۱۱ -توسعه همکاری‌های فرهنگی و اطلاعاتی بین سه کشور.
پیمان «آر.سی‌.دی‌» براساس پیمان سنتو که هر سه کشور عراق، ایران و ترکیه در آن عضویت داشتند، منعقد شد. آر.سی‌.دی ۵ سال پس از سنتو به عنوان معاهده‌ای مکمل آن منعقد گردید. سنتو بار نظامی وآر.سی‌.دی بار اقتصادی داشت‌. (میرفندرسکی:۱۳۸۲،۹۵)
۴-۳-۲) روابط ترکیه و اسرائیل (بعد ازموجودیت ۱۹۴۹)
پس از سقوط حکومت عثمانی و تشکیل دولت جمهوری ترکیه، این کشور در سالهای ۱۹۳۰، ۱۹۴۰ پلی برای انتقال یهودیان اروپایی بود که به خاطر آزار و شکنجه نازیها به این منطقه گریخته بودند. اما پس از تشکیل رژیم، روابط میان این دو کشور شکل تازه ای به خود گرفت(عابدینی:۱۳۹۰،۵).

روابط ترکیه و اسرائیل در ۲۸ مارس ۱۹۴۹ با به رسمیت شناختن اسرائیل از جانب ترکیه شروع شد. ترکیه اولین کشوری بود که با بیشترین مردم مسلمان اسرائیل را به رسمیت شناخت. اگر فعالیت های یهودیان در خاک ترکیه را به عنوان رابطه بین ترکیه و کشور تازه تاسیس شده ی اسرائیل بدانیم این رابطه به سالهای خیلی دور می رسد ( قرن ۱۵). در ۱۹۴۱ میلادی پس از تفتیش عقاید ۲۰۰۰۰۰ یهودی از طرف اسپانیا، امپراتوری عثمانی تنها کشوری بود که از یهودیان دعوت به استقرار در خاک خود کرد؛ از این تاریخ به بعد یهودیان در تاریخ عثمانی نقش مهمی بازی کردند به خصوص در قرن ۱۶ یهودیان در قلمرو عثمانی تعداد زیادی پزشک ، بانکدار و دیپلمات داشتند. از این تاریخ به بعد در تاریخ عثمانی در زمینه تجارت ، صنایع و بانکداری همیشه در صف اول بودند (جعفری:۱۳۹۰،۲).
سفارت ترکیه که در ۱۹۵۰ در خاک اسرائیل تاسیس شد و پس از بحران سوئز در ۲۶ نوامبر ۱۹۵۶ به درجه ی کاردار نزول یافت بعدها وقتی روابط به گرمی گراید برای حفظ تعادل در تابستان ۱۹۶۳ دوباره به درجه ی سفیر و در ۱ ژانویه به سفیر کبیر ارتقا یافت تا اینکه در ۱۹۸۰ با تصرف بیت المقدس از طرف اسرائیل و اعلان آن به عنوان پایتخت عبادی اش در ۳۰ نوامبر ۱۹۸۰ روابط دیپلماتیک دو کشور به پایین ترین حد رسید. (جعفری:۱۳۹۰،۳).
موضع ترکیه به عنوان یک کشور اسلامی در قبال درگیریهای عربها و اسرائیل در زمان های مختلف، متفاوت بود. پس از جنگ ۱۹۶۷ اسرائیل با عربها، ترکیه در اعلام محکومیت اعمال اسرائیل به کشورهای عربی پیوست. در همان زمان از اسرائیل خواست که از مناطق اشغالی عقب نشینی کند، اما در عین حال هیچ گاه اسرائیل را یک رژیم مهاجم قلمداد نکرد. پس از دسامبر۱۹۸۷ و افزایش سرکوب فلسطینیان، ترکیه این عمل اسرائیلی ها را محکوم و از حاکمیت فلسطینیها بر سرنوشت خود حمایت کرد و در سال ۲۰۰۴ ترکیه ترور شیخ احمد یاسین از سوی اسرائیل را «عمل تروریستی» خواند و آن را محکوم کرد. همچنین پس از سیاست های خصمانه اسرائیل در نوار غزه، این کشور را حامی تروریسم نامید(عابدینی:۱۳۹۰،۲).
عکس۴-۳:پرچم دو کشور ترکیه و اسرائیل
۴-۴) روابط ایران و ترکیه بعد از انقلاب جمهوری اسلامی
۴-۴-۱) سازمان همکاری اقتصادی (ECO )^[43]
پس از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷، ایران تصمیم گرفت از گردهمایی استراتژیک منطقه‌ای که ایالات متحده به نام «‌سازمان پیمان مرکزی» (سنتو)^[۴۴] به وجود آورده بود خارج و نام سازمان اقتصادی « همکاری منطقه‌ای برای توسعه» را که با عضویت دو عضو دیگر منطقه سنتو، یعنی ترکیه و پاکستان به وجود آمده بود، با نام جدید«سازمان همکاری منطقه‌ای» (ECO) دگرگون سازد. ( مجتهد‌زاده: ۱۳۷۷، ۲۱) تعداد اعضای سازمان همکاری اقتصادی (ECO) که در آغاز محدود به سه کشور ایران، پاکستان و ترکیه بود، پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ افزایش یافت.
افغانستان و شش جمهوری مسلمان قفقاز، خزر و آسیای مرکزی، یعنی جمهوری آذربایجان ، ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، قزاقستان و قرقیزستان در سال ۱۹۹۲ به اکو پیوسته، شمار اعضای آن را به ده رساندند.
جمهوری اسلامی ایران « اکو» را گروه بندی منطقه‌ای خود می‌داند، ولی تحریکات و دخالتهای خارجی میان اعضای این سازمان بیشتر از آن است که اجازه دهد اکو در شرایط و ساختار کنونی‌اش به یک همگرایی منطقه‌ای مستقل تبدیل شود.
پیشنهاد ایران در زمینه تشکیل دانشگاه اکو، در این راستا شایان بررسی است.
سازمان اکو دارای تشکیلات و موسسات تخصصی متعددی می‌باشد که عبارتنداز:
شرکت کشتیرانی مشترک اکو- شرکت هواپیمایی اکو(اکو ایر) – شرکت بیمه اکو بانک تجارت و توسعه اکو- اتاق بازرگانی و صنعت اکو- موسسه‌ی فرهنگی اکو(پاکدامن: ۱۳۷۵، ۲۸) با توجه به این حقیقت که هشت عضو اکو، یعنی جمهوری آذربایجان، ازبکستان، افغانستان، ایران، تاجیکستان، ترکمنستان، قزاقستان و قرقیزستان در منطقه خزر- آسیای مرکزی واقع هستند. این تشکیلات را می‌توان یک سازمان منطقه‌ای خزر- آسیای مرکزی دانست و به عنوان سازمانی که می‌تواند از مجموع کشورهای این منطقه یگ گروه بندی منطقه‌ای واقعی و مهمی را به وجود آورد، دارای اهمیت است و منطقه‌اش شایان توجه بیشتر می‌باشد(مجتهدزاده: ۱۳۸۱، ۲۳۱) تقویت همکاری های منطقه‌ای در پایان جنگ سرد و توجیه روزافزون به توسعه سازمانهای اقتصادی بیانگر ظهور گرایش های جدید در روابط میان کشورهای گردیده است.
