هیچ دینی نیست که در آن واقعیت به تجربه‌ی زمانی و مکانی این جهان محدود گردد و در آن عالم ماورایی که نفس آدمی باید به سوی آن طی طریق کند، وجود نداشته باشد. بنابراین به اعتقاد وی، در هر دین، درکی از واقعیتی موجود است که به این عالم محدود نشده، بلکه از آن فراتر می‌رود».^[۳۳۳]
وجود این عناصر بنیادین مشترک در ادیان مختلف، حاکی از نوعی وحدت در میان آن‌هاست، چراکه به دلیل اشتراک ریشه‌ی ادیان در لوگوس که در قلب تمام ادیان قرار گرفته، شاخ و برگ آن‌ها نیز در بسیاری از موارد مشابه و یکسان است.
نصر، برای اثبات وجود این عناصر مشترک، به قرائنی در ادیان اشاره می‌کند، از جمله یکی از شواهد این اشتراک آن است که در هر دینی نهایتاً دو رکن ذاتی و اساسی وجود دارد.
یکی از این دو رکن اساسی آموزه‌ ای است که وجود مطلق را از وجود نسبی، حقیقت مطلق را از حقیقت نسبی و ارزش مطلق را از ارزش نسبی متمایز می‌سازد. رکن اساسی دیگر، شیوه و روشی است که هر دین، برای تقرب به حق و رهنمون‌ساختن انسان به وجود مطلق و زندگی مطابق با اراده؛ یعنی با اراده و مشیت الهی، ارائه می‌دهد.
«این دو رکن، یعنی آموزه و روش که اولی وسیله‌ای است برای تمایزنهادن میان حق و باطل؛ و دومی راهی است برای وصال انسان به حق، در هر دین سنتی و اصیل وجود دارد و در واقع، گوهر هر دین به شمار می‌رود، هیچ دینی، خواه اسلام باشد یا مسیحیت، خواه آیین هندو باشد یا آیین بودا، فاقد آموزه‌ای در باب وجود مطلق و نسبی نیست. فقط زبان نظری در سنت‌های گوناگون فرق می‌کند. هیچ دینی هم فاقد روشی برای تقرب به حق و زندگی مطابق با آن نیست؛ گرچه روش‌ها در سنت‌های گوناگون متفاوت است».^[۳۳۴]
از دیگر شواهدی که نصر به آن اشاره می‌کند، حضور سه عامل ترس، عشق و علم در همه ادیان است که رابطه‌ی میان خدا و انسان را سامان می‌دهند.
«این طرق، به ازای سه مقام عرفانی؛ یعنی قبض، بسط و وحدت قرار دارند. از دید وی، هرچند در هر دین، بر یکی از عناصر تأکید بیشتری شده است، مثلاً دین یهود بر ترس، دین مسیحیت بر عشق و دین اسلام بر علم تأکید بیشتری دارند، ولی در عین حال، در تمام ادیان همه‌ی این عناصر موجود است».^[۳۳۵]
در هر دینی، وجود دو عنصر «حقیقت» و «حضور» نیز ضروری است؛ چراکه وجود حقیقتی آزادی‌بخش و نجات‌بخش به همراه حضوری جذاب و تحول‌آفرین، از دیگر مشخصه‌ های هر دین سنتی است.

۲- رسم منحنی سنجه رسوب
۳- استفاده از جدول USBR

۲-۱۳-۱- منحنی سنجه رسوب

طبق نظر Horowitz(2002) هیدرولوژیست­ها در صورت کمبود داده ­های واقعی غلظت رسوب معلق، از منحنی­های سنجه رسوب برای پیش ­بینی و برآورد غلظت رسوب معلق استفاده می­ کنند. منحنی سنجه رسوب منحنی است که بین پارامترهای دبی آب ورسوب رسم می شود و یکی از راه­های برآورد رسوبات معلق است. سنجه رسوب در واقع رابطه بین دبی آب و رسوب می باشد. همان­طوری که گفته شد با ترسیم منحنی سنجه رسوب می توان رسوب را پیش بینی کرد و عموما معادله خط آن به صورت توانی می باشد. اگر داد­ه­های دبی موجود با شد آن را در معادله قرار داده و بدین ترتیب می توان مقدار رسوب را بدست آورد. در اکثر ایستگاه­های هیدرومتری کشور دستگاه­های خودکاری که بتوان به طور همزمان دبی آب و رسوب را برداشت کند وجود ندارد معمولاً از منحنی سنجه رسوب استفاده می­ کنند. از دلایل دیگر استفاده از این روش می تواند آن باشد که معمولاً در مواقع سیلاب اندازه ­گیری رسوب کار دشواری است. کاربرد منحنی­های سنجه رسوب یکی از معمولی­ترین روش های برآورد بار رسوبی معلق رودخانه هاست. به علت عدم وجود داده های غلظت رسوب پیوسته و تقریباً مداوم، هیدرولوژیست­ها از منحنی­های سنجه ( انتقال رسوب ) برای تخمین و یا پیش بینی غلظت رسوب معلق با بهره گرفتن از محاسبه داده های دبی جریان استفاده می­ کنند (یوسفوند، ۱۳۸۴).

برآورد کننده­ های رگرسیونی (منحنی های سنجه) در اغلب موارد به صورت لگاریتمی به کار برده می شوند زیرا توزیع مناسب غلظت و جریان توزیع لوگ نرمال دو متغیره می­باشد منحنی های سنجه رسوب بر اساس روابط بدست آمده از اندازه ­گیری­های مستقیم دبی جریان- غلظت رسوب به دست می آیند. برای ترسیم منحنی سنجه رسوب از روش اداره عمران ایالت متحده (USBR) امریکا استفاده می­ شود.
(۲)
لازم به ذکر است که در اصل این رابطه سنجه از یک معادله خطی لگاریتمی طبق رابطه زیر بدست آمده است :
(۳)
که در روابط فوق Qsغلظت رسوب بر حسب میلی­گرم در لیتر یا تن در روز Qwدبی جریان بر حسب مترمکعب بر ثانیه؛ و aوb ضرایب ثابت معادله هستند. در مختصات لگاریتمی مقدار ضریب aفاصله قائم محل تقاطع خط بهترین برازش با محور قائم تا مبدأ مختصات است و مقدار نمایb برابر با شیب خط بهترین برازش است (حیدرنژاد و همکاران، ۱۳۸۳). عوامل موثر بر مقدار این ضرایب شامل شرایط محیطی از جمله طبیعت منطقه و حوزه، شرایط هیدرولیکی رودخانه و نوع رسوبات می­باشد (Mimikou. 1982). با توجه به اینکه ضرایب a وb در معادله سنجه بصورت مقادیر ثابت تعریف شده ­اند، لذا استفاده از روابط سنجه منوط به ثابت ماندن سایر شرایط حوزه است که خود از مهمترین محدودیت­های استفاده از آنها در تخمین و برآورد رسوب می­باشد. در واقع می توان در هر ایستگاه هیدرومتری رابطه فوق را برقرار نمود و برای تخمین مستقیم مقدار رسوب در ایستگاه­های مشابهی که صرفاً جریان آب اندازه گیری شده است، استفاده کرد. بایستی توجه داشت که آمار مورد استفاده مربوط به دوره زمانی طولانی مدت باشد، در غیر این­صورت پراکندگی و تفرق زیادی در منحنی رسوب (منحنی سنجه رسوب) وجود خواهد داشت (جواهری و همکاران، ۱۳۸۴).

۲-۱۳-۲ - انواع منحنی سنجه

روش­های برآورد رسوب بسته به نوع منحنی سنجه و استفاده از دبی جریان، به منحنی سنجه یک خطی، چندخطی و حدوسط دسته­ها طبقه ­بندی می­ شود که در این قسمت به اختصار تشریح می­شوند (اعظمی و همکاران، ۱۳۸۴).
۱-منحنی سنجه یک خطی یا روش USBR
در این روش داده های موجود از اندازه گیری QWو QS متناظر با آن به صفحه مختصات لگاریتمی منتقل شده و خط بهترین برازش بر مبنای روش حداقل مربعات خطا ازمیان آن­ها عبور داده می­ شود و یک رابطه به صورت معادله توانی استخراج می­گردد که به منحنی سنجه رسوب یک خطی معروف است ، یعنی تنها از یک رابطه رگرسیونی بین تمامی مقادیر رسوب اندازه گیری شده و دبی جریان استفاده می­ شود. برآورد رسوب معلق درازمدت به چگونگی کاربرد دبی جریان رودخانه بستگی دارد (میر ابوالقاسمی مرید، ۱۳۷۴).
۲-منحنی سنجه چند خطی
براساس توصیه USBRبرمبنای دسته بندی گذرحجمی رودخانه­ها و چنانچه وضعیت پخشیدگی داده ­ها اقتضا کند به جای یک خط رگرسیون می توان دو یا چند خط از میان داده ­های اندازه گیری شده عبور داد که خط بهترین برازش نیز بر مبنای روش حداقل مربعات می­باشد یعنی از دو رابطه رگرسیونی یا بیشتر برای محاسبه بار معلق درازمدت با توجه به چگونگی کاربردهای مختلف گذر حجمی استفاده می شود. خطوط برازش داده شده بایستی از ضریب همبستگی قابل قبولی برخوردار باشند (میرابوالقاسمی مرید، ۱۳۷۴).
۳- منحنی سنجه حد وسط دسته­ها
معمولاً بیشتر اندازه ­گیری­های غلظت رسوب در رودخانه­ها مربوط به حالت­های آرام رودخانه و شرایط دبی پایین می­باشد و در شرایط طغیان و مواقع سیلابی نمونه برداری کمتر صورت می­گیرد. Jansson(1996) روشی را در نظر گرفت که به دبی­های بالا ارزش بیشتری داده شود که در این روش دبی های جریان با یک نمونه معین به تعدادی دسته تقسیم شده و برای دبی متوسط هر دسته رسوب متوسط اندازه گیری شده همان دسته تعیین می­ شود و نهایتاً منحنی سنجه رسوب با بهره گرفتن از آن­ها بدست می ­آید.

۲-۱۴- معرفی اجمالی برخی از مدل­های کامپیوتری توسعه یافته برای مطالعات فرسایش و رسوب

مدل­های ریاضی زیادی توسط محققان مختلف برای مطالعه جریان و رسوب در رودخانه­ها توسعه یافته است که برخی از آن­ها جنبه تجاری پیدا کرده و به دفعات در پروژه­ های متعدد در نقاط مختلف جهان مورد استفاده قرار گرفته­اند. مدل­های MOBED, MIKE11, SEFLOW, GSTARS2, HEC6 و FLUVIAL از جمله این مدل­ها می­باشند. در زیر به معرفی جزئیاتی از مدل­ها پرداخته می­ شود.
مدل MOBED: برای تحلیل جریان و رسوب در رودخانه­ها در کشور کانادا توسعه یافته است. این مدل یک بعدی بوده و برای جریان غیرماندگار کاربرد دارد. این مدل برای پیش ­بینی تغییرات تراز بستر، بررسی تأثیر انحراف جریان، بررسی اثر سازه­های هیدرولیکی مانند سد بر پروفیل بستر و بررسی تغییرات در مشخصات رسوبی بستر کاربرد دارد (Krishnappan, 1981). مدل در مسائلی که نیاز به تحلیل دو بعدی یا سه بعدی جریان داشته باشد، کاربرد ندارد. این مدل فقط برای رسوب غیر چسبنده قابل کاربرد بوده و به دلیل اینکه فقط از یک رابطه برای انتقال رسوب کرده، محدوده کاربرد آن کم می­باشد.
مدل SEFLOW: برای مطالعه جریان، انتقال رسوب و تغییرات ریخت­شناسی در شبکه کانال­ها و رودخانه­ها در کشور هلند توسعه یافته است. این مدل یک بعدی بوده و در شرایط جریان ماندگار و غیرماندگار کاربرد دارد. عمده قابلیت ­های این مدل به شرح زیر می­باشد. روندیابی جریان و رسوب برای جریان ماندگار و غیر ماندگار در شبکه رودخانه­ها و کانال­ها، بررسی اثرهای ناشی از ساخت سازه­های هیدرولیکی بر شرایط جریان، تغییرات بستر و ریخت­شناسی رودخانه، بررسی جریان­های سیلابی در رودخانه­های جزرومدی، مطالعه انتقال رسوب به صورت بار معلق و بارکل. مدل برای پدیده­هایی که شرایط دو بعدی یا سه بعدی در آن­هاحاکم است کاربرد ندارد. به دلیل اینکه تعداد روش­های به­کار گرفته شده در این مدل برای انتقال رسوب کم است (سه روش)، قابلیت انعطاف برای انتخاب روش­های مختلف محدود است.
مدل MIKE11: برای شبیه­سازی جریان، انتقال رسوب و کیفیت آب در شبکه کانال­ها و رودخانه­ها در کشور دانمارک توسعه یافته و در سطح وسیعی از دنیا و از جمله کشور ایران مورد استفاده قرار گرفته است. این مدل دارای مؤلفه­ های مختلف برای مطالعات هیدرولوژی، پیش ­بینی سیلاب، شبیه­سازی جریان، انتقال رسوبات چسبنده و غیر چسبنده، تغییرات ریخت­شناسی و کیفیت آب در شبکه کانال­ها و رودخانه­ها در حالت جریان ماندگار و غیرماندگار می­باشد. قابلیت ­های عمده این مدل به شرح زیر می­باشد(Danish Hydraulic Institute, 2003) مدل MIKE11 تاثیر سازه‌های هیدرولیکی را در نظر می‌گیرد اما قادر به شبیه‌سازی هندسه پل نمی‌باشد.
مدل GSTSRS2: برای شبیه­سازی جریان و رسوب در بسترهای آبرفتی در کشور آمریکا توسعه یافته است و با توجه به اینکه از مفهوم لوله جریان در تعیین عوامل هیدرولیک جریان و انتقال رسوب استفاده شده، یک مدل شبه ­دو بعدی محسوب می­ شود که علاوه بر تغییرات طولی، توانایی تعیین تغییرات در عرض را هم دارد. با توجه به اینکه روش­های مختلف انتقال رسوب (یازده روش) در مدل مورد استفاده قرار گرفته، امکان به­ کارگیری مدل در شرایط مختلف وجود دارد. قابلیت ­های عمده این مدل به شرح زیر می­باشد(U.S. Department of Interior, 1998).
محاسبه پروفیل سطح آب با و بدون انتقال رسوب، محاسبه پروفیل سطح آب در شرایط جریان زیر بحرانی، فوق بحرانی و بینابین، انتقال رسوب و تغییرات طولی و عرضی بستر، محاسبات سپرشدگی و جور شدگی مصالح بستر، محاسبات تغییرات در عرض و عمق مقطع بر اساس تئوری حداقل قدرت جریان (شبه­سه بعدی). با توجه به اینکه مدل شبه دائمی و شبه دو بعدی می­باشد، برای جریان­های متغیر سریع، جریان­های غیر دائمی و شرایطی که جریان دو بعدی و سه بعدی می­باشد و همچنین برای جریان­های ثانویه کاربرد ندارد.