گرد آمدن ده کشور در یکی از حساس‌ترین مناطق استراتژیک جهان به این سازمان اهمیت فراوانی داده است. منطقه اکو در مسیر اتصال به بازارهای شرق و غرب و شمال و جنوب جهان قرار دارد. توجه بسیار زیاد امریکا به قفقاز و آسیای مرکزی تایید همین مطلب است (کولایی : ۱۳۷۳، ۱۵) اهداف اکو را به طور خلاصه می‌توان در چهار مورد زیر خلاصه نمود:
۱-گسترش بازرگانی از طریق دسترسی آزادتر به بازارهای یکدیگر
۲- کمک به رشد تجارت جهانی
۳- ترغیب به ایجاد شرایط مساعد در کشورهای عضو به منظور ارتقاء سطح زندگی مردم.
۴- تحکیم پیوند‌های فرهنگی و علایق معنوی
نقشه ۴-۳: کشورهای عضو اکو
(اطلس جامع گیتا شناسی ، ۱۳۸۲، ۲۷) مقیاس ۱:۱۹٫۵۰۰٫۰۰۰
۴-۴-۲) پایان جنگ ایران و عراق و استفاده اقتصادی ترکیه در زمان جنگ(۱۹۸۰-۱۹۸۸)
پایان جنگ ایران و عراق ، که در تعیین مسیر روابط ایران و ترکیه بسیار مهم بود ، در جولای ۱۹۸۸روی داد . آنکارا به شدت تحت محدودیتهای ناشی از منافع و محاسبات کوتاه مدت بود ، در دوران جنگ بی طرفی مطلقی را پیش گرفت هر چند که عملاً نیز قادر به ایفای نقش میانجیگری نبود . به هر ترتیب جنگ برای ترکیه سود داشت . هم ایران و هم عراق ، در نتیجه انزوای بین المللی شان ، مجبور بودند به ترکیه به عنوان تنها منبع اصلی واردات کالاهای مورد نیاز هم از خود ترکیه و هم از غرب ، تکیه کنند . در دوران تنش ، با پیشگیری یک سیاست بی طرفی ، مثبت ، رییس جمهور ترکیه ، اوزال ،نه تنها روابط را هم با ایران و هم با عراق تثبیت نمود به سود بنیه مالی کشور روابط حسنه ای با بغداد و تهران ایجاد کند (لاسجردی :۱۳۸۰،۲۲۷). برای این که با سطوح مختلفی از ناسازگاری از سوی کشورهای عرب ، به غیر از سوریه ، مواجه بود ، موضع مثبت ترکیه دلگرمی خوبی بود . در طی آن ، ترکیه هم به سرعت به مرجعی برای واردات ایران و عراق تبدیل شد و هم مسیری باز برای واردات این دو از کشورهای ثالث ، علی الخصوص اروپا شد .بااین حال با پایان جنگ ایران و عراق ، درون مایه اصلی روابط دو کشور با شک و بد گمانی و سوء ظن دو سویه شکل گرفته بود .
۴-۴-۳) پایان جنگ خلیج فارس و عواقب آن در بین سالهای( ۱۹۹۱-۱۹۹۵)
جنگ خلیج فارس و تبعات آن تنشهای فی مابین ایران و ترکیه را افزایش داد ، چنانکه ایرانیها معتقد بودند ترکیه تلاش می کند کنترل خود در شمال عراق را گسترش دهد و سلطه خود بر کردهای عراق را در آنجا تثبیت کند . ترکیه چندین بار شمال عراق را به بهانه سرکوب پ.ک.ک مورد تجاوز نظامی قرار داد . این کشور در سال ۱۹۹۲ موفق به امضای معاهده امنیتی با نیروهای بارزانی و طالبانی شد در آن زمان رهبری کردهای عراق متعهد شد که از حضور نظامی حزب کارگران کرد در شمال عراق ممانعت کند و اجازه ندهد عملیات نفوذی کردها به خاک ترکیه به مورد اجرا گذاشته شود . در مقابل دولت ترکیه متعهد شد که نیازهای نظامی و مواد غذایی و انرژی برق را در اختیار دستگاه های خود مختار کردهای عراق قرار دهد . این تجاوز نظامی در سال ۱۹۹۵ و پس از آن تکرار شد و هر بار با مخالفت اتحادیه اروپا و کشورهای منطقه از جمله ایران روبرو شد . این در حالی بود که ایالات متحده هر بار تنها به حجم عملیات و مدت زمان آن اشاره می کرد (جاندار :۱۹۹۵،۴۴)در واقع ایالات متحده پ.ک.ک را سازمانی خارج از چارچوب قانونی تعریف می کرد . ترکیه حتی به ترکمنهای شمال عراق نیز یاری می رساند ، و از آنها به عنوان ابزار نفوذ در شمال عراق استفاده می کرد .علاوه بر این موارد ، ایران همچنین اعتقاد داشت که ترکیه با قدرتهای غربی ، به ویژه ایالات متحده ، بدین جهت همکاری می کند که نفوذ ایران را در منطقه مورد چالش قرار دهد . از طرف دیگر ترکیه نسبت به افزایش نفوذ منطقه ای ایران که در طی جریان تضعیف عراق قابل پیش بینی بود ، اظهار نگرانی می کرد . به طور خلاصه هر چند هم ایران و هم ترکیه از حمله مستقیم یکدیگر در امانند و نسبت به یکدیگر تفکر حمله نظامی ندارند، اما هر دو کشور نسبت به هم در مورد مقاصد یکدیگر در عراق پس از جنگ سرد سوءظن دارند و هیچ یک از طرفین مایل نیست میدان را برای دیگری به طور یک جانبه خالی کند تا از بحران و ضعف عراق استفاده کند .
۴-۴-۴) سقوط امپراطوری شوروی و رقابت زمانی در قفقاز و آسیای مرکزی
تجزیه اتحاد شوروی و ظهور جمهوریهای مستقل در قفقاز و آسیای مرکزی چنین تداعی می نمود که رقابت جدیدی برای نفوذ در این منطقه بین ایران و ترکیه آغاز خواهد شد . مشاهدات نشان می داد که رقابتهای میان ایران و ترکیه آغاز خواهد شد . مشاهدات نشان می داد که رقابتهای میان ایران و ترکیه بیشتر بر این محور متمرکز شود که کدام یک می توانند الگوی جمهوری آسیای مرکزی قرار گیرند . این تفکر در حالی ابراز می شد که حوزه آسیای مرکزی و قفقاز در حوزه تمدن ایران قرار داشت و ترکیه فاقد پیوندهای جغرافیایی با ابن کشورها بوده و هست(جاندار :۱۹۹۵،۴۸) .
۴-۴-۴-۱) جمهوری آذربایجان
۴-۴-۴-۱-۱) مداخله ترکیه در روابط ارمنستان – آذربایجان - ایران
جمهوری آذربایجان تنها نقطه ای در قفقاز است که ایران و ترکیه با یکدیگر در برخی حوزه ها منافع متعارض دارند . علی رغم اینکه جمهوری آذربایجان و ترکیه مرز مشترکی ندارند. اما نزدیکی جغرافیایی این دو واحد سیاسی و شباهتهای زبانی آنها در کنار خصومتهای تاریخی ترکیه و ارمنستان از یک سو و مناقشات کنونی میان آذربایجان و ارمنستان از سوی دیگر ، فضایی از همدردی و همبستگی میان ترکها و آذریها ایجاد نمود . در عین حال ترکیه سعی کرد این گونه به جمهوری آذربایجان القا کندکه ایران به ارمنستان گرایش دارد ، واقعیت این گونه نبود .چرا که این کشور سعی کرد طرفین درگیر را به مصالحه فرا خواند . حتی سران دو کشور در این زمینه به تهران دعوت شدند . علاوه بر این ترکیه در زمان حکومت ایلچی بیگ سعی کرد از اندیشه های وی در مورد آذربایجان جنوبی پشتیبانی کند . این در حالی بود که ایلچی بیگ قادر نبود حتی سرزمینهای از دست رفته این جمهوری را از اشغال ارمنستان آزاد سازد . وی همچنین از ناسیونالیسم ترکیب کننده ایران و میزان وطن پرستی آذریهای ایران اطلاعات چندانی نداشت . از طرفی مناقشات نفتی در جمهوری آذربایجان موجب شد که دو کشور به رقابت کشیده شوند(جاندار :۱۹۹۵،۴۹)
۴-۴-۴-۱-۲) نقش کرونوپلتیک و ژئوپلتیک در مسیر خط لوله انتقال انرژی
مسیر خطوط لوله نفت و میزان سهم هر دو کشور در کنسرسیوم بین المللی و جابجایی مرزها و مسائل امنیتی از جلوه های بارز این رقابتها بود . در مورد مسیر لوله های نفت ، مسیر تهران – ایروان – آتن و آنکارا – تفلیس – باکو مورد توجه جدی قرار گرفت . آنچه مورد توجه مراکز نقل نظام بین الملل بویژه آمریکا بود ، همه چیز بدون ایران بود . برای همین آمریکا به جمهوری آذربایجان فشار آورد که مسیر باکو – جیهان را انتخاب کند . ولی تحولات سیاسی در جمهوری آذربایجان و سقوط ایلچی بیگ ، از شدت موضع گیریهای جبهه ی خلق کاست . ولی بعدها مانع امضای قرارداد باکو – جیهان نشد . در واقع سقوط ایلچی بیگ در جولای ۱۹۹۳ ، در مسکو و تهران ، به معنی خارج شدن یکی از کارتهای بازی ترکیه در باکو قلمداد شد . ولی ترکیه به اقدامات خود در جمهوری آذربایجان ادامه داد . ترکیه در کنسرسیوم بین المللی در استخراج منابع نفتی جمهوری شرکت کرد . علی اف رئیس جمهوری آذربایجان از فروش ۱۰ درصد سهام نفتی حوزه خزر به ایران که تحت فشارهای آمریکا صورت گرفت ، خودداری کرد . علی اف ترجیح داد به جای فروش این سهام به ایران ، ۵ درصد آن را شرکت آمریکایی اکسون و ۵ درصد باقی مانده را به یک شرکت دولتی ترکیه واگذار نماید .بدین ترتیب سهم ترکیه در سهام حوزه نفتی دریای خزر به ۶۵/۷ درصد رسید . به همین دلیل چیللر نخست وزیر ترکیه در تاریخ ۱۲ آوریل در راس یک هیئت وسیع نمایشی به باکو رفت تا این قرارداد نفتی را به امضاء برساند . این همان قراردادی بود که ایران از امضاء آن محروم شد (شمیم :۱۳۷۸،۱۶۵).
۴-۴-۴-۲) نفوذ در آسیای مرکزی
در روزهای اولیه پس از استقلال ، چنین تصوری شد که حضور بین المللی در منطقه بیشتر حول محور رقابت میان ایران و ترکیه خواهد چرخید . این تصور با این ذهنیت که قدرتهای ناسازگار سنتی مثل ترکیه خواهد چرخید . این تصور با این ذهنیت که قدرتهای ناسازگار سنتی مثل ترکیه یا متحدین غربی ترکیه سعی خواهند کرد تا با بهره گرفتن از خلاء ما بعد شوروی ایران را به حاشیه برانند بیش از پیش تقویت شد . شکل گیری جمهوریهای جدید برای ایران نیز فرصت استثنایی برای گریز از انزوای بین المللی به وجود آورد . ایران سعی کرده است نفوذ خود در جمهوری آسیای مرکزی را با به کار گیری طرحهای جدی افزایش دهد . شاید مهم ترین امتیاز جغرافیایی که ایران برای آسیای مرکزی دارد مسیر مستقیمی باشد که این منطقه را به خلیج فارس و اقیانوس هند وصل می کند .این امر می تواند برای جمهوری های جدید کمک بزرگی باشد تا بالاخره از حصار جغرافیایی خود خارج شوند و از وابستگی شان به روسیه بکاهند برخی محافل ایرانی حتی استفاده از بنادر ایرانی را در خلیج فارس را یادآور شده و خواستار استفاده از مسیر ایران برای ارتباط و اتصال کشورهای عربی و آسیای مرکزی می باشند (عاقلی :۱۳۷۵،۲۲۵) .
هدف اصلی سیاست خارجی در حالتی که روابط ایران و ترکیه تیره می باشد و ترکیه به نمایندگی از آن کشور در صدد بسط نفوذ خود در آسیای مرکزی بود ، طبعاً این امر برای ایران عامل منفی به شمار می رفت . ضمن این که ایران خواستار همکاری با کشورهای دیگر در این منطقه بوده است .ایران هرگز فکر نمی کند که خود می تواند به تنهایی این خلاء را پر کند ، به همین دلیل سعی می کند به روسیه نزدیک شده و محور استراتژیک شمال – جنوب (مسکو-تهران)را برای ایجاد توازن با محور شرق-غرب (واشنگتن-آنکارا)به وجود آورد . آسیای مرکزی برای منافع ترکیه نیز در زمینه های اقتصادی ، استراتژیک و سیاسی مهم است ، از نظر اقتصادی ، آسیای مرکزی بازار خوبی برای کالاهای ساخت ترکیه است .بازاری بسیار با ارزش ، به ویژه با توجه به مشکلاتی که در ترکیه در روابطش با اتحادیه اروپا دارد .