۲-۱۵- دلیل انتخاب مدل HEC RAS

در آخرین نسخه­های جدید حل جریان­های ناپایدار (غیردائمی) همچنین محاسبات جریان مختلط، توزیع شبه دو بعدی سرعت در مقاطع، خروجی به محیط GIS جهت ارائه سیلابدشت و بسیار قابلیت های دیگر وجود دارد و این نرم افزار را با توانایی های یک نرم افزار حرفه‌ای و معتبر مطرح ساخته است. لذا مدل ریاضی HEC-RAS نرم افزاری بسیار کاربردی و مناسب در مطالعات هیدرولیک رودخانه بوده و نزدیک به سی سال است که در تحلیل جریان­های ماندگار در رودخانه‌ها و آبراهه‌‌های مصنوعی به کار گرفته می‌شود. اگر چه این برنامه روابط هیدرولیکی یک بعدی و ساده شده‌ای را مورد استفاده قرار می‌دهد، لیکن با پشتیبانی تجربه کاری، نتایج حاصل از این نرم افزار با توجه به اطلاعات میدانی موجود بعضاً مطمئن‌تر از مدل­های چند بعدی می‌باشد. این نرم افزار قادر به شبیه سازی جریان در حالت­های دائمی و غیر دائمی می‌باشد. نرم­افزار HEC-RAS، یک سیستم مجتمع نرم­افزاری می­باشد که برای استفاده متقابل در محیط شبکه چند منظوره چند کاربره طراحی شده است. این سیستم از یک واسط گرافیکی کاربر (GUI)، مؤلفه­ های تحلیل هیدرولیکی مجزا، قابلیت ­های ذخیره سازی و مدیریت داده ­ها، امکانات گرافیکی و گزارش­گیری تشکیل شده است. سیستم HEC-RAS شامل سه مؤلفه تحلیل هیدرولیکی یک بعدی برای محاسبات پروفیل سطح آب در حالت جریان ماندگار، شبیه­سازی جریان غیر ماندگارو محاسبات انتقال رسوب در مرز متحرک خواهد بود. همچنین مدیریت فایل، داده­دهی و ویرایش، تحلیل هیدرولیکی، جدول­بندی و نمایش گرافیکی داده ­های ورودی و خروجی، امکانات گزارش­گیری، راهنمای در دسترس دارد.

۲-۱۶- دلایل انتخاب GEP4.3

این نرم­افزار قادر است تعداد زیادی از متغیرهای وابسته با یک عامل را در خود جای داده و پدیده هدف را با آن­ها شبیه­سازی کند. داده ­های ورودی را به صورت فایلTEXT و EXCELدریافت می­ کند. نیازی به داشتن برنامه پیشین خاص برای اجرا نیست. در این نرم­افزار کار واسنجی به صورت دستی است که با هر بار اجرا امکان انتخاب بهترین همبستگی و اجرای مجدد برنامه تا رسیدن به نتیجه مناسب ادامه دارد. این برنامه دارای ۱۹ کد زبان می­باشد
(Ada, C, C++, C#, Excel VBA, Fortran, Java, JavaScript, Matlab, Octave, Pascal, Perl, PHP, Python, R, Visual Basic, VB.Net, Verilog, and VHDL)..
مراحل اجرای این مدل می ­تواند در هر سه قسمت به صورت جداگانه یا به صورت ترکیبی با فایل­های EXCEL صورت گیرد. روش اجرای آن به سادگی قابل یادگیری می­باشد. کاربر در هر لحظه که بهترین تطابق را بین خروجی مدل با مقدار اندازه ­گیری شده ببیند می ­تواند در هر مرحله آن را قطع کند یا اینکه ادامه دهد. این نرم­افزار در بسیاری از علوم استفاده می­ شود و برنامه آن از قبل نوشته شده و نیازی به برنامه­نویسی مجدد ندارد. رابطه خطی بین مواد وابسته و خروجی دارد. یکی از موارد مشابه این نرم­افزار در بحث انتقال رسوب امکان استفاده از داده ­های ژئومتری برای بررسی سرعت و تنش برشی آن در مقاطع می­باشد. لازم به ذکر است که در کشور ایران از این نرم­افزار برای انتقال رسوب در حوزه ­های آبخیز استفاده نشده بلکه کاربرد آن در علوم پزشکی و مقاومت پایه­ های پل در برابر سیلاب بوده است. در حوزه آبخیز کشکان نیز برای انتقال رسوب از این نرم­افزار استفاده نشده است.
۲-۱۷- بررسی پیشینه تحقیق در داخل و خارج کشور
Linsley(1975) دهه هشتاد را می توان سرآغاز تحولی بزرگ در عرصه مطالعه و تعیین رسوب رودخانه­ها قلمداد نمود. در این دوره با ورود رایانه به حوزه مطالعات و به تبع آن توسعه سریع مد ل­ها­ی کامپیوتری بررسی فرایند انتقال و تعیین کمیت رسوب حمل شده شتاب بیش­تری به خود گرفت و امکان تحلیل عملکرد رودخانه­ها در شرایط طبیعی و چگونگی تاثیرپذیری آن از طرح های مختلف مهندسی تحقق یافت. (Jansen (1983 با فرا رسیدن دهه پنجاه میلادی نظر متخصصین به ارائه رو ش­هایی برای تعیین بارکل معطوف و تا دهه هفتاد معادلات و راهکارهای مناسبی فراهم گردید.
Graf (1984) بررسی پیشینه مطالعات بیانگر آن است که تا قبل از ۱۳۹۰ توجه اصلی در عرصه رسوب به ارائه معادلات برای تعیین بار بستر معطوف بوده است. تعیین بار معلق و ارائه روابط محاسباتی آن نیز به دهه­های سی وچهل میلادی معطوف می­گردد . در این مرحله همچنین توسعه تجهیزات اندازه ­گیری بار معلق و باربستر به عنوان راهکار موثر در تعیین کمیت رسوب و سنجش اعتبار معادلات، انتقال را، می توان عنوان نمود. امروزه با توسعه امکانات نرم افزاری و بهره­ گیری از فناوری­های جدید، انجام سنجش­های میدانی، بررسی­ها­ی دقیق آزمایشگاهی و پردازش سریع اطلاعات ، شناخت هرچه بهتر فرایند انتقال رسوب فراهم گردیده و با تکیه بر تجارب ارزنده دهه های اخیر زمینه لازم برای معرفی روش­ها­ی مناسب، محاسبه بار رسوبی رودخانه ها محقق شده است (Langendoen, 2002؛ راهنمای عملیات صحرایی نمونه برداری مواد رسوبی رودخانه ها و مخازن سدها، ۱۳۸۶).

منابع داخلی

حبیبی (۱۳۷۴) رابطه همبستگی بدست آمده بین دبی آب و رسوب ر ا بیانگر رسوبدهی حوزه طی دوره زمانی خاصی که در آن اندازه گیری ها انجام شده است ، می­داند و به نظر وی برای محاسبه رسوبدهی متوسط سالیانه حوزه لازم است ، حداقل دوره آماری به اندازه ای باشد که سال­های پر آب و کم آب را شامل شود.
روزخش (۱۳۷۵) نیز اقدام به پهنه­ بندی خطر سیل تا دوره بازگشت ۱۰۰۰ ساله، با بهره گرفتن از نرم افزار HEC-2، برای یک کیلومتر از مسیر رودخانه کسیلیان نموده است. همچنین مهدوی (۱۳۷۶) و تلوری (۱۳۷۶) به تحلیل کیفی نقش مؤثر سازه­های هیدرولیکی بر افزایش شدت سیلاب پرداخته­اند. وهابی(۱۳۷۶) با به‌کارگیری روش‌های سنجش از دور و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی و نرم افزار HEC-1 و Mike 11 به کمک مقاطع عرضی تهیه‌شده از رودخانه، در حوزه آبخیز طالقان، اقدام به پهنه بندی خطر سیل کرد. در نقشه پهنه‌بندی تهیه‌شده، مناطق ممنوع،‌ مشروط و مجاز با ذکر شرایط، مشخص شده است.
مرتضایی (۱۳۷۶) با برقراری روابط رگرسیونی بین ضرایب معادله سنجه رسوب و شماری از عامل­های موثر در تولید رسوب، به این نتیجه رسید که عامل­های خاک، پوشش گیاهی، زمین­ شناسی و مساحت بر روی شیب منحنی­های سنجه رسوب موثراند.
زینی­وند (۱۳۷۹) در پهنه­ بندی سیل با بکارگیری نرم­افزار HEC RAS در دشت سیلابی سیلاخور بروجرد، پس از تهیه نقشه­ پهنه سیل­گیر، در نقاط بحرانی و مشخصی و به روش­های مختلف، دقت و صحت این نقشه­ها را مورد بررسی قرار داد. نتایج نشان داد که در صورت درنظر گرفتن محدودیت­های نرم­افزار فوق و رفع محدودیت­های آن با روش­های مختلف، نقشه­های حاصله از دقت و صحت بالایی برخوردار خواهند بود.
طرخورانی (۱۳۸۰) در بهینه­سازی رابطه دبی آب و دبی رسوب معلق در حوزه لیقوان با آزمون­ مدل­های متعدد بیان می­ کند که مدل متداول (USBR) برآورد رسوب بیشترین مقدار خطا در برآورد رسوب معلق را داراست.
رستمی و اردشیر (۱۳۸۰) به منظور برآورد بار معلق، ۸ ایستگاه هیدرومتری را در رودخانه های قزل اوزن و شاهرود انتخاب نموده و بار معلق آن ها را با چند روش مختلف محاسبه کردند و نهایتاً روش تلفیق منحنی سنجه رسوب حد وسط دسته ها و دبی متوسط روزانه را به عنوان روش مناسب برآورد بار معلق معرفی نمودند.
طرخورانی (۱۳۸۰) تفکیک داده های متناظر دبی آب و رسوب حوزه لیقوان در تبریز را براساس وجود یا عدم وجود پوشش گیاهی سبز و با در نظر گرفتن مراحل هیدروگراف جریان رودخانه، در برآورد دقیق تر بار معلق سالانه از طریق معادله سنجه رسوب را مهم ارزیابی می کند.
صفری (۱۳۸۰) با بهره گرفتن از مدل HEC-RAS اقدام به پهنه بندی خطر سیل در رودخانه نکا واقع دراستان مازندران نمود و نتیجه گرفت که این مدل کارایی زیادی در محاسبه پروفیل سطح آب و پهنه‌های سیل گیر دارد.
توکلی(۱۳۸۰) در بررسی یک دوره ۴۰ ساله آمار دبی حداکثر لحظه­ای در رودخانه اترک در ایستگاه هیدرومتری مراوه به این نتیجه رسید که سالانه بطور متوسط ۸ سیل در محدوده آن ایستگاه رخ می­دهد و خسارات فراوانی را وارد می­ کند.
رضایی­فرد و همکاران (۱۳۸۱) در بررسی کارائی مدل MUSLE در برآورد رسوب رویدادهای منفرد در زیر حوزه افجه (لتیان) بیان می­دارد که برآورد رسوبدهی هریک از رویدادها با بهره گرفتن از ضریب و نمای اولیه مدل به مراتب بیشتر از میزان مشاهده­ای است. با توجه به این موضوع ضریب و نمای مدل اصلاح شد که به ترتیب میزان ۰۴۶/۰ و ۶۸/۰ برای آن­ها پیشنهاد شد.
محمدی استاد کلایه (۱۳۸۱) با بررسی آمار دبی آب و رسوب معلق ایستگاه­های هیدرومتری واقع بر رودخانه گرگانرود با بهره گرفتن از رابطه انتقال رسوب Qs=aQw^b با لحاظ میانگین مربعات خطا نتیجه گرفت، مدل بهینه انتخاب شده در ایستگاههای مختلف یکسان نبوده و نمی توان یک مدل خاص را جهت بهینه سازی رابطه دبی آب و رسوب معلق در تمامی ایستگاه­های هیدرومتری مورد مطالعه پیشنهاد نمود و تعداد مدل­های پیشنهادی به منظور بررسی و انتخاب مدل بهینه انتقال رسوب بیش از هر چیز به زمان و وضعیت رودخانه هنگام نمونه برداری رسوب و تعداد نمونه های برداشت شده بستگی دارد .
عرب خدری و همکاران (۱۳۸۲) ، اعتبار روش­های برون یابی در برآورد میانگین رسوبدهی معلق سالانه در ۱۷ ایستگاه هیدرومتری کشور انجام دادند که در آن تحقیق، روش تلفیق جریان روزانه و منحنی سنجه حدوسط دسته ها به عنوان روش مبنای برآورد رسوبدهی با کمترین خطای آماری انتخاب گردید.
شاهرخ­نیا و همکاران (۱۳۸۲) در مقایسه عملکرد مدل­های HEC-RAS و Mike 11 در سیستم آبیاری درودزن، نتایج نشان داد که الگوریتم جدید می ­تواند مفید باشد و مدل HEC-RAS می ­تواند در جریان­های ماندگار کانال­های آبیاری مناسب باشد و نتایج آن دارای خطای کمتری می­باشد عبقری (۱۳۸۳) نیز نقش پل­های احداث شده به ترتیب روی رودخانه­های دارآباد و جاجرود را بر افزایش پهنه سیلاب و توسعه آن به اراضی کناری بررسی نموده ­اند
یوسفوند و همکاران (۱۳۸۳) با مقایسه روش­های مختلف برآورد بار معلق رودخانه­ها در رودخانه قره­سو کرمانشاه با بهره گرفتن از منحنی سنجه رسوب به این نتیجه رسیدند که روش­های مختلف دارای اختلاف زیاد با روش­های دیگر بوده و با توجه به انواع روش­های رسم منحنی سنجه رسوب، روش تلفیق دبی متوسط روزانه جریان و منحنی سنجه حد وسط دسته­ها به عنوان مناسب­ترین روش برآورد رسوبدهی انتخاب گردید.