منطقه ای که از استراتژی بسیار مهمی برخوردار است و بین روسیه ، ایران و ترکیه واقع شده است . طرحی که ایالات متحده برای تحقق آن تلاش می کند . بنابراین ترکیه خود را در مجموعه جدیدی از شرایط نوظهور، یافته است که می تواند به سیاسیون ترکیه در تثبیت اهمیت ترکیه برای غرب کمک کند و به حفظ اهمیت استراتژیک ترکیه در دوران پس از جنگ سرد یاری نماید . به عنوان یک نماینده غربی در آسیای مرکزی ، ترکیه می تواند برای جمهوری های جدید ، با تامین نیازهای اقتصادیشان و کمک به آنها برای پیوستن به دنیای غرب پل ارتباطی خوبی باشد . و بالاخره در عرصه سیاسی ، ترکیه می تواند با نفوذ ایران مقابله کند . این شباهت و همزمانی چشم انداز روابط سیاسی ترکیه و شرکای اروپاییش ، را روشن می سازد . برای رهبران ترکیه ، موقعیت جدید فرصت دیگری را برای حفظ اهمیت استراتژیک و سیاسی کشور برای غرب به وجود آورده بود ، جایگاهی که با خطر جدی سقوط در اوایل پایان جنگ سرد مواجه شده بود زمانی که تهدید طولانی شوروی علیه غرب تقریباً یک شبه فرو خوابید و در طی آن نقش ترکیه به عنوان خاکریز دفاعی غرب متوقف شد . به طور قطع ، در اواسط ۱۹۹۲ ، ترکیه حرکت جسورانه ای برای رهبری و نفوذ در منطقه در زمینه های سیاسی ، مالی ،فرهنگی ، و اقتصادی انجام داد . در آن زمان جریان منسجمی از مقامات دولتی ، شخصیتهای سیاسی و رهبران اقتصادی به سفر در آسیای مرکزی دست زدند .تا پتانسیلهای موجود جهت گسترش و توسعه روابط را بررسی کنند و روسای جمهور دول ترک زبانان منطقه نیز به ترکیه سفر کردند . ظهور مجدد دنیای ترکیه در آسیای مرکزی و ایجاد روابط فرهنگی اقتصادی و سیاسی بین ترکیه و جمهوریهای تازه استقلال یافته در آسیای مرکزی همچنین یک فضای اساسی و اشتیاق را در ترکیه ایجاد کرد . ایران از روزهای اول استقلال در آسیای مرکزی فعال بود .در سال ۱۹۹۲ روسای جمهور تاجیکستان ، قزاقستان و ازبکستان همگی به تهران آمدند و رئیس جمهور وقت ، آقای هاشمی رفسنجانی نیز به ترکمنستان سفر کرد . در این دوران کشورهای زیادی در منطقه فعال بودند ، اما با توجه به روابط طولانی ایران و نزدیکیش به این منطقه ،بسیاری از صاحب نظران نسبت به موقعیتهای دیپلماتیک ایران حساسیت خاصی داشتند . لیپووسکی اظهار می دارد که ((چهار کارت برنده ))ایران عبارتند از :اسلام ، پترودلار ، میراث مشترک قومی ، فرهنگی و زبانی با تاجیکستان فارسی زبان ، و مرز مشترک با ترکمنستان . روابط ایران با ترکمنستان قوی تر از روابطش با دیگر کشورهای قفقاز است .با توجه به همجواری جغرافیایی گذرگاههای مرزی با ترکمنستان یک ماه پس از استقلال باز شد و تعداد گذرگاهها تقریباً به طور ماهانه در اولین سال استقلال ترکمنستان افزایش یافت . قراردادهایی بسته شد تا ایران به استخراج ، تولید و صدور گازهای طبیعی و نفت آنجا کمک کند . با این حال ، تلاشهای ایران ، برای عبور دادن تمامی منابع اصلی اقتصاد ترکمنستان – که در واقع گاز طبیعی آن باشد – از طریق خاک خود بارقابتهای ترکیه و روسیه مواجه شده است و اینک ایالات متحده به این رقابت اضافه شده است .روابط ایران با تاجیکستان نیز ، سود مند بوده است . تاجیکها ، از نظر فرهنگی و زبانی ، بیش از دیگر اقوام ناحیه به ایران نزدیک ترند . ایران یکی از معدود کشورهایی بود که در سراسر دوران جنگ داخلی تاجیکستان به این کشور کمک های انسان دوستانه داد ، همچنین ایران عامل آوردن طرفین درگیر بر سر میز مذاکره بود ، مذاکراتی که بعداً به صلح انجامید . سیاست مداران ترکیه هم به نظر می رسید که توجه خود را به نحو خاصی بر قزاقستان و ترکمنستان متمرکز کرده اند . هر یک از این کشورها دارای منابع و مواد خام بسیار مهمی از قبیل نفت و گاز است .روابط بین ترکیه و تاجیکستان فارسی زبان ابتدا در سطح پایینی قرارداشت ولی علی رغم این ترکیه روابط خود را بسیار گسترش داد .روسیه در قرقیزستان نفوذ وسیعی دارد ، اما به نظر می رسد که به تدریج به زیر نفوذ روز افزون اقتصادی و احتمالاً سیاسی چین می رود (ازغندی :۱۷۴،۱۳۷۶).
حادثه ۱۱ سپتامبر این احتمال را زیر سوال میبرد و آمریکا موفق شد پایگاهی در قرقیزستان بر سازد . به هرترتیب قزاقستان ، تقویت و افزایش روابط حسنه با روسیه را ،در بین کشورهای منطقه ، به روابط با ترکیه ترجیح داد .میزان اهمیت نظامی و ژئوپلتیک و وسعت ازبکستان بیشتر مورد توجه ترکیه است . بنا براین جایگاه این کشور نزد ترکیه مهم تر از قرقیزستان فقیر یا ترکمنستان کم جمعیت است . اما علی رغم اینکه روابط ترکیه با ازبکستان به نظر می رسید ، موفقیت آمیز تر باشد ، پتانسیل اقتصادی معدود در کنار میل ازبکستان برای تقویت روابط منسجم تر با مسکو ، محدودیتهای خاصی را در دراز مدت در راه ترکیه ایجاد نمود . ولی باز پدیده ۱۱ سپتامبر و ایجاد پایگاه آمریکایی در این کشور و استفاده از این کشور برای حمله به افغانستان موجب نزدیکی ترکیه و ازبکستان شد (عاقلی:۱۳۷۵،۲۹۵)
یکی از اساسی ترین و محوری ترین عوامل تعیین کننده روابط ترکیه و آسیای مرکزی ، مسیرهای صدور انرژی که کشورهای اصلی تولید کننده در این منطقه انتخاب خواهند نمود .بوده است و خواهد بود . از این نظر میان کشورهای آسیای مرکزی ، قزاقستان به خاطر منابع نفت و ترکمنستان به خاطر منابع گاز مهم جلوه گر می شوند .که خط لوله باکو – جیهان از این موارد بوده که با تاسیس آن بلند پروازیهای روسیه برای برای حفظ سلطه و نفوذ خود در کشورهای ترک زبان آسیای مرکزی را محدود نموده و تعداد تانکرهای عظیمی که از تنگه بسفر و داردانل می گذرند کاهش و درآمد ترکیه از محل عوارض ترانزیت افزایش یافته است .
۴-۴-۴-۳) فرصت زمانی دوباره و تاثیر روابط ترکیه و اسرائیل بر منطقه
پس از روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه در راستای ایجاد یک سیاست خارجی فعال که پاسخ گویی شرایط جدید به وجود آمده در محیط اطراف ترکیه باشد، دکترین عمق استراتژیک توسط داوود اوغلو در سیاست خارجی جدید ترکیه مطرح شد ایده ی اصلی کتاب عمق استراتژیک این است که عمق استراتژیک منتج از عمق تاریخی و جغرافیای است. با توجه به این نظریه عمق جغرافیایی ترکیه است که در مرکز بسیاری از حوزه های ژئوپلیتیک نافذ است دکترین عمق استراتژیک خواستار تعامل فعال ترکیه با تمام سیستم های منطقه ای در همسایگی ترکیه است (حاجی یوسفی و ایمانی: ۱۳۸۹, ۸۳).
بدینگونه بر اساس این راهبرد ترکیه را زمین نزدیک ، دریای باز و شکستگی های قاره ای احاطه کرده است که از لحاظ جغرافیایی مرکز قاره ای دنیا میباشد علاوه بر این از لحاظ تاریخ انسانی نیز شاهرگ های اصلی را در دست میگیرد. بعد از جنگ سرد و وضعیت پویای که در روابط بین الملل به ارمغان آمد و همچنین نزدیکی مناطق به هم باعث شد تا ترکیه عمق استراتژیک خود را دوباره به دنیا عرضه کند و این عمق ژئوپلیتیک ، ژئواستراتژیک و ژئوفرهنگ خود را بر اساس پارامترهای سیاست خارجی خود با پوششی مناسب از نو اعتبار بندی کند(Davutoglu:2001,1).
داوود اوغلو مدعی است که ترکیه در میان تعدادی از حوزه های ژئوپلیتیک مثل خاورمیانه ، جهان اسلام ، غرب ( اروپا و آمریکا) و آسیای مرکزی قرار دارد ترکیه در شرایطی میتواند به صورت قدرت منطقه ای نمایان شود که با همه ی این حوزه ها و همه ی همسایگان روابط خوبی داشته باشد.( Davutoglu: ۲۰۰۱, ۱۲۳)
پس از انتخابات ۲۰۰۲ در ترکیه از آنجا که یک حزب اسلام گرا روی کار آمد و در اسرائیل حزب لیکود بر سر کار بود با وجود تداوم روابط سیاسی و اقتصادی و حتی نظامی شاهد بروز تنش ها و بحران هایی در روابط دو طرف هستیم برای نمونه, نخست وزیر” اجویت” درسال ۲۰۰۲  کشتار فلسطینی ها را توسط اسرائیل یک نسل کشی خواند. اما بزرگترین آزمون برای روابط ترکیه و اسرائیل پس از اکتبر ۲۰۰۲ این بود که پیروزی حزب عدالت و توسعه در انتخابات ترکیه باعث نزدیکی ترکیه به همسایگان مسلمان شد البته اردوغان بلافاصله اعلام کرد که روابط با اسرائیل ادامه و گسترش می یابد از جمله بازدید های سطح بالا پس از ۱۹۹۷ در مه ۲۰۰۳ اتفاق افتاد. در این سال شائول موفاز وزیر جنگ اسرائیل به ترکیه رفت و مذاکراتی در مورد همکاری های ضد تروریستی صورت گرفت همچنین رئیس ستاد ارتش ترکیه ( هیلمی اوزکوک ) در ماه ژوئن از اسرائیل دیدن کرد در ادامه روابط ۲ کشور در مه ۲۰۰۵ اردوغان در اسرائیل با آریل شارون دیدار کرد و از مشارکت احتمالی ترکیه در مورد فرایند صلح فلسطین و اسرائیل صحبت شد و بحث مبارزه با تروریسم و فرایند صلح خاورمیانه جدی ترین بحث آنها بود همچنین عبدالله گل نبز در ۵-۳ ژانویه ۲۰۰۵ به اسرائیل سفر کرد با وجود فشار اعراب در سازمان کنفرانس اسلامی خواست تا در مورد منازعه ی اسرائیل – فلسطین واقع گرایی بیشتری از خود نشان دهد (حاجی یوسفی و ایمانی:۱۳۸۹، ۸۴).
ترکیه در راستای رسیدن به اهداف خود در قالب دکترین عمق استراتژیک و به علت ملاحظات داخلی ، اقتصادی و سیاسی تلاش کرد تا به خاورمیانه ، اعراب و فلسطین نزدیک شود در دیدار خالد مشعل از ترکیه در ۲۰۰۶ سخنگوی دفتر نخست وزیری اسرائیل به شدت به این دیدار اعتراض کرد و اظهار داشت که این دیدار به روابط ترکیه با اسرائیل لطمه خواهد زد همچنین گفت که این دیدار این گونه است که اسرائیل از اوجالان که در زندان به سر می برد دعوت به مذاکره در اسرائیل کند در این مورد عبدالله گل بیان داشت که دعوت خالد مشعل به ترکیه برای راندن او به سمت تحقق صلح با اسرائیل صورت گرفته است و این یک مسئولیت بین المللی برای ترکیه است (حاجی یوسفی و ایمانی:۱۳۸۹، ۸۶).