کیفیت‌ ارائهء درس تربیت‌بدنی پایه‌های اول دو دوم ابتدایی در استان خراسان جنوبی از دیدگاه‌ معلمان تربیت‌بدنی پایه‌های اول و دوم ابتدایی (بیش از ۵۷ درصد پاسخ‌دهندگان) و مدیران (بیش از ۵۴ درصد پاسخ‌دهندگان) مطلوب است و رسانه‌های آموزشی (وسایلی که برای انتقال دانش و آگاهی به دانش‌آموزان مورد استفاده قرار می‌گیرند،مانند کتاب و سی‌دی) از کارایی‌ خوب (در حدود ۴۵ درصد پاسخ‌دهندگان)یا متوسطی (بیش از ۲۰ درصد پاسخ‌دهندگان) برخوردارند، اما توزیع رسانه‌های آموزشی ازنظر حدود ۴۰ درصد پاسخ‌دهندگان مطلوب نبوده و دسترسی به آن برای همهء معلمان مقدور نیست.بیشتر مدیران (در حدود ۶۰ درصد) و متوسط معلمان (در حدود ۴۰ درصد) افزایش ساعات‌ درس تربیت‌بدنی را ضروری دانسته‌اند.از مشکلات اساسی موجود،نبود تجهیزات و فضای ورزشی کافی، عدم پیگیری و نظارت قوی مسئولان تربیت‌بدنی و انجمن اولیا و مربیان در پیشبرد اهداف درس و عدم پیگیری لازم از طرف آنهاست. در کل، براساس‌ درصد پاسخ مدیران و معلمان مدارس ابتدایی به سؤال‌های پرسشنامه‌ها،چنین‌ استنباط می‌شود که برنامهء ارائه‌شده برای پایه‌های اول و دوم ابتدایی، مطلوب به نظر می‌ رسد، اما بازدهی بیشتر آن به تخصیص بودجهء کافی، گسترش امکانات و پیگیری اولیا و مربیان بستگی دارد.