پس از سال ۲۰۰۷ روابط ترکیه و اسرائیل باز هم متاثر از مسائل داخلی، منطقه ای و بین المللی می باشد در این دوره حزب عدالت توسعه دوباره در انتخابات ۲۰۰۷ پیروز انتخابات شد و از سوی دیگر حزب لیکود در انتخابات ۲۰۰۹ دوباره قدرت را در دست گرفت در ابعاد منطقه ای و بین المللی هم در این دوره تحولاتی رخ داد که بر روابط دو طرف تاثیر گذار بود در مورد ترکیه می توان گفت سیاست خارجی چند جانبه گرایی این کشور در این دوره بر روایط دو طرف تاثیر گذاشت می توان گفت در اسرائیل اجماع کاملی در مورد روابط با ترکیه وجود دارد و جامعه ، گروه ها و احزاب آن راجع به ترکیه نظر بسیار مطلوبی دارند اما در ترکیه جریانات اسلام گرا و جامعه هر چند مخالفت جدی با روابط ترکیه با اسرائیل نمی کنند اما به شدت مخالف حملات اسرائیل به فلسطین هستند که این مسئله بر روابط دو طرف تاثیر گذار بوده است در یک نظرسنجی در ترکیه نشان داده شده که ۲/۳۹ درصد پاسخ دهندگان علاقه مند به مسئله فلسطین هستند و ۴/۳۱ درصد هم تا حدودی علاقه مندند. درمورد وظیفه ترکیه راجع به مسئله فلسطین ۱۵ درصد معتقدند که ترکیه باید حامی فلسطین باشد ۵/۳۸ درصد معتقدند که ترکیه باید بدون دخالت در جنگ آنها از فلسطین حمایت کند و ۴ درصد معتقدند که ترکیه باید از اسرائیل حمایت کند از موارد تاثیر گذار بر روابط دو طرف این است که تمرینات نظامی که از سال ۲۰۰۱ با موفقیت انجام می شد در سال ۲۰۰۹ به حالت تعلیق درآمد اردوغان علت تعلیق تمرین های نظامی را مسئله غزه اعلام کرد. همچنین در ۳۰ ژانویه ۲۰۰۹ در اجلاس مجمع جهانی داووس میان اردوغان و شیمون پرز درگیری لفظی رخ داد اردوغان در این اجلاس به حملات اسرائیل به غزه اعتراض کرد (حاجی یوسفی،ایمانی: ۱۳۸۹، ۸۶-۸۷).
اظهارات اردوغان در اجلاس اقتصادی داووس چندی پس از جنگ ۲۲روزه غزه را می توان نقطه ی عطف ظاهری سیاست خارجی ترکیه در قبال اسرائیل به شمار آورد اردوغان در این اجلاس رئیس جمهور اسرائیل را به آدم کشی و جنایت متهم کرد و جلسه را به اعتراض ترک کرد. پس از چندی ترکیه در پاسخ به توهین یک مقام اسرائیلی به سفیر ترکیه اظهارات تند دیگر را علیه رژیم صهیونیستی رسانه ای کرد ؛ همچنین چندی بعد با محکوم کردن برخورد نظامیان چین با مسلمانان ترک تبار سین کیانگ – در سایه ی سکوت اعراب و ایران – توانست به محبوبیت بالای بین ملت های مسلمان دست یابد. نقطه ی اوج محبوبیت اردوغان و ترکیه را باید پس از ماجرای کشتی مرمره دانست. کاروان آزادی شامل چندین کشتی که فعالان اسلامی ، چپ و حقوق بشری از کشورهای مختلف را برای شکست حصر به سمت بندر غزه می برد در آبهای بین المللی مورد حمله نظامیان اسرائیل قرار گرفت و در این درگیری عده ای زخمی و کشته شدند در بین کشته ها ۹ شخصیت سرشناس ترک هم حضور داشتند پس از این اتفاق دولت ترکیه تندترین حملات را در سایه محکومیت بین المللی و فضای رسانه ای به وجود آمده علیه اسرائیل سامان داد که محبوبیت ترک ها را بین جبهه ی مقاومت در منطقه و توده های مسلمانان به اوج خود رساند (تعامل نیوز: ۱۳۹۰،۱).
افرادی که با آرزوی کمک به مردم غزه راهی شده بودند و در میان آنها پیر و زن و بچه از کشورهای زیادی بود آماج حملات قدرت نظامی اسرائیل قرار گرفتند که به موجب آن بر اساس اولین اطلاعات دست کم ۲ نفر کشته و بیش از ۳۰  نفر زخمی شده اند که این رخداد را به شدیدترین شکل محکوم میکنیم. اسرائیل با هدف قرار دادن انسانهای بی گناه زندگی انسانی و روابط صلح آمیز را هیچ شمرده و به صورت آشکار به نمایش گذاشته. این حادثه ی تاسف انگیز که در آبهای بین المللی رخ داد و حقوق بین المللی را زیر پا گذاشت نتایجی را به بار آورده که جبران آن غیر ممکن به نظر می آید. سفیر ما در تل آویو ماجرا را به دقت در حال بررسی است و در این حین سفیر اسرائیل در آنکارا نیز فرا خوانده شده است و به وی گفته شده که این موضوع غیر قابل قبول قویا در حال پیگیری است و از وی اظهارات خیلی روشن و صریحی خواسته شده. توضیح و دلیل هر چه باشد در زمینه فعالیت های صلح آمیز این چنین کارها غیر قابل قبول است. اسرائیل با این رفتار خود که حقوق بین المللی را زیر پا گذاشته باید نتایج آن را نیز عهده دار شود. به کشته شدگان از خداوند طلب مغفرت و برای خانواده آنها تسلیت و صبر خواهانیم و برای زخمی شدگان شفای عاجل می  طلبیم.(Davutoglu. ۲۰۱۰)

به علت برخی معیارهای گزینشی (مانند سال مالی منتهی به پایان اسفندماه، عدم‌تغییر سال مالی و…) در انتخاب شرکت­ها و همچنین ناقص بودن داده ­های برخی شرکت­ها، تعداد شرکت­های شیمیایی موردمطالعه به ۱۰ مورد کاهش یافت؛ بنابراین، تعمیم نتایج این تحقیق به سایر شرکت­ها باید بااحتیاط صورت پذیرد.

شرایط تورمی کشور و عدم تعدیل اقلام صورت­های مالی، بر محاسبه­ی متغیرهای تحقیق بسیار مؤثر می­باشد، اما به­ علت عدم انجام این کار در ایران، اثر تورم در تحقیق حاضر نادیده گرفته‌شده­ است.
از دیگر محدودیت­های این تحقیق، ویژگی خاص تحقیق­های نیمه تجربی مبنی بر عدم کنترل برخی عوامل مؤثر بر نتایج تحقیق ازجمله تأثیر متغیرهایی چون عوامل اقتصادی، شرایط سیاسی، وضعیت اقتصاد جهانی و … است که خارج از دسترس محقق بوده و ممکن است بر نتایج تحقیق اثرگذار باشد.
منابع فارسی
آذر، عادل؛ مؤمنی، منصور، ۱۳۸۹٫ «آمار و کاربرد آن در مدیریت» تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها.