ضیاءالدینی دشتخاکی (۱۳۹۱) به بررسی برنامه درسی تربیت بدنی دوره راهنمایی از دیدگاه معلمان و کارشناسان تربیت بدنی استان کرمان پرداخت،یافته های تحقیق وی نشان داد:
در زمینه عامل زمان در برنامه درسی تربیت بدنی از دیدگاه معلمان و کارشناسان نشان می دهد که اکثر این افراد میزان ساعت درس تربیت بدنی را نسبت به اهداف محتوای تعیین شده کافی نمیدانند.
در زمینه عامل اماکن و تجهیزات از دیدگاه معلمان نشان می دهد که معلمان با توجه به امکانات حاضر عملا با اجرای درس تربیت بدنی با مشکل مواجه گشته اند.ولی کارشناسان این بخش را بهتر از معلمان ارزیابی نمودهاند.
تمامی متغیرهای برنامه درسی به خصوص اهداف،محتوی و شیوه های ارزشیابی در دوره راهنمایی نی از به بازنگری و تقویت دارند.
۲-۳-۲ تحقیقات انجام شده در خارج کشور
پارک و زاجراجسک^[۱](۱۹۸۷) به بررسی برنامه تربیت بدنی دوره دبیرستان در جمهوری کره پرداخت، هدف از پژوهش وی، توصیف جنبه های منتخب برنامه درسی تربیت بدنی در دبیرستانهای جمهوری کره و همچنین مقایسه جنبه های منتخب برنامه از طریق نوع مدرسه (پسرانه، دخترانه، مختلط)، نوع مدرسه(دولتی، خصوصی) و محل مدرسه (شهری، روستایی) بود. به طور دقیق تر این مقاله این موارد را مورد بررسی قرار داد: اهداف و مقاصد، درس و اجزا برنامه ریزی، انتخاب فعالیتها، فعالیتهای تدریس شده و ارزیابی یافته های تحقیق وی نشان داد:
از نظر دبیران فضا و تجهیزات ورزشی و سطح مهارت کلاس موثرترین عامل در تعیین محتوای یک واحد درسی بود.
در بین اجزای برنامه ریزی،انتخاب فعالیت های یادگیری در الویت نخست قرار گرفت و مهمترین عامل برای یک درس خوب از نظر معلمان، توضیحات واضح، اجراو نمایش حرکت و سرگرمی بود.
بطور کلی صرف نظر از نوع مدرسه و مکان مدرسه، برنامه درسی مقطع متوسطه در سراسر جمهوری کره کاملا به یکدیگر شبیه است.
بالاترین درصد زمان گذرانده شده بوسیله طبقه بندی منظم فعالیت ها در فعالیت هاای خود آزمایی و ورزش های تیمی است که حدود دو سوم برنامه درسی را در برمی گیرد و در این بین دو و میدانی، حرکات ریتمیک و ژیمناستیک، والیبال، بستکبال و فوتبال (به جز مدارس دخترانه) اکثریت زمان گذرانده شده در فعالیت های این طبقه بندی را به خود اختصاص می دهد.
پنی وایوانس^[۲] (۱۹۹۳) برنامه درسی ملی درانگلستان را مورد بررسی و نقد قرار دادند. نویسندگان مقاله با بررسی اسناد رسمی مربوط به برنامه ملی تربیت بدنی اشاره کردهاند که معرفی برنامه ملی بخش مهمی ازفعالیتهای آموزش وپرورش درآن زمان است و تأثیر به سزایی بر محیط ازجنبههای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی داشته است.
نال^[۳] (۲۰۰۲) به توصیف تربیت بدنی دوره ابتدایی در آلمان پرداخته است. برنامههای جاری تربیت بدنی در آلمان نسبت به برنامه های دهه ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ تغییر یافته است و در مدارس و در مقاطع مختلف نیز تفاوت وجود دارد. تربیت بدنی در مدا رس ابتدایی با رویکردهای ویژه ای اجرا میشود که آن را با تربیت بدنی در مقاطع بالاتر متمایز می کند. تربیت بدنی دوره ابتدایی در دهه ۱۹۹۰ از آموزش ورزشی تغییر گرایش داد و بر تجربیات حرکتی عمومی برای کودکان توجه و تاکید میشد و در عمل جایگزین آموزش ورزش در دبستان شد. این تغییر منجر به تغییر نام موضوع از آموزش ورزش به آموزش حرکتی شد. آموزش حرکتی شامل بکارگیری وسایل و تجهیزات ژیمناستیک و استخر شنا به همراه فرایندهای شناختی در آموزش بازی است. کوپر معتقد است که دبستان ،مدرسه ای ویژه کودکان است که در آن شکلهای ابتدایی حرکت به جای آموزش ورزش که معلم محور است ارائه می شود. اجتماعی شدن کودکان در فعالیت جسمانی یکی دیگر از ابعاد تربیت بدنی است که امروزه مطرح شده است.
نال در انتهای مقاله خود در نتیجه گیری از ویژگی های تربیت بدنی در آلمان بیان می کند که در اوایل ۱۹۷۰ واژه «تربیت بدنی» جایگزین واژه «ورزش» در مدارس شد. این تغییر با فرایند ورزشی شدن در جامعه آلمان بعد از جنگ سرد همراه بود. مفهوم ورزش در همه مدارس و در همه مقاطع به کار گرفته شد و بدین ترتیب یادگیری مهارتهای حرکتی و تکنیک های ورزشی به عنوان هدف اصلی تربیت بدنی برای همه افراد در نظر گرفته شد .دهه ۱۹۷۰ به عنوان دهه طلایی برای تربیت بدنی در آلمان به شمار می رود، نه به دلیل آنکه مفهوم جدیدی برای تربیت بدنی مطرح شد، بلکه به دلیل توسعه چند جانبه که برای تربیت بدنی در نظر گرفته می شود، از جمله ساخت تاسیسات ورزشی سالن ورزشی و استخر شنا و افزایش تعداد معلمان متخصص و همچنین اختصاص سه یا چهار درس در هفته برای درس تربیت بدنی.
دیویس^[۴] (۱۹۹۷) در مقاله خود به بررسی اهداف و اجرای برنامه درسی ملی تربیت بدنی در چین پرداخته و رابطه بین تربیت بدنی و ورزش را در کشور چین توصیف کرده است. اطلاعات این مقاله از طریق تبادل اطلاعات و مصاحبه با افراد متخصص از جمله برنامه ریزان درسی جمهوری خلق چین بدست آمده است. چین جزء کشورهایی است که موفقیتها و نتایج قابل توجهی در مقایسه با کشورهای دیگ در زمینه تربیت بدنی مدارس بدست آورده است. برنامه درسی تربیت بدنی در چین به نتایج مطلوبی درتربیت بدنی دست یافته است و این درحالی است که تجهیزات آنان قدیمی است و وسایل ورزشی اندکی در اختیارآنان است. دولت چین بر اهمیت تربیت بدنی به منظور افزایش عمر و زندگی لذت بخش تأکید می کند. از ۱۹۴۹ تا ۱۹۹۴ متوسط عمر مورد انتظار از ۳۵ سال به ۷۴ سال افزایش یافته است. چینیها این تغییر را به سبب تأکید بر برنامههای تربیت بدنی می دانند. دو جنبه بی همتا در برنامه درسی ملی در چین عبارت است ازآزمون آمادگی جسمانی در بین دوره های تحصیلی و رابطه متعادل تربیت بدنی و ورزشی، آزمون آمادگی جسمانی موجب میشود مسئولیت پذیری برای برنامه های تربیت بدنی مدارس فراهم شود و همچنین آگاهی نسبت به اهمیت آمادگی جسمانی برای اعضای دیگر جامعه ایجاد شود.
در چین به تربیت بدنی و ورزش به اندازه تقریباً برابر اهمیت داده شود و این مثال خوبی است برای نتایج بسیاری که ورزشکاران در سایه اهمیت تربیت بدنی در مدارس کسب کردهاند.
طبق نظر دیویس نکاتی که از بررسی برنامه درسی تربیت بدنی در چین میتوان در نظرگرفت مواردی شامل نیازهای تربیت بدنی است:
نیاز به هماهنگی برنامه درسی در دوره های مختلف؛
نیاز به فعالیت جسمانی روزانه؛
نیاز به بکارگیری معلمان تربیت بدنی متخصص؛
نیاز به انعطاف پذیری در ارائه برنامه درسی؛
نیاز به ارزشیابی آمادگی جسمانی؛
و نیاز به آگاه کردن جامعه نسبت به فواید فعالیت جسمانی؛
فیل مورگان^[۵] (۲۰۰۲) در مقالهای تحت عنوان «ادراک معلمان تربیت بدنی» درباره درس تربیت بدنی،یک تحلیل از رویکردها و دیدگاه های عملی به بررسی پرداخت. او میگوید دیدگاه معلمان در تدریس با دامنه وسیعی از تجارب موثر از نگرشها درباره ی روش های تدریس بستگی دارد. وجود برنامه های تربیت بدنی و کیفی به طور گستردهای روی روش تدریس که از سوی معلمان با مسئولیت پذیری پذیرفته و ارزشگذاری می شود بستگی دارد. این مقاله روی کاربرد چهار ساختار متفاوت نگرشها و عقاید برای اندازه گیری دیدگاه متخصصین (تعداد۱۹۶) و غیر متخصص (۴۸۵نفر) درباره تدریس تربیت بدنی در دوره ابتدایی گزارش می دهد.داده ها از ۵۷۰ معلم کارآموز در پایه دو سه و چهار در دانشگاه پوکاستل و ۱۱۱ معلم دائم از مدارس خصوصی ایالت در ولز جنوبی جمع آوری شده است. تعامل بین جنس ،سال و تخصص برای شاخص نگرش تحقیق شده است. همان طور که در فرضیه آمده معلمان غیرمتخصص نمره پایینتری از متخصصین در شاخص ها بدست آوردند. همچنین اختلاف معنی دار بین معلمان دائم و معلمین کارآموز را نشان داد.
چیدزوی و همکاران (۲۰۰۹) کیفیت برنامه درسی برای کودکان در طبقهی وسیعی از فعالیت‎ها مثل رقص، بازیها، فعالیت‎های ژیمناستیک، شنا و میزان امکان فعالیت در فضاهای باز و پرماجرا از دیدگاه معلمین مورد بررسی قرار دادند، اطلاعات بدست آمده از این ارزیابی در طراحی و پیاده سازی مطلق برنامه درسی تربیت بدنی در این کشور مورد توجه قرار گرفت.
یو^[۶] (۲۰۱۱) در کشور کره جنوبی برنامه درسی تربیت بدنی از دیدگاه معلمان ورزشی را در چهار حیطه مورد بررسی قرار دادکه عبارتند از:۱ـ موانع شخصی ۲ـ موانع زیست محیطی ۳ـ موانع حرفه ای ۴ـ موانع نهادینه شده در درس تربیت بدنی و از طریق نتایج آن ماهیت برنامه درسی برای تغییر و ساخت یک برنامه درسی جدید در سطح ملی را فراهم نمود.
۲-۴- جمع بندی
با نگاهی به تحقیقات انجام شده در داخل کشور ،می توان دریافت که با گذشت چندین سال از تحقیقات انجام شده در مورد تربیت بدنی مدارس، متاسفانه مشکلاتی از قبیل کمبود امکانات از جمله وسایل و تجهیزات و فضاهای ورزشی و بودجه به نسبت تعداد دانش آموزان از سال ها قبل تا کنون هنوز هم وجود دارد.
همچنین نگرش والدین به درس ورزش نامطلوب است و والدین پیشرفت های ورزشی فرزندان خود را در مقایسه با سایر دروس تعقیب نمی کنند.
گرچه در پیشینه تحقیقات داخلی مشکلات دیگری از جمله کمبود اطلاعات علمی معلمان تربیت بدنی و کمبود معلمان تربیت بدنی متخصص و کارآمد نیز وجود داشته ولی این مشکل در سال های اخیر با استخدام بیش از ۷۰۰۰ معلم تربیت بدنی در سراسر کشور (۶۰۰ معلم تربیت بدنی در کرمان) تا حدودی حل شده، به طوری که در یافته های تحقیق عنوان شد که مدیران و معلمان مدارس دولتی و غیر دولتی کیفیت آموزشی دبیران در مدارس را در سطح مطلوب و خوبی عنوان کردند.
یافتهها نشان داد که معلمان تربیت بدنی مدارس دولتی و غیردولتی ،در استفاده از شیوه های انگیزشی موثر (فیلم و وسایل کمک آموزشی) در تدریس، سازماندهی دانش آموزان به طور مناسب برای فعالیتهای کلاسی، طرح ریزی وسایل و نوع مهارتهای آموزشی با توجه به استعداد بدنی، ذهنی و سنی دانش آموزان، شرکت دادن دانش آموزان با میل و رغبت در فعالیتهای کلاسی، توجه به طرح درس در روش تدریس، استفاده مناسب از امکانات موجود، توانایی کافی در کنترل و اداره کلاس، حضور منظم و با لباس ورزشی در سر کلاس، توانایی آموزش و اجرای طرح های ملی(طناورز، تنیس روی میز و دوومیدانی) در سطح مطلوب وخوبی هستند و این بیانگر تخصص و کارآمدی معلمان تربیت بدنی می باشد.همچنین نظارت مسئولین و مدیران بر کار معلمان و اجرای درس تربیت بدنی پیشرفت چشمگیری داشته که شاید علت آن اجباری شدن طرحهای ملی در برنامه درس تربیت بدنی باشد که از سال ۱۳۸۹ تصویب شد. امید است با سعی و تلاش در جهت شناخت مشکلات، نارسایی ها و کمبود های اجرایی درس تربیت بدنی در سطح کل کشور، از سوی مسئولان محترم اداره کل تربیت بدنی وزارت آموزش و پرورش نسبت به برنامه ریزی صحیح و رفع مشکلات و کاستی ها اقدامات لازم صورت گیرد. ان شالله نتایج این تحقیق نیز مورد استفاده قرار گرفته و تاثیر مثبتی در پیشرفت ورزش کشور داشته باشد.
فصل سوم:
روش اجرای تحقیق
۳-۱- مقدمه
پژوهش حاضر با هدف مقایسه عوامل آموزشی درس تربیت بدنی از دیدگاه مدیران و معلمان تربیت بدنی مدارس ابتدایی دخترانه دولتی و غیر دولتی شهر کرمان انجام گرفته است. لذا در این فصل روش تحقیق، جامعه آماری، روش نمونه گیری، ابزار اندازه گیری، شیوه جمع آوری اطلاعات و روش های تجزیه و تحلیل آماری داده ها مطرح شده است.
۳-۲- روش تحقیق
با توجه به ماهیت پژوهش، تحقیق از نظر روش پیمایشی است که به صورت میدانی در شهر کرمان انجام گرفته است و از نظر هدف کاربردی است.
۳-۳- جامعه آماری
جامعه آماری این پژوهش تمام مدیران و معلمان تربیت بدنی مدارس ابتدایی دخترانه دولتی و غیر دولتی مشغول به خدمت در سال تحصیلی ۹۲-۱۳۹۱ در شهر کرمان بود. بر اساس اطلاعات اخذ شده از اداره کل آموزش و پرورش استان کرمان تعداد ۱۰۳ دبستان ابتدایی دخترانه در شهر کرمان است که شامل ۶۲ مدرسه دولتی و ۴۱ مدرسه غیردولتی میشود.
۳-۴- نمونه آماری، حجم نمونه و روش نمونه گیری
نظر به اینکه تعداد جامعه آماری زیاد نیست روش نمونه گیری به صورت تمام شمار بود. که بر اساس اطلاعات اخذ شده از اداره کل آموزش و پرورش استان کرمان تعداد۱۰۳ دبستان ابتدایی دخترانه در شهر کرمان است که شامل ۶۲ مدرسه دولتی و ۴۱ مدرسه غیردولتی می شود.بدین ترتیب تعداد ۱۰۳ معلم تربیت بدنی و۱۰۳ مدیر مدرسه در این پژوهش شرکت کردند.
۳-۵- ابزار تحقیق
جهت گردآوری داده ها از پرسشنامه محقق ساخته ای به منظور ارزیابی عوامل آموزشی درس تربیت بدنی در شهر کرمان استفاده گردید. جهت تنظیم پرسشنامه یاد شده ابتدا بر اساس مطالعه جامع از تحقیقات و متون علمی مرتبط با بحث، عوامل مورد نظر شناسایی شد و تحت نظر استاد راهنما و استاد مشاور، پرسشنامه مورد نظر تنظیم گردید. سپس جهت بررسی روایی پرسشنامه از نظر اساتید مدیریت که خود در این زمینه صاحب نظر بودند استفاده گردید و پرسشنامه ها پس از اجراء نقطه نظرات اساتید، در تحقیق مورد استفاده قرار گرفتند روایی سوالات بر اساس سیگمای شمارشی ۹۰/۰ بدست آمد.پایایی ابزار تحقیق با بهره گرفتن از روش آلفای کرونباخ محاسبه گردیدکه (۸۴/۰α=) بدست آمد که می توان گفت ابزار تحقیق دارای پایایی میباشد.
۳-۵-۱ سوالات اطلاعات فردی
در راستای دستیابی به اهداف تعیین شده،این پرسشنامه توسط محقق تهیه شده که شامل متغیر های عینی مانند سن، مدرک تحصیلی، سابقه تدریس درس تربیت بدنی، نوع مدرسه، تعداد کارت های مربیگری و داوری و سابقه و سطح قهرمانی بود.
۳-۵-۲ پرسشنامه عوامل آموزشی درس تربیت بدنی
در این مطالعه شش مولفه انتخابی تاثیر گذار شامل: ۱- امکانات ورزشی (سوالات ۱ الی ۳ +جدول انتهای پرسشنامه)،۲- وضعیت مالی (سوالات ۴ الی ۶) ، ۳- کیفیت آموزشی دبیران (سوالات ۷ الی ۱۸)،۴- کنترل و نظارت مسئولین (سوالات ۲۷ ال ۳۱)، ۵- همکاری والدین دانش آموزان (سوالات ۱۹ الی ۲۱)،۶- وضعیت اجرای طرحهای ملی(سوالات ۲۲ الی ۲۶) مورد بررسی قرار گرفت. در این پرسشنامه از مقیاس پنج ارزشی لیکرت استفاده شده که عدد ۵ نشانه بالاترین و عدد ۱ نشانه کمترین درجه موافقت مطرح شده می باشد.
۳-۶- متغیرهای تحقیق
امکانات (وسایل و تجهیزات و فضاهای ورزشی)، وضعیت مالی، کیفیت آموزشی دبیران تربیت بدنی، همکاری والدین دانش آموزان، ویژگی های فردی معلمان، وضعیت اجرای طرح های ملی، مسایل اجرایی و نظارت مسئولین.
۳-۷- روش های جمع آوری اطلاعات
جهت گردآوری اطلاعات لازم پیرامون مبانی نظری موضوع مورد پژوهش یعنی ارائه عوامل آموزشی درس تربیت بدنی و نیز پیشینهی پژوهش در این حوزه، از روش مطالعهی کتابخانهای و جستجوی اینترنتی استفاده گردید، بدین صورت که با مطالعه ی کتاب ها، رساله ها و مجلات علمی - پژوهشی مرتبط با موضوع، اقدام به نتبرداری و خلاصه نویسی از مطالب گردید و استفاده شد. برای گردآوری اطلاعات از نمونه های پژوهشی نیز از روش میدانی و از پرسشنامهی بسته پاسخ در ارتباط با ارائه عوامل آموزشی درس تربیت بدنی تهیه گردیده، استفاده گردید، که پژوهش گر پس از انتخاب نمونه ها، با مراجعهی حضوری به مدارس و با کمک دوستان ،پرسش نامه را در اختیار یکایک نمونه ها قرار داده و پس از ارائه توضیحات لازم، پرسشنامهی لازم را معرفی و راهنماییهای لازم را جهت پاسخ گویی به آنها ارائه کرد و در پایان پرسش نامههای تکمیلی را شخصاًاز پاسخ دهندگان تحویل گرفته و جمع آوری نمود.
۳-۸- روش های تجزیه و تحلیل اطلاعات
برای تحلیل داده های این تحقیق از روش های آماری توصیفی و استنباطی (از طریق نرم افزار SPSS) استفاده گردید.
آمار توصیفی: برای محاسبه میانگین، انحراف استاندارد و رسم جداول و نمودارها از روش های آماری توصیفی استفاده گردید.
آمار استنباطی: برای بررسی و مقایسه برخی روابط و تفاوت معناداری بین پاسخ ها از آزمون تی مستقل و آزمون ناپارامتریک من ویتنی استفاده شده است، جهت بررسی توزیع داده ها از آزمون کولموگروف اسمیرنف استفاده شد.
فصل چهارم:
تجزیه و تحلیل داده ها

شکل ۳-۲۴ گسترده ناحیه ppm)6/8 – ۹/۶ (طیف ^۱H NMR MHz) 250 )کمپلکس۱۰،
trans-[Pt(I)₂(1-MeIm)₂]درCDCl₃ ۵۸
فصل اول
مقدمه

شیمی کمپلکس های پلاتین
پلاتین معروفترین و شناخته شده ترین فلز از فلزات گروه پلاتین است. فلزات گروه پلاتین شامل: روتنیم (Ru) ، اسمیم(Os) ، رودیوم(Rh) ، ایریدیم(Ir) ، پالادیم(Pd) و پلاتین(Pt) می باشد که هم نادر بوده و هم به جهت فعالیتهای کاتالیستی و نیز مقاومتشان در برابرحملات شیمیایی بسیار مفیدند. فلز پلاتین بطوریکه در جدول زیر مشاهده می شود دارای چند ایزوتوپ بوده بطوریکه هر ایزوتوپ دارای فراوانی طبیعی و عدد کوانتومی اسپین هسته مشخصی می باشد.^۱
جدول ۱-۱ ایزوتوپ های مختلف پلاتین و ویژگی هایشان
با پیشرفت NMR ، ایزوتوپ ۱۹۵پلاتین با فراوانی طبیعی ۷/۳۳ % و با توجه به دارا بودن اسپین هسته برابر با ۲/۱ امکان مشاهده کوپلاژ با دیگر هسته ها را فراهم کرده و به همین دلیل بسیار مورد توجه قرار گرفت. حضور یا عدم حضور چنین کوپلاژی شواهد با ارزشی برای ساختار مولکول ها ارائه می دهد.

حالات اکسایش متداول پلاتین، صفر، ۲+ و ۴+ است. تعداد زیادی کمپلکس پلاتین با حالت اکسایش ۱+ معرفی شده اند. کمپلکس های پلاتینی با حالت اکسایش ۳+ و ۵+ کمیابند. ترکیباتی با حالت اکسایش ۶+ تنها زمانی دیده می شوند که پلاتین توسط لیگاندهای اکسیژنی و فلوئوری احاطه شده است. بجز آنیون های کربونیلی چند هسته ای که پلاتین در آنها حالت اکسایش منفی دارد، ترکیبات مهم دیگری با حالت اکسایش منفی پلاتین وجود ندارد.
کمپلکس های پلاتین به آسانی در فرآیندهای دو الکترونی شرکت می کنند، از این رو واکنش های افزایش اکسایشی و حذف کاهشی روی پلاتین به راحتی صورت می گیرد. بنابر این تشکیل کمپلکس اکتاهدرال با افزایش اکسایشی دو جزء به پلاتین (II) و تشکیل کمپلکس مسطح مربع از طریق حذف کاهشی دو جزء از پلاتین ((IV صورت می گیرد.^۲پلاتین به عنوان یکی از نرم ترین فلزات طبقه بندی شده است و در نتیجه پیوندهای قوی تری را با لیگاندهای نرم تشکیل می دهد.^۳
پلاتین با الکترونگاتیویته ۳/۲ خیلی بهتر می تواند با عناصر دارای الکترونگاتیویته نزدیک به آن، به صورت مستحکم پیوند بدهد از جمله با ید، گوگرد، کربن که مقادیر الکترونگاتیویته برابر با آن دارند چرا که ترکیبات دارای پیوند های کووالانسی تر، پایدارتر و محکم تر بشمار می روند.
ترکیبات و کمپلکس های پلاتینی حاوی لیگاندهای مختلف می توانند خواص و کاربردهای متفاوتی دارا باشند. در کنار ابزارهای فلزی متعدد زیست دارویی، پلاتین به صورت کلینیکی در چندین داروی ضد تومور مهم بکار رفته که قابل توجه ترینشان سیس پلاتین است.^۴
بسیاری ازمفاهیم مهم در شیمی کئوردیناسیون مسطح مربعی و اثر ترانس، برای اولین بار در ترکیبات پلاتین کشف شد.^۱

شیمی کمپلکس های پلاتین حاوی لیگاندهای سولفوکساید
۱-۲-۱ شیمی سولفوکسایدها
شیمی کئوردیناسیون سولفوکسایدها بسیار مورد مطالعه قرار گرفته است. سولفوکسایدها به عنوان لیگاندهای دوسردندانه(ambidentate) شناخته شده اندکه یا از طریق اکسیژن و یا از طریق گوگرد به فلزات خاصی کئوردینه می شوند.مولکولهای سولفوکساید به عنوان یک لیگاند رفتارهای جالبی دارند. آنها می توانند دانسیته الکترونی را از فلز مرکزی به سمت خودشان بکشند و به دلیل وجود همین پیوند در این دسته از ترکیبات پیوندپلاتین- سولفوکسایدبسیارمستحکم است. بیشتر مطالعات منتشر شده روی کمپلکس های سولفوکساید پلاتین، در بر دارنده لیگاندDMSO بوده است.^۵
سولفوکسایدها در کمپلکس های پلاتین (II) ، همیشه از سر S به فلز پلاتین (II) متصل می شوند زیرا اتم گوگردبه دلیل دارا بودن اوربیتال ^* خالی، نسبت به اتم اکسیژن سر نرم بشمار می رود در نتیجه می تواند دانسیته الکترونی را از سمت فلز پلاتین (II) که آن نیز فلزی نرم محسوب می شود به سمت خود بکشد. سولفوکساید ها از اثر ترانس نسبتاً بزرگی برخوردارند و بر اساس مطالعات انجام گرفته یک سری نفوذ ترانس به صورت زیر گزارش شده است: ^۶
R₂SO > I^- > Cl^- ≥ amines > Py
۱-۲-۲ کمپلکس های پلاتینی حاوی لیگاند DMSO
مطالعات نشان داده اند که کمپلکس های سولفوکساید پلاتین(II) به همراه لیگاندی دیگر، در شیمی درمانی بسیار مؤثرندبطوریکه مقاومت بعضی از این ترکیبات در برابر سلول های سرطانی به سمت مقاومت سیس پلاتین می رود. آنها همچنین به دلیل داشتن خواص کاتالیستی در فرایندهای کاتالیزوری و هیدروسیله کردن مورد توجهند.
بی میلی یک گروه تک DMSO برای جابجا شدن از مرکز پلاتین (II) ، که در آن ممانعت فضایی اندکی وجود دارد باعث می شود به سختی بتوان قبول کرد که کمپلکس های مونوسولفوکساید ، یک گونه فعال برای از دست دادن DMSO باشند با این وجود گاهی در واکنش های جانشینی در محلول های DMSO ، عکس این قضیه با دخالت حلال مشاهده می شود. ^۷
بر طبق مطالعات انجام شده، واکنش هایی که روی دیمرهای دارای پل ید به همراه یک لیگاند دیگر صورت می گیرد، مونومرترانس را باید تولید کند.

واکنش های جانشینی کمپلکس های مسطح مربع
واکنش جانشینی لیگاند در کمپلکس های فلزات واسطه، معمولاً به عنوان مرحله کلیدی در واکنشهای کاتالیستی بشمار می روند. واکنشهای مرتبط با کمپلکس های مسطح مربع پلاتین(II) بطور گسترده ای مورد مطالعه قرار گرفته اند.^۸
فلزهایی که آرایش ^۸d کم اسپین دارند، به طور معمول ترکیبهای مسطح مربعی را می سازند که مثالهایی از آنها در جدول ۱-۲ نشان داده شده است:
جدول ۱-۲ چند مثال از فلزاتی با آرایش ^۸d کم اسپین

در ژوئن ۱۹۸۵ هاشمی رفسنجانی به عنوان رییس وقت مجلس به همراه مصطفی محمد نجار رییس سازمان صنایع نظامی سپاه به پکن رفت و اولین موافقت‌نامه همکاری اتمی دوجانبه امضا شد. تلاش می‌شد شرکت‌های چینی در پروژه‌های عظیم زیرساختی کشور مشارکت داده شود. این تلاش‌ها مورد حمایت آیت‌الله ‌خامنه‌ای رهبر معظم بود که گفته بود «ما ترجیح می‌دهیم با کشورهایی رابطه داشته باشیم که ملت ما خاطرات تلخی از آنها در دل نداشته باشند.» ایران از شرکت‌های چینی برای شرکت در مناقصه پروژه متروی تهران دعوت کرد. دو قرارداد مهم تسلیحاتی در سال ۱۹۹۲ و سال ۱۹۹۶ بین ایران و چین بسته شده که شامل تکنولوژی ساخت موشک، ضد کشتی، کرم ابریشم و c-go2 بود. بعدها پکن به معاهده کنترل تکنولوژی موشکی (MTCR) پیوست و به آمریکا قول داد تا از فروش تکنولوژی موشک‌های کروز خودداری کند. در سال ۱۹۹۷ چین و ایران را به تکنولوژی موتور متحرک سه بعدی و زیرساخت‌های تله متری برای سیستم‌های موشکی شهاب مجهز کرد. چین در زمینه هسته‌ای نیز با آموزش تکنسین‌های ایرانی همچنین فروش دو راکتور آب تحت فشار ۳۰۰ مگاواتی همکاری می‌کرد. این معامله در اواخر سال ۱۹۹۵ به حالت تعلیق درآمد^[۹۶۹]. سندیکایی از بانک‌های چین وامی به مبلغ ۲۷۰ میلیون دلاری را برای حمایت از صادرات کالاهای خود به ایران اختصاص داد^[۹۷۰]. این روابط به رفت آمد بخش خصوصی دو کشور نیز کشیده شد. اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران با هیأت نمایندگی مناطق آزاد شانگ‌های دیدار کردند^[۹۷۱]. رییس کمیسیونی سیاست خارجی کنگره خلق چین اعلام کرد «اراده سیاسی چین در توسعه همه‌جانبه روابط با ایران است و هیچ قدرت خارجی نمی‌تواند به این روابط ممتاز خدشه‌ای وارد کند»^[۹۷۲]. روابط ایران و چین عمدتاً در زمینه تسلیحاتی بود و به مرور زمان به بخش حمل و نقل و انرژی نیز کشیده شد.