آذر، عادل؛ افسر، امیر. پاییز ۱۳۸۵٫ «مدل‌سازی پیش‌بینی قیمت سهام با رویکرد شبکه‌های عصبی فازی»، فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، شماره ۴۰٫
آذر، عادل؛ افسر، امیر؛ احمدی، پرویز. زمستان ۱۳۸۵٫ «مقایسه روش‌های کلاسیک و هوش مصنوعی در پیش‌بینی شاخص قیمت سهام و طراحی مدل ترکیبی». فصلنامۀ پژوهش­های مدیریت در ایران، دورۀ ۱۰، شمارۀ ۴، صص ۱-۱۶٫
اسکندری، جمشید. ۱۳۸۸٫ «حسابداری میانه ۱». انتشار گل‌رخ تهران چاپ هشتم.
ابراهیم پور کومله، حسین؛ پور ذاکر عربانی، سودابه؛ ۱۳۹۴٫ «استفاده از ابزار هوشمند شبکه عصبی مصنوعی در پیش‌بینی قیمت سهام به‌منظور توسعه بازار مالی سهام»، اولین کنفرانس ملی مهندسی برق دانشگاه آزاد لنگرود
افسر، امیر؛ ثقفی زمانی، محسن؛ نژاد، سیدوحید؛ بیات، الهام، زمستان ۱۳۹۳٫ «سیستم خبره پیش‌بینی قیمت سهام و بهینه‌سازی سبد سهام با بهره گرفتن از شبکه‌های عصبی فازی، مدل‌سازی فازی و الگوریتم ژنتیک». مجله علمی پژوهشی، شماره ۲۴، صص ۱۰۷- ۱۳۰٫
تهرانی، رضا؛ مدرس، احمد؛ تحریری، آرش. پاییز ۱۳۸۹٫ «ارزیابی تأثیر استفاده از شاخص­ های تحلیل تکنیکی بر بازده سهام‌داران». مجلۀ تحقیقات اقتصادی، شمارۀ ۹۲، صص ۴۶-۲۳٫
جونز، چارلز پارکر. ۱۳۸۶٫ مدیریت سرمایه‌گذاری، ترجمه رضا تهرانی، عسگر نوربخش، تهران، نگاه دانش، چاپ سوم،
حافظ نیا، محمدرضا. ۱۳۸۹٫ مقدمه­ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. انتشارات سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت)، چاپ هفدهم.
حیدری زارع، بهزاد؛ کردلوئی، حمیدرضا. بهار ۱۳۸۹٫ «پیش‌بینی قیمت سهام با بهره گرفتن از شبکه عصبی مصنوعی»، فصلنامه مدیریت، شماره ۱۷، صص ۵۶-۴۹٫
خالوزاده، حمید؛ خاکی صدیق، علی. تابستان ۱۳۸۴٫ «مدل‌سازی و پیش‌بینی قیمت سهام با بهره گرفتن از معادلات دیفرانسیل تصادفی»، مجلۀ تحقیقات اقتصادی، شمارۀ ۶۹، صص ۲۶-۱٫
خاتمی فیروزآبادی، سید محمدعلی؛ وفادار نیکجو، امین؛ زمستان ۱۳۹۱٫ «رویکرد الگوریتم فرا ابتکاری کلونی زنبورعسل مصنوعی برای تعیین مکان بهینه سوئیچ‌ها»، فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات مدیریت صنعتی، شماره ۲۷، صص ۳۹-۶۲٫
خسروی نژادی، علی‌اکبر؛ شعبانی صدر پیشه، مرجان؛ تابستان ۱۳۹۳٫ «موانع موجود در تعیین قیمت سهام به روش شبکه عصبی»، فصل‌نامه علوم اقتصادی، شماره ۲۲، صص ۵۱-۶۴٫
دستگیر، محسن؛ ظفری، فاطمه. ۱۳۸۸٫ «نقش اطلاعات حسابداری در پیش‌بینی نرخ بازده سهام»، ماهنامه بورس، شماره ۸۵، شهریور، صص ۵۵-۴۸٫
دارابی، رؤیا؛ کریمی راسته کناری، ربابه؛ تابستان ۱۳۹۳٫ «ارزیابی مدل‌های خطی و غیرخطی در پیش‌بینی شاخص بورس اوراق بهادار تهران»، پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، شماره ۲۲، صص ۲۹- ۶۵٫
دارابی، رؤیا؛ مراد زاده فرد، مهدی؛ شاهعلی زاده، رامین. تابستان ۱۳۹۳٫ «یکپارچه‌سازی تکنیک هوش مصنوعی جهت ارائه مدل پیش‌بینی قیمت سهام»، پژوهش‌های حسابداری و حسابرسی، شماره ۲۷، صص ۵۱-۱۰۱٫
رود­­پشتی، فریدون؛ صالحی، الله کرم، ۱۳۹۲، «مکاتب و تئوری­های مالی و حسابداری، مشتمل بر نظریات، فرضیات، مدل­ها، تکنیک­ها وابزارها». انتشارات دانشگاه آزاد- واحد تهران مرکزی.
رهنمای رودپشتی، فریدون ۱۳۸۷٫ «حسابداری مدیریت راهبردی مبتنی بر هزینه ارزش آفرین». انتشارات دانشگاه آزاد- واحد علوم و تحقبقات.
راعی، رضا. فلاح‌پور، سعید. ۱۳۸۷٫ «کاربرد ماشین بردار پشتیبان در پیش‌بینی درماندگی مالی شرکت‌ها با بهره گرفتن از نسبت‌های مالی». بررسی حسابداری و حسابرسی، دوره ۱۵، شماره ۵۳٫
راعی، رضا؛ پویان­فر، احمد ۱۳۸۳٫ «مدیریت سرمایه‌گذاری پیشرفته». تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها، چاپ پنجم.
راعی، رضا؛ چاوشی، کاظم. ۱۳۸۲٫ «پیش‌بینی بازده سهام در بهابازار اوراق بهادار تهران: مدل شبکه‌های عصبی مصنوعی و مدل چندعاملی»، نشریه تحقیقات مالی، دوره ۵، شماره ۱، ص. ۱۲۰-۹۷٫
راعی، رضا؛ پویان­فر، احمد. ۱۳۸۳٫ «مدیریت سرمایه‌گذاری پیشرفته». تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها، چاپ پنجم.
زمانی، محسن. ۱۳۹۲٫ «سیستم خبره پیش‌بینی قیمت سهام و بهینه‌سازی سبد سهام با بهره گرفتن از شبکه‌های عصبی فازی، مدل‌سازی فازی و الگوریتم ژنتیک» پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه قم.
شفیعی، حامد. ۱۳۸۴٫ «یک مدل فازی شبکه عصبی برای پیش‌بینی قیمت سهام». پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده مهندسی صنایع دانشگاه صنعتی شریف.