روابط ایران و ترکیه
روابط ایران و ترکیه نیز در چارچوب سیاست خارجی متأثر صورت‌بندی نیروهای اجتماعی میان اهداف ایدئولوژیک و امنیتی و اهداف واقع گرایانه و اقتصادی در نوسان بود. در ابتدای دهه ۱۹۹۰ ترک‌ها مکرراً تهران را متهم می‌کردند که به پ. ک. ک اجازه می‌دهد از خاک ایران در آن سوی مرز استفاده کند. در نوامبر ۱۹۹۲ دو کشور پروتکل امنیتی امضاء کردند. این قرارداد با قرارداد دیگری در ژوئن ۱۹۹۴ تضمین شد، ایران قول داد مانع عبور اعضای پ. ک. ک از عراق به ایران یا از ایران به ارمنستان و از آنجا به روسیه شوند. با وجود این روابط دو کشور طی سال‌های ۱۹۹۵ و ۱۹۹۶ به دلیل فعالیت‌های تروریستی در نواحی مرزی تیره شد و دو طرف یکدیگر را به حمایت از تروریسم و جاسوسی متهم کردند.
در دسامبر ۱۹۹۶ طی سفر اکبر هاشمی‌رفسنجانی توافق‌نامه همکاری دفاعی با ایران به شدت مورد مخالفت ارتش ترکیه واقع شد چرا که ارتش ترکیه با تمایلات مذهبی ایران مخالف و ایران را بیشتر از عینک دشمن می‌نگریست تا یک متحد^[۹۷۳]. با تلاش دولت ایران قرارداد گازی ۱۹۹۶ میان ایران و ترکیه به ارزش ۲۳ میلیارد دلار به امضا رسید. در آگوست ۱۹۹۹دو کشور قرارداد امنیتی دیگر امضاء کردند که از طریق آن عملیات‌های هم‌زمانی علیه پایگاه‌های مخالفان دو کشور در دو سوی مرز یکدیگر انجام شود^[۹۷۴].
روی کار آمدن دولت اسلام‌گرا در ترکیه زمینه توسعه روابط اقتصادی با ایران را فراهم آورد. هم زمان با سفر نجم‌الدین اربکان به ایران برای امضای قرارداد گاز، نیکلاس برنز سخنگوی وزارت خارجه آمریکا مخالفت خود را با این امر اعلام کرد^[۹۷۵]. اربکان با یک هیأت سیاسی و اقتصادی ۲۵۰ نفری وارد ایران شد و اعلام کرد ترکیه می‌خواهد روابط گسترده‌تری را با ایران داشته باشد^[۹۷۶]. اربکان در اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران حضور یافت. خاموشی رییس اتاق از دولت ترکیه خواست تا واردات خود از ایران را به دو میلیارد دلار افزایش دهد^[۹۷۷]. در این سفر موضوع امکان همکاری میان فروشگاه های زنجیره‌ای و وزارت بازرگانی ترکیه بررسی شد^[۹۷۸]. به دعوت وزیر نفت ایران اجلاس سه‌جانبه ایران و ترکمنستان و ترکیه به منظور بررسی امکانات تأمین نیاز ترکیه به گاز و انتقال گاز ترکمنستان از طریق ترکیه به اروپا برگزار شد^[۹۷۹].
اربکان در اجلاس دی هشت در ۱۳۷۵ این سازمان را بلوکی از کشورهای مسلمان برای مقابله با یکه‌تازی کشورهای غربی در عرصه اقتصادی اعلام کرد. وی ترکیه را متعهد به همکاری با کشورهای مسلمان و همسایه دانست^[۹۸۰]. در داخل اکو طرفین بر این موضوع که سازمان امنیتی و سیاسی نیست بلکه صلح و امنیت را از طرق اقتصاد می‌جوید تاکید کردند^[۹۸۱]. بانک اکو در سفر اربکان به ایران با سرمایه یک میلیارد دلار ایجاد شد^[۹۸۲]. رهبر معظم انقلاب در دیدار با اربکان گفتند «در این برهه حساس جمهوری اسلامی ایران و ترکیه مسؤولیت سنگینی را متوجه خود می‌دانند ما مصمم هستیم که ثابت کنیم برادری اسلامی یک خیال واهی نیست و عامل مهمی در تمام زمینه‌ها محسوب می‌شود
روابط ایران با کشورهای خاورمیانه
در این دوران در خاورمیانه ایران سعی کرد علاوه بر مخالفت بر تغییر نقشه منطقه به عنوان یک قدرت توازن دهنده جلوه کند. ایران در جهت انزوای عراق و مهار آن و همچنین جلب اعتماد کشورهای عرب و دوری از سیاست صدور انقلاب و چالش کشیدن مشروعیت کشورهای منطقه حرکت کرد. با عربستان نوعی گفتگو را شروع کرد که به دلیل مخالفت گروه‌های مذهبی و تازه بودن حادثه شهادت زائران ایرانی زمان بیشتری را می‌طلبید تا به نتیجه مطلوب برسد^[۹۸۳]. ایران با وجود حضور آمریکا در عراق با تاکید بر بی‌طرفی فعال، بر لزوم یکپارچگی عراق تاکید کرد. قبل از حمله به عراق نیز دیپلماسی پیشگیرانه در دستور کار خود قرار داد. از رویارویی با سیاست‌های آمریکا خودداری شد^[۹۸۴]. ایران در قتل عام شیعیان عراق به محکومیت ظاهری بسنده کرد ولی به شیعیان پناه داد و از تشکل‌های سیاسی شیعی حمایت کرد. در مقابل مخالف شیعیان بحرین در مقابل حکومت سنی آنجا سکوت کرد^[۹۸۵]. سیاست خارجی متأثر از نوسان میان نیروهای مذهبی و سرمایه‌داری تجاری از یک سو و فن‌سالاران از سوی دیگر توازنی میان اهداف ایدئولوژیک، امنیتی و اقتصادی تجربه می‌کرد.
رقابت برای توسعه نفوذ میان ایران و عربستان در آسیای مرکزی وجود داشت. مخالفت ایران با همگرایی کشورهای منطقه با آمریکا شرایط را پیچیده‌‌تر کرد. ایران در حمله نظامی آمریکا سعی در هماهنگی با نظرات سازمان ملل داشت در حالی که گروه‌های مذهبی و سنتی به حضور آمریکا در منطقه اعتراض می‌کردند. این رویه در صدور بیانیه سازمان ملل به نفع ایران در جنگ عراق و ایران بی‌تأثیر نبود. ایران روابط با مراکش را در سال ۱۹۹۱ از سر گرفت^[۹۸۶]. سیاست‌های ایران در قبال خاورمیانه متأثر تغییر توازن قدرت به نفع گروه‌های واقع‌گرا و طرفدار توسعه در سیاست خارجی بود.
مناسبات قطع شده ایران و عربستان پس از تظاهرات خونین حج در سال ۱۹۹۱ در مسقط به پایان رسید. دیدار ولایتی از کویت و روابط با دولت تبعیدی کویت باعث بهبودی روابط با اعراب خلیج ‌فارس شد^[۹۸۷]. ایران هدف خود را در جلوگیری از اثرات تخریبی بحران قرار داد. تغییر در خط دفاعی آمریکا از ایران به کشورهای امارات و عربستان باعث گسترش بی‌اعتمادی و رقابت میان ایران عربستان شد. عربستان با تبلیغ وهابیت و طالبان رویارویی را تشدید می‌کرد^[۹۸۸]. سیاست خارجی عربستان و ایران ناشی از مبارزه‌طلبی ایدئولوژیک گروه‌های مذهبی بود.
از سال ۱۹۷۹ دو کشور از مرحله اعتمادسازی خارج نشده و تفاهم مشترکی بین آنها در قیال مسایل حساس خاورمیانه به وجود نیامده بود. عربستان سعودی در سال ۱۹۹۰برای پرکردن خلاء نفت عراق و کویت تولید نفت خام خود را از ۴/۵ میلیون بشکه به ۵/۸ میلیون در روز افزایش داد و مانع از افزایش قیمت نفت شد. همزمان ایران برای افزایش قیمت می‌کوشید^[۹۸۹]. ایران از ظرفیت بخش خصوصی خود برای گسترش روابط با عربستان استفاده کرد. اتاق بازرگانی از طریق فعالیت مؤثر خود برای اولین بار پس از حدود ۱۸ سال اولین نمایشگاه اختصاصی ایران در جده را برگزار کرد^[۹۹۰]. نمایشگاه جده با عنوان اکسپو ۹۷ در شهر جده عربستان تشکیل شد که حضور ایران در آن مورد استقبال قرار گرفت. کمیته امداد، بنیاد جانبازان و نمایندگان بخش خصوصی در این نمایشگاه شرکت کردند^[۹۹۱]. عدم توافق در مورد عراق و اختلاف ایدئولوژیک دو کشور را به رقابت شدید و همکاری عربستان با آمریکا کشاند^[۹۹۲].
دولت در عادی کردن روابط با عربستان با مشکل مواجه بود. در داخل با تنش‌زدایی مخالفت شد. به گفته هاشمی در ارتباط با عربستان کارشکنی می‌شد^[۹۹۳]. ایران برای نقش‌آفرینی در اوپک و توسعه صنعت نفت و گاز خواستار ثبات در منطقه بود^[۹۹۴]. تهران از نظر ایدئولوژیک مخالف حکومت غیرمذهبی صدام حسین، عربستان سعودی و حضور آمریکا بود و از نظر عملگرایی مخالف تغییر در ژئوپلیتیک منطقه و دسترسی عراق به آبراه خلیج فارس و جزیره بوبیان و منابع نفت کویت بود^[۹۹۵]. با وجود رویکرد عمل‌گرایی در زمان حمله به عراق آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب و مهدی کروبی موضع شدیدا ضد آمریکایی گرفتند. ۱۶۸ نماینده مجلس از آنها حمایت کردند. هاشمی‌رفسنجانی بر علیه آمریکا موضعگیری کرد. وی گفت «ما امروز شاهد بدترین روزهای عمر خود هستیم که شاهد خرابی و نابودی منابع و سرزمین‌های اسلامی هستیم». آیت‌الله یزدی رییس قوه قضائیه نیز حمله آمریکا را محکوم کرد.
در این زمان کشورهای عربی به خاطر هم دستی با آمریکا به شدت مورد حمله و انتقاد گروه‌های مذهبی داخل ایران بودند با این وجود ایران روابط خود را با ترکیه، الجزایر، عمان، بهبود بخشید و سعی در کسب وجهه در جهان اسلام داشت. عدم هماهنگی با عربستان، کویت و آمریکا مانع از دستیابی ایران به نتیجه موردنظر در جنگ و دریافت غرامت شد. ایران سعی در ورود به ترتیبات امنیتی منطقه داشت ولی بعضی از کشورهای منطقه مخالف بودند. ایران در این جنگ فرصت نفوذ بلند مدت را در عراق به دست آورد. به تحریم برعلیه عراق پیوست. ایران روابط خود را با تونس که از ۱۹۸۷ به دلیل حمایت از گروه‌های مخالف تونس تیره شده بود تجدید کرد^[۹۹۶]. همکاری امنیتی ایران و عربستان و بحرین، نشست‌های متعدد قاهره، استانبول باعث اعتماد میان ایران و همسایگان عربش شد^[۹۹۷]. در سال ۱۹۹۰ برخی از رهبران شورای همکاری ابراز امیدواری کردند که به زودی ایران و عراق عضو ناظر شورا شوند، با وجود این ایجاد پیمان دمشق با هدایت و تشویق آمریکا با هدف ایجاد نیروی عربی حافظ صلح با شرکت سوریه و مصر و بدون مشارکت ایران اوضاع را دگرگون کرد^[۹۹۸]. بیانیه ۲+۶ در دمشق در سال ۱۹۹۱ و حضور مصر و عربستان در ترتیبات منطقه‌ای حکایت از نگرانی اعراب از توسعه قدرت ایران داشت. گروه‌های تندرو مذهبی کنفرانس تهران را در مقابل کنفرانس مادرید تشکیل دادند. این امر به گونه‌ای در تناقض با ضرورت‌های اقتصادی سیاست خارجی ایران بود. صدور قطعنامه‌ کنفرانس نقش برجسته ایران را در مخالفت با صلح برجسته ‌کرد. گروه‌های مخالف از تریبون ایران بر علیه کشورهای عربی و سازمان آزادی‌بخش فلسطین صحبت کردند^[۹۹۹].
از آن تاریخ همکاری و هماهنگی میان ایران و جنبش اسلامی فلسطین محکم ‌شد^[۱۰۰۰]. هاشمی‌رفسنجانی با یک هیأت ۱۵۷ نفره به سودان رفت. سودان مورد توجه عربستان و مصر بود توسعه روابط به خاطر رقابت میان گروه‌های داخلی به شکل التقاطی انجام شد اما ایران استعداد خود را در تأمین اهداف ژئوپلیتیک نشان داد^[۱۰۰۱]. ایران اسرای مصری را با حمایت علمای مصر آزاد کرد. در اردیبهشت ۱۳۷۰ دفتر حفاظت منافع دو کشور در تهران و قاهره گشایش یافت. ساخت پنج کارخانه نیشکر در استان خوزستان و امضای یک یادداشت تفاهم برای فروش یکهزار تراکتور تبریز به بخش خصوصی مصر انجام شد. موافقت‌نامه همکاری علمی بین‌ دانشگاه عین شمس مصر با دانشگاه علامه طباطبایی به امضاء رسید^[۱۰۰۲].
مواضع دو کشور در خصوص پیمان منع سلاح‌های کشتار جمعی به هم نزدیک شد. هر دو کشور خواستار پاکسازی منطقه خاورمیانه از سلاح‌های کشتار جمعی ‌شدند. مصر خواهان پیوستن رژیم صهیونیستی به معاهده NPT و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی شد. مصر در مورد جزایر ایرانی از مواضع امارات حمایت کرد. حسنی مبارک پس از سفر ولایتی به آن کشور جزایر سه‌گانه و گروه‌های بنیادگرای اسلامی را دو مانع عمده برقراری روابط میان دو کشور ذکر کرد^[۱۰۰۳]. تفاهمی نیز میان بخش خصوصی ایران و یمن امضا شد. این یادداشت تفاهم که میان اتاق بازرگانی ایران و رییس بانک مستغلات از سوی یمن امضا شد^[۱۰۰۴]. روابط و همکاری ایران و تونس افزایش پیداد کرد و کمیته مشترک روابط اقتصادی ایران و یمن در شهر صنعا ایجاد شد و به دیدارهای دیپلماسی و سیاسی کشیده شد^[۱۰۰۵].
در فروردین۱۳۷۱ آوریل ۱۹۹۲ ادعای امارات متحده عربی نسبت به جزایر سه‌گانه آغاز شد. ایران پس از بروز اختلافات با امارات بلافاصله اجازه ورود به افراد فوق را داده و مذاکراتی را آغاز کرد ولی امارات ادعای خود را به سایر جزایر توسعه داد^[۱۰۰۶]. حمایت شورای همکاری خلیج‌فارس مسئله را حادتر کرد. در سال ۱۳۷۵ لحن شورا تند شد و از اشغال جزایر سخن به میان آمد. شورای همکاری خلیج فارس مواضع ایران را به خاطر استقرار موشک‌های زمین به زمین و برگزاری مانور نظامی و تجهیز به سلاح‌های کشتار جمعی را سیاست دفاعی ندانست در عین حال سیاست‌های اسرائیل را محکوم کرد^[۱۰۰۷]. شورا در بیانیه هفتادویکمین اجلاس مقرر داشت کمیته‌ای متشکل از وزرای، خارجه سه کشور، عربستان، عمان و قطر به همراه دبیرکل شورای همکاری موضوع را پیگیری کنند. ملاقات ‌هاشمی‌رفسنجانی در فروردین ۱۳۷۶ با امیر عبدالله ولیعهد وقت سرفصل جدیدی در روابط ایران و عربستان و مانع از موفقیت تلاش‌های امارات برای منطقه‌ای نمودن موضوع شد^[۱۰۰۸].
روابط ایران افغانستان و شبه قاره هند
در چارچوب الگوی سیاست خارجی در دوران سازندگی، ‌هاشمی‌رفسنجانی و وزیر امور خارجه وقت ولایتی تلاش کردند تا انتقال قدرت از دولت دست نشانده شوروی در افغانستان به گروه‌های اتحاد ملی آرام صورت گیرد. در کنفرانس ۱۹۸۹ گروه‌های شیعه در افغانستان به عنوان طلایه‌داران انقلاب اسلامی عمل نکردند. ایران از حکومت وحدت ملی و ایجاد صلح در افغانستان حمایت می‌کرد. رقابت میان ایران و عربستان و حمایت ایران از هشت گروه شیعه و حمایت عربستان از طالبان مشکلات صلح را افزایش داد^[۱۰۰۹]. متأثر از صورت‌بندی نیروهای داخلی و ظرفیت، توانایی و ساختار سیاست خارجی، سیاست خارجی ایران در عرصه افغانستان در دهه ۱۳۷۰بر روی محور حداکثر حداقل‌ها و حداقل حداکثر‌ها در نوسان بود. از نظر کارشناسان این امر به معنای وجود راهبرد و داشتن تاکتیک نبود. میان نهادهایی چون سپاه پاسداران، دستگاه‌های امنیتی و وزارت امورخارجه ناهماهنگی وجود نداشت. اطلاعات پیرامون افغانستان پراکنده و متنوع و جمع‌ آوری با ضعف روبه‌رو بود. علاوه بر این دیپلمات‌های مناسب برای بحران افغانستان وجود نداشت این امر باعث شد تا پیروزی مقاومت و بعد روی کار آمدن برهان‌الدین ربانی به آسانی از دست برود^[۱۰۱۰].
ایران همچنین روابط خود را با هند به دنبال سفر حجت اسلام هاشمی‌رفسنجانی به دهلی نو و راه‌اندازی کمیسیون اقتصادی دو کشور گسترش داد. دو کشور یک شرکت حمل و نقل مشترک تأسیس کردند و طرح ایجاد یک کارخانه کود شیمیایی را نهایی کردند. طرح خط لوله صادرات گاز به هند و پاکستان نیز مطرح شد^[۱۰۱۱]. نمایشگاه اقتصادی ایران با حضور ۳۰۰ شرکت صنعتی، عمرانی، کشاورزی خدماتی در زمینه پتروشیمی، قراردادهای نفتی، صنایع کانی غیرفلزی از سوی بنیاد مستضعفان برگزار شد. این کالاها در بازار پاکستان از جایگاه خوبی برخوردار بود^[۱۰۱۲].
یکی از رخدادهای مهم این دوران دیدار ناراسیم‌ها رائو نخست ‌وزیر هند از ایران در سال ۱۹۹۳ بود. رائو اولین نخست ‌وزیر هند بود که پس از انقلاب اسلامی از ایران دیدار کرد. در سال ۱۹۹۵ ‌هاشمی‌رفسنجانی نیز متقابل از هند دیدار کرد ^[۱۰۱۳]. ایران در بین سال‌های ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۷ جز کشورهای فعال در اتحادیه پایاپای آسیایی بود که شامل ایران، هندوستان، پاکستان، سریلانکا و بنگلادش می‌شود. حجم مبادلات در چارچوب این اتحادیه در سال ۱۹۹۶ به ۳/۶ میلیارد دلار بالغ گردید^[۱۰۱۴].از جمله رویدادهای این دوره می‌توان به استفاده ایران از ترانش ذخیره‌ای خود در صندوق اشاره کرد. به دنبال آن اولین گروه کارشناسان اقتصادی صندوق جهت مشاوره اقتصادی پس از دوازده سال در فوریه ۱۹۹۰ به ایران آمدند^[۱۰۱۵]. ایران در هیأت مدیره بانک جهانی کرسی نداشت، در سازمان انکتاد حضور فعالی نداشت و تاکنون به عضویت سازمان جهانی تجارت درنیامد. در سازمان جهانی کار، فائو و دیگر مؤسسات عمده ناظر نیز نقش چندانی ایفا نکرد^[۱۰۱۶].
در سال ۱۹۹۳ بانک جهانی نیز یک وام ۱۶۵ میلیون دلاری که بخشی از ۲۱۳ میلیون دلار لازم برای تولید برق بود در اختیار ایران گذاشت، همچنین این بانک ۲۵۰ میلیون دلار برای زلزله بم و ۳۰ میلیون دلار برای کنترل جمعیت پرداخت کرد^[۱۰۱۷]. ایران به بازرسان سازمان ملل برای تحقیق در مورد حقوق بشر در ایران اجازه فعالیت داد^[۱۰۱۸]. بعد از جنگ دوره جدیدی در روابط ایران و سازمان کنفرانس اسلامی آغاز شد. چرا که سیاست ایران در مورد سازمان‌های بین‌المللی تغییر کرد. از اجلاس هجدهم در سال ۱۹۸۹در ریاض، ایران حضور خود در سازمان را افزایش داد. در این اجلاس تلاش ایران برای همراهی با عربستان به ثمر نشست و طی اعلامیه‌ای سلمان رشدی مرتد و کتاب وی کفر آمیز شناخته شد.
در اجلاس نوزدهم موضوع حقوق بشر اسلامی که در نشست کارشناسی تهران تهیه شده بود به تصویب رسید. ایران میزبان سران در اجلاس هشتم شد. در این اجلاس قطعنامه‌ای در حمایت از ایران و لیبی در برابر قانون داماتو تصویب شد. ایران همچنین نشست اضطراری را در حمایت از بوسنی هرزه گوین تشکیل داد^[۱۰۱۹]. ایران در نشست سنگال در سطح عالی شرکت کرد^[۱۰۲۰]. ایران در این دوره برای توسعه اقتصادی و ارتباط با سرمایه‌داری جهانی، بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول و ترتیبات منطقه‌ای تلاش می‌شد. سازمان کنفرانس اسلامی سازمان تحت تسلط ارتجاع و آمریکا محسوب نمی‌شد و ایران به صورت راهبردی به آن می‌اندیشید^[۱۰۲۱].
نتیجه‌‌گیری
الگوهای ارائه شده در این فصل اگر چه در قالب اصطلاحات و مفاهیم مختلف چون ساختار و کارگزار و بر ساخته‌گرایی، نظریه انتقادی، تحلیل گفتمان یا نقش نهادها به توصیف تأثیر تحولات داخلی بر روی تحول در سیاست خارجی در قالب آرمان‌گرایی، واقع‌گرایی، سیاست خارجی ام‌القرا، سیاست خارجی اقتصاد محور، رشد محور و حفظ محور پرداخته‌اند، ولی هیچ کدام مستقل از گروه‌ها، طبقات و جریانات داخلی قابل فهم نیستند. به عبارت دیگر این نظریه‌ها برای تحلیل سیاست خارجی با پیوند محیط داخلی و سیاست خارجی بدون خورد شدن تحولات در سطح نیروهای اجتماعی غیردقیق و کلی به نظر می‌رسند. مفاهیمی مانند محافظه‌کاری، عمل‌گرایی، بنیادگرایی، آرمان‌گرایی و واقع‌گرایی، بدون ارجاع به گروه‌ها و نیروهای اجتماعی به صورت دقیق و عینی قابل درک نیستند.
برای فهم چگونگی شکل‌گیری این مفاهیم در نظریه‌های اندیشمندان حوزه اقتصاد سیاسی، جامعه‌شناسی و سیاست خارجی همچنان که قبل از این آمد، در چارچوب تعیین رابطه دولت با جامعه، ابتدا روابط گروه‌های اجتماعی با یکدیگر، ساختار اقتصادی و اجتماعی و میزان ظرفیت آن بررسی می‌شود. بر این اساس سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران متأثر از طیف‌های مختلف روحانیون، روشنفکران مذهبی و لیبرال، سرمایه‌داری تجاری و بازار، سرمایه‌داری صنعتی دولتی و خصوصی، طبقات پایین و حاشیه‌نشین و کشاورزان میان آرمان‌گرایی و توجه به ارزش‌های مذهبی و ملی، توسعه اقتصادی و صدور انقلاب، تعامل با نظام بین‌الملل و یا اعتراض و تغییر آن در نوسان بوده است.
در این میان در چارچوب سیاست خارجی ام‌القرا سعی ‌شد، هم زمان دو دسته اهداف در نظر گرفته شوند. در این قالب اگر چه نقش افراد خاصی که اهداف سیاست خارجی، توسعه گرا، ملی و اسلامی را به تعادل می‌رسانند، برجسته‌تر می‌شود ولی این افراد جدا از نیروهای اجتماعی نیستند. قایل شدن به مرزبندی مشخص و ثابت میان نیروهای اجتماعی در سیاست خارجی و در نتیجه آن ثبات در مسیر آرمان‌گرایی و واقع‌گرایی به جهت ماهیت روابط متداخل و سیال و همچنین جابجایی نیروهای اجتماعی امکان‌پذیر نیست. ولی می‌توان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را بر حسب تقسیم نیروهای اجتماعی بر اساس سنت و تجدد به دو گرایش واقع‌گرایی و آرمان‌گرایی، سیاست خارجی ژئوپلیتیک و سیاست خارجی ایدئولوژیک، توجه به منافع ملی و منافع امت اسلامی، اولویت قایل شدن برای اهداف اقتصادی و توسعه‌ای و یا توجه بیشتر به اهداف مذهبی، سیاسی و امنیتی تفکیک کرد. هیچ کدام از این دو دسته نیروها و طبقات قادر نخواهند بود که نسبت به اهداف و خواسته‌های دیگری بی‌تفاوت باشد. به عبارت دیگر نوعی در هم آمیختگی به دلیل جابجایی سریع نیروها وجود دارد. در همان حال کمتر اتفاق افتاده که هر دو دسته اهداف در میان نیروهای اجتماعی هم زمان مورد توجه قرار گیرند و باعث ایجاد توازن اجتماعی شود. با وجود این نقاط اشتراک مانند ایران مداری نیز در بین نیروهای اجتماعی وجود دارد.
همان طور که در زمینه طبقه بندی و گروه بندی اجتماعی نوعی تداخل در میان طبقات و گروه‌های مختلف و شئون وجود داشت، به لحاظ اهداف و خواسته‌ها نیز این وضعیت قابل مشاهده است. به عبارت دیگر اهداف گروه‌ها و طبقات سنتی صرفا در مسایل مذهبی و آرمانی خلاصه نمی‌شد بلکه مسایل ملی و اقتصادی نیز به درجات کمتر مورد توجه بوده، عکس این وضعیت نیز قابل تصور است. ولی در این زمینه معمولاً نوعی تضاد در میان اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی وجود داشته است، چرا که تأمین هم زمان این اهداف به دلیل نظام حاکم بر روابط بین‌الملل با موانع زیادی روبه‌رو است. تعارض در سیاست خارجی علاوه بر اینکه ناشی از روابط نیروهای اجتماعی است، از ساختار ضعیف اقتصادی و اجتماعی به لحاظ عدم حاکمیت روابط تولیدی و همچنین نهادینه نشدن مردم‌سالاری و وجود فرهنگ مشارکت در میان مردم در سطوح پایین اجتماعی و اقتصادی نیز ناشی شده است. با توجه به این مطالب بیشترین نمود رقابت و رویارویی نیروهای اجتماعی برای تأثیر گذاری بر سیاست خارجی، در رابطه با بعضی از مناطق و کشورها چون آمریکا و اروپا بیشتر مشهود است.
در زمینه شدت و تأثیرگذاری طبقات می‌توان قایل به نوعی سلسله مراتب نسبی نیز در میان طبقات و گروه‌ها شد. تلاش فن‌سالاران و لایه‌هایی از سرمایه‌داری تجاری و حتی روحانیون، برای تعدیل رابطه سیاسی با جهان غرب و آمریکا برای ایجاد بسترهای توسعه اقتصادی از طریق ایجاد الگوی جدید سیاست خارجی، نظم بخشیدن به روابط خود با دولت‌ها، کاهش حمایت بی‌چون و چرا از جنبش‌های اسلامی و فعالیت در چارچوب سازمان‌هایی چون کنفرانس اسلامی و سازمان ملل، مخالفت غیرمستقیم با اقدامات اسرائیل، همچنین مخالفت با اقدامات بی‌ثبات‌کننده منطقه‌ای و جهانی چون جنگ اول خلیج فارس، طرح اعتراضات و خواسته‌ها در چارچوب عرف و حقوق بین‌الملل، پیگیری شد.
از سوی دیگر عدم توجه به بسترها و ساختارهای تاریخی، اجتماعی و فرهنگی جامعه ایرانی و نادیده گرفتن رویه‌های سنتی، ناکامی در برنامه‌های اقتصادی به خاطر استحکام روابط سرمایه‌داری غیرتولیدی، توسعه سرمایه‌داری وابسته که به دنبال بی‌ثباتی سیاسی برای تأمین منافع اقتصادی است، فقدان آگاهی سیاسی و سازماندهی در طبقات پایین دست، عدم سازماندهی روشنفکران و طبقه متوسط و ناتوانی در شناخت ظرفیت‌های اجتماعی و تعامل با طبقات پایین، سنتی و نظام سرمایه‌داری جهانی، زمینه مخالفت طبقات و گروه‌های سنتی را با اهداف گروه‌های جدید در چارچوب مبارزه با فقر و حمایت از طبقات پایین جامعه، جلوگیری از تهاجم فرهنگی و حفظ عزت و اصالت انقلاب در سطح جهان، جلوگیری از وابستگی به غرب و تداوم مواضع اصولی و حمایت از ملل مظلوم را در سیاست خارجی به دنبال آورد.
در عرصه داخلی رشد طبقه متوسط و روشنفکری مذهبی در کنار فن‌سالاران و طبقه صنعتی تازه تاسیس دولتی، رقابت و رویارویی با سرمایه‌داری تجاری، بازار و طیف‌هایی از روحانیون سنتی را برای هدایت سیاست خارجی شدت بخشید. در این رویارویی روستائیان و حاشیه‌نشینان، نظامیان و بنیادهای خیریه اقتصادی توسط طبقات سنتی در راستای اهداف این طبقات در سیاست خارجی بسیج می‌شدند. ولی این صرفا به معنای تأمین منافع اقتصادی نبود بلکه انگیزه‌های قوی مذهبی در قالب مفاهیم مبارزه با فقر و برقراری عدالت و توسعه ارزش‌های اسلامی در سطح گسترده‌ای مؤثر بودند.
طبقات سرمایه‌داری تجاری وابسته و سرمایه‌داری مستغلات دوام خود را در بی‌ثباتی سیاسی می‌دانستند و رویارویی در خارج زمینه آن را فراهم می‌کرد. این طبقات به دلیل بی‌تفاوتی و بی‌هویتی، موضعی سلبی نسبت به سیاست خارجی داشت. این طبقات ماهیت مذهبی نداشتند. با در اختیار گرفتن بخش اعظم منابع در جهت تأمین منافع ملی در سیاست خارجی حرکت نمی‌کردند و یا موضع انفعالی داشته‌اند. این در حالی است که سرمایه‌داری تجاری سنتی و بازار ضمن اینکه در اهداف مذهبی خود اصالت داشتند، منافع اقتصادی خود را نیز در نظر داشتند. کیفیت و ترکیب صادرات و به خصوص صادرات غیرنفتی و واردات در این دوران نشان می‌دهد که سرمایه‌داری تجاری نقش برجسته‌ای را در روابط خارجی ایفا می‌کرد. ترکیب اتاق بازرگانی، افزایش وزن تجارت در مقابل تولید، نقش این اطاق به همراه بنیادها را در برقراری روابط اقتصادی و نمایشگاههای متعدد برای تأمین نیازمندیهای داخلی به خصوص در زمان تحریم برجسته کرد.
ترکیب کالاهای صادراتی در این دوره تا حدودی تغییر پیدا کرد و به سمت صدور فلزات و فرآورده‌های فلزی و معدنی متمایل شد. این امر ناشی از سرمایه‌گذاری دولت در عرصه صنایع سنگین و ایجاد یک سرمایه‌داری صنعتی دولتی بود. ساختار اقتصادی مانع از آن بود که کشاورزان و سرمایه‌داری صنعتی در قالب بخش خصوصی به تلاش برای تأثیرگذاری بر عرصه سیاست خارجی بپردازند. با این وجود نقش بخش خصوصی اعم از تولیدی و تجاری در سیاست خارجی رو به افزایش بود. روابط سیاسی و اقتصادی بعد از ۱۳۶۸ گسترش یافت و اروپا به اولین شریک تجاری ایران تبدیل شد. اروپا در مقابل اعمال تحریم از سوی آمریکا در قالب مهار دوجانبه به دلیل منافع اقتصادی خود و همچنین جلوگیری از افراطی شدن ایران و قدرت گرفتن گروه‌های مذهبی مخالفت کرد. گفتگوی انتقادی را برای تأثیرگذاری بر صورت‌بندی نیروهای اجتماعی تداوم بخشید. روابط تجاری ایران با اروپا در این دوره به بالاترین حد رسید. ایران از طریق همکاری با اروپا به توسعه صنایع فلزی، پتروشیمی، برق و صنایع نیروگاهی خود پرداخت و در این زمینه به صادرکننده کالا به اروپا تبدیل شد. حوادث رستوران میکونوس و حمایت ایران از گروه‌های جهادی و نقش ایران در بوسنی زمینه تحریم و کاهش مقاومت اروپا را فراهم آورد.
رقابت میان روسیه و آمریکا و اختلافات ایران و آمریکا و نیاز اقتصادی و تسلیحاتی ایران، دوری از دخالت در مسایل داخلی کشورهای منطقه و اسلام‌گرایی باعث نزدیکی و همکاری ایران و روسیه در حل مشکلات منطقه‌ای شد. ایران در آسیای مرکزی و قفقاز در عین تلاش برای تأثیرگذاری فرهنگی از طریق نهادهای مذهبی و انقلابی، عمدتاً بر مزیت جغرافیای سیاسی خود تأکید کرد. اما ضعف ساختار اقتصادی و تفاوت میان نظامهای سیاسی از عمق همکاری اقتصادی می‌کاست. در مورد روابط با این منطقه میان گروه‌های سیاسی توافق بیشتری وجود داشت، ولی در مورد نحوه برقراری ارتباط این طور نبود.
رقابت میان گروه‌ها و طبقات در روابط ایران با حوزه کشورهای عربی خلیج فارس مشهودتر بود. علی رغم تلاش دولت و بخش خصوصی تجاری در توسعه روابط با عربستان رقابت در آسیای مرکزی، عراق و افغانستان و چالش ایدئولوژیک و مشروعیت از سوی ایران برای کشورهای عربی و حمایت از گروه‌های شیعی به خصوص در لبنان، مانع توسعه روابط و جلب اعتماد کامل بود. ایران در جهت عادی کردن روابط با مصر گام برداشت و این امر به موضع گیری مثبت مصر در مسایل هسته‌ای به نفع ایران شد. دو کشور در زمینه اقتصادی و آموزشی با هم ارتباط داشتند. دو کشور در زمینه بنیادگرایی و جزایر ایرانی اختلاف داشتند. ایران روابط خود را با کشورهای محافظه‌کار دیگر چون تونس و مراکش توسعه داد. در همان حال از گروه‌های فلسطینی نیز حمایت کرد. ایران با وجود تلاش در جهت بهبود روابط با فشار و شعارهای تند داخلی مواجه بود. لذا در ترتیبات امنیتی منطقه راه نیافت.
روابط ایران و ترکیه در زمینه اقتصادی رو به گسترش بود، ولی حمایت گسترده از دولت اسلام‌گرای ترکیه در جهت تقویت مواضع ایدئولوژیک زمینه کودتا بر علیه این دولت را فراهم کرد. روابط نظامی و امنیتی ترکیه با اسرائیل، مسایل کردستان و بمباران مناطق مرزی ایران توسط ترکیه، عامل اختلاف دو کشور شد. روابط ایران و ترکیه در عین حال در زمینه انرژی توسعه پیدا کرد. در افریقا دولت در عین تلاش برای گسترش روابط اقتصادی همچنان بر آرمان‌های خود در زمینه حمایت از مظلوم و گسترش روابط با کشورهای مسلمان تأکید می‌کرد. توسعه روابط اقتصادی ایران در جهت حفظ استقلال و عدم وابستگی این کشورها بود.
در این دوره سعی شد تا از ظرفیت سازمان کنفرانس اسلامی و جلب نظر کشورهای افریقایی در جهت حمایت از مردم فلسطین و سایر مسایل بین‌المللی استفاده شود. ایران فعالیت و ارتباطات خود را با سازمان‌های بین‌المللی گسترش داد. این امر در محکومیت دولت عراق در شروع جنگ تأثیر داشت. در مجموع توسعه روابط اقتصادی و سیاسی در قالب عمل‌گرایی متأثر از گروه‌های جدید، به خاطر اعتراض و انتقاد گروه‌های مذهبی و سنتی و ضعف ساختارهای اقتصادی، در حد حفظ بقا و رفع نیازهای ضروری جمهوری اسلامی باقی ماند و بستر تقویت اثر گذاری ایدئولوژیک را فراهم نکرد. با وجود انجام اصلاحات اقتصادی در چارچوب توصیه‌های بانک جهانی، تغییر ساختار اقتصادی و ظهور طبقات تولید گر در حدی نبود که باعث حضور فعال در عرصه بازار جهانی و به دنبال آن تغییر در روابط خارجی و سیاست خارجی شود.
فصل پنجم
تأثیر تحولات اقتصادی و اجتماعی بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در سال‌های ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۴
مقدمه
نظام شناختی و تصورات، ایدئولوژی، سنت، محیط اجرایی و فرایند تصمیم‌گیری عواملی متأثر از فرهنگ، هویت و تاریخ است که پیوند نزدیکی با دسته‌بندی نیروهای اجتماعی دارد. این مسایل آنچنان که در فصل قبل گفته شد در سیاست خارجی ایران بسیار تأثیرگذار است. این عوامل موضع‌گیری‌های ملی‌گرایانه، ژئوپلیتیک و عوامل اقتصادی ـ اجتماعی را به عنوان عناصر اصلی منافع ملی در سیاست خارجی دربرمی‌گیرد. از سال ۱۳۷۶با تنوع در نیروهای اجتماعی و افزایش تجدید حیات و اصول‌گرایی جدید عوامل فوق‌الذکر در قالب تأثیر نیروهای اجتماعی بر سیاست خارجی شکل دیگری یافت.
تأثیر ساختار اقتصادی ـ اجتماعی بر سیاست خارجی
در این دوره بحث میراث فرهنگ باستانی، مخالفت با ظلم و عدالت‌طلبی مانند دوره قبل و حتی به خاطر تقویت گروه‌های روشنفکری و طبقه متوسط شدیدتر از گذشته بر سیاست خارجی تأثیر گذاشت. درآمیختگی ارزش و تصورات گروه‌های سنتی و جدید متأثر از غرب یک تجربه بدیع بوده و هست. در تمام این موارد ساختار اقتصادی ـ اجتماعی در حال ساخته شدن است. دلیل عمده سقوط رژیم پهلوی عدم تطابق نظام سیاسی با ساختار اقتصادی ـ اجتماعی به‌ویژه عدم توجه به اهداف اجتماعی و هویتی گروه‌ها و طبقات در سیاست خارجی بود^[۱۰۲۲].
سیاست خارجی ایران محصول یک تعامل چند لایه و پیچیده میان تعداد زیادی از مشارکت‌کنندگان دولتی و غیردولتی است که اهداف متفاوت و متضادی را دنبال می‌کنند. معمولاً این اهداف حول دو گروه دسته‌بندی می‌شود. یک گروه هویت ایرانی در آن وزن بیشتر دارد. گروه دیگر هویت اسلامی در آن پررنگ‌تر است. از یک طرف فقر و طبقات محروم و متوسط سنتی و دستیابی به عدالت در عرصه داخلی و خارجی با هویت اسلامی پیوند بیشتری دارد و از سوی دیگر دستیابی به امنیت و ایفای یک نقش بهتر منطقه‌ای و جهانی و حمایت از منافع ملی با هویت ملی و طبقات متوسط و نخبگان ارتباط پیدا می‌کند. ساخته شدن هویت به این شکل بر روی نهادهای تصمیم‌گیری سیاست خارجی تأثیر مستقیم دارد. در موضوع بهبود رابطه با آمریکا، بعد از سال۱۳۷۶ اعضای اصول‌گرا در شورای عالی امنیت ملی، مجمع تشخیص مصلحت نظام، خبرگان رهبری، شورای نگهبان، رابطه با آمریکا را نسبت به روند گذشته انقلاب یک خیانت می‌دانستند^[۱۰۲۳]. این موضوع با مخالفت سایر گروه‌ها و طبقات مذهبی چون نظامیان و سرمایه‌داری تجاری تشدید می‌شد.
بیوت آیات عظام، ائمه جمعه و جماعات، احزاب سیاسی، جامعه روحانیت مبارز، مجمع روحانیون مبارز، جامعه مدرسین حوزه علمیه و رسانه‌ها، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی، نظامیان و دستگاه های امنیتی هر کدام هویت خاص خود را دارند که ناشی از گروه‌ها و طبقات اجتماعی شکل‌دهنده آنهاست^[۱۰۲۴]. این نهادها بخشی از فرایند تصمیم‌های سیاست خارجی هستند. این گروه‌ها به دو دسته دولتی و غیر‌دولتی تقسیم می‌شوند^[۱۰۲۵]. بعضی از محققین این موضوع را در چارچوب دو رویکرد حقوقی ـ سازمانی (رسمی) و جامعه‌شناسی (غیررسمی) با توجه به سه متغیر دست‌اندرکاران تصمیم‌گیری، سازمان تصمیم‌گیری، و روند تصمیم‌گیری بررسی کرده‌اند. در چارچوب ساختار رسمی و قانونی گروه‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، مذهبی و اقتصادی به اعمال نفوذ می‌پردازند. رویکرد غیررسمی بر اساس تأثیر‌گذاری ساختار اجتماعی به‌طور کلی و پایگاه اجتماعی تصمیم‌گیران است. در این چارچوب سیاست خارجی شمای وضعیت کلی جامعه و روندهایی چون سنت و مدرنیته میزان توسعه جامعه مدنی، همگونی و ناهمگونی، هویت و بحران هویت و ترسیم و تسلط یک طبقه یا گروهی از طبقات است^[۱۰۲۶]. برخی از محققان با مطالعه ایران به عنوان یک کشور در حال انتقال و رویارویی جامعه سنتی و مدرن نقش گروه‌ها و طبقات سنتی و مدرن را در فرایند تصمیم‌گیری سیاست خارجی مهم و تعیین‌کننده می‌دانند^[۱۰۲۷].
این ساختار و فرایند اگرچه در دوران قبل از سال ۱۳۷۶وجود داشت، ولی در دوران اصلاحات به‌روشنی تنوع، شدت و تمایز بیشتری یافت. از جمله گروه‌هایی که بعد از دوم خرداد حضور آنها پررنگ شد، نظامیان بودند. بسیاری از تحلیلگران آمریکایی به این نتیجه رسید‌اند که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از دوره ریاست جمهوری خاتمی به‌تدریج به هسته اصلی تصمیم‌گیری در جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است. از نظر آنان تصمیم‌گیری در خارج از ساختار اجرایی است. آنان به پیوند بنیادهای انقلابی نیز اشاره می‌کنند. آمریکا در سال ۲۰۰۰ سپاه پاسداران را به اعزام نیرو، ارسال تجهیزات نظامی و حمایت از مقتدا صدر و گروه‌های تندرو در عراق متهم کرد. در سال ۲۰۰۳ صدها نفر از ایرانیان در عراق دستگیر شدند ولی سفیر ایران در عراق این موضوع رد کرد^[۱۰۲۸].
از دیگر گروهای اجتماعی که نقش فعالی در سیاست خارجی ایفا کردند. روشنفکران مذهبی و غیرمذهبی بودند. سوزان مالونی معتقد است ایران دارای یک فرهنگ و میراث یکپارچه و تاریخی است. هویت ایران در عین یکپارچگی دارای لایه‌های و سطوح متفاوتی است که با نوسان در برداشت از اسلام و ویژگی‌های ملی از قومیت، گروه‌ها و طبقات مختلف تأثیر می‌پذیرد. از نظر وی ساختار اجتماعی ایران از قومیت به سمت افزایش نقش نخبگان نهادها، افراد و گروه‌های مرجع در حال چرخش است. این امر باعث شده تا هویت فرد در جامعه ایران چند بعدی شود و رابطه میان هویت و سیاست خارجی پیچیده‌تر شود. جوهر هویت مدرن ایران بر سراسر سیاست‌های داخلی و خارجی این کشور مسلط است. بر این اساس تأثیر‌گذاری گروه‌ها و طبقات در قالب عواملی چون اسلام، زبان فارسی، ناسیونالیسم در سیاست خارجی به نسبت گروه‌های مختلف متفاوت است^[۱۰۲۹].