طلوعی اشلقی، عباس؛ حق‌دوست، شادی. تابستان ۱۳۸۶٫ «مدل‌سازی پیش‌بینی قیمت سهام با بهره گرفتن از شبکه عصبی و مقایسه آن با روش‌های پیش‌بینی ریاضی». نشریه پژوهشنامه اقتصادی، شماره ۲۵، ص. ۲۵۲-۲۳۷٫
کارتالوپوکوس، استماتیوس. ۱۳۸۷٫ «منطق فازی و شبکه ­های عصبی مفاهیم و کاربردها»، ترجمۀ محمود جورابیان؛ رحمت‌الله هوشمند، اهواز، دانشگاه شهید چمران اهواز، چاپ چهارم،
گل ارضی، غلامحسین. بهمن ۱۳۷۹٫ «چگونگی انعکاس مصوبات مجامع عمومی در فرایند محاسبه بازده سهام عادی»، نشریه بورس، شماره ۲۴، صص. ۵۳٫
منجمی، سید امیرحسین؛ ایزری، مهدی؛ رعیتی شوازی، علیرضا. پاییز ۱۳۸۸٫ «پیش‌بینی قیمت سهام در بازار بورس اوراق بهادار با بهره گرفتن از شبکه عصبی فازی و الگوریتم‌های ژنتیک و مقایسه آن با شبکه عصبی مصنوعی»، فصلنامه اقتصاد مقداری، دوره ۶، شماره ۳، صص ۲۶-۱٫
میشکین، فردریک ۱۳۸۶٫ «پول، ارز و بانکداری»، ترجمۀ علی جهانخانی؛ علی پارسائیان، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها، چاپ ششم.
منهاج، محمدباقر. ۱۳۷۷٫ «مبانی شبکه‌های عصبی مصنوعی». مرکز نشر پروفسور حسابی.
منهاج، محمدباقر. ۱۳۷۹٫ «مبانی شبکه عصبی»، تهران: نشر دانشگاه امیرکبیر.
منهاج، محمدباقر،۱۳۸۱٫ مبانی شبکه‌های عصبی هوش محاسباتی، دانشگاه صنعتی امیرکبیر تهران.
مدرس، احمد و عبدالله زاده، فرهاد. ۱۳۸۱٫ «مدیریت مالی». انتشارات چاپ و نشر بازرگانی، جلد اول، چاپ اول. صص ۲۶- ۲۵۶٫
مدرس، احمد؛ کهن‌سال، محمدباقر؛ زمستان ۱۳۹۲٫ «ساختارهای خطی و غیرخطی در پیش‌بینی بازده سهام»، پژوهش حسابداری، شماره ۱۱، صص ۱۰۹-۱۲۲٫
وب‌سایت بورس اوراق بهادار تهران به نشانی www.tsemc.com خرداد ۱۳۹۲٫
منابع انگلیسی
Arnone, Salvatore; Loraschi, Andrea; Tettamanzi, Andrea. “A genetic approach to portfolio selection”. Neural Network World, Volume 6 (1993), Pages 597-604.
Ayodele, Adebiyi; Ayo, Charles K; Adebiyi, Marion O; Otokiti, Sunday. Stock Price Prediction using Neural Network with Hybridized Market Indicators”. Journal of Emerging Trends in Computing and Information Sciences VOL. 3, NO. 1, January 2012
Akhter, Mohiuddin; Rather, Arun, Agarwal; V, Sastry. “Recurrent neural networkand a hybrid model for prediction of stock returns”.
Application Research. Jon pub. Elsevier 2014
Basheer I. A. M. Hajmeer. Artificial neural networks: fundamentals, (2000).
Bawa, Vijay S. Lindenberg, Eric B. “Capital market equilibrium in a mean-lower partial moment framework”, Journal of Financial Economics, Volume 5, Issue 2, November (1977), Pages 189-200

متغیر تعدیل گر کشور در رگرسیون اثر گذار است. این متغیر در رگرسیون اثر داشته و اینکه فرد از کدام کشور است در خرید او تغییر ایجاد می نماید.
فصل پنجم:
نتیجه گیری و پیشنهادها
مقدمه
پویایی یافتن و به بالا اوج گرفتن, نیازمند یاد گرفتن, تعهد کردن و انجام دادن برنامه هایی است که به گونه فزاینده, رو به پیشرفت دارند. اگر تصور کنیم هر کی از آنها کافی اند, خود را گول زده ایم.
کاوی
نتایج و یافته ها، بن مایه و اصلی ترین بخش هر پژوهش تلقی می شوند تا با محک یافته ها و استواری فرضیه ها راهی به سوی بهبود و تعالی گشوده و ما را به تغییر و نو شدن فرا خواند. در پژوهش حاضر سعی شده است تا اثرات ویژگی های دیداری و کارکردی بسته بندی محصولات سنتی بر خرید دانشجویان خارجی با تکیه بر متغیرهای جمعیت شناختی مورد بررسی قرار گیرد و بینشی در این زمینه به تولید کنندگان محصولات سنتی، دست اندرکاران بخش صادرات و سایر محققان ارائه دهد. در فصل دوم این پژوهش به بررسی و تحقیق کتابخانه ای در رابطه با موضوع، با بهره گرفتن از مجلات و مقالات مختلف پرداخته شده است. در فصل سوم نیز به بیان شیوه تحقیق و ابزار گردآوری داده و همچنین شیوه تجزیه و تحلیل اشاره شد. برای تحقیق میدانی این پژوهش، پس از اطمینان یافتن از روایی و پایایی پرسشنامه به جمع آوری داده از میان دانش پژوهان کشورهای آذربایجان، افغانستان، پاکستان و هندوستان مبادرت شد. در فصل چهار نیز با بهره گرفتن از فنون آماری به تجزیه وتحلیل اطلاعات پرداخته و فرضیات تحقیق مورد آزمایش قرار گرفت. در ادامه، یافته های پژوهش مورد بحث و تفسیر قرار می گیرد و با توجه به نتایج حاصل از فصل چهار سعی می شود راهکارهایی در جهت بهبود وضعیت صادرات محصولات سنتی (در این تحقیق منحصرا سوهان و گز) ارائه گردد. همچنین پیشنهاداتی در جهت انجام پژوهش های آتی در این حیطه ارائه می گردد.

۵-۱ یافته های پژوهش
در فصل چهار تجزیه و تحلیل داده ها در دو سطح توصیفی و استنباطی ارائه شد و در این فصل داده های پژوهش در دو زیر عنوان یافته های توصیفی و یافته های استنباطی مورد بررسی قرار می گیرند.
۵-۱-۱ یافته های حاصل از تحلیل توصیفی
با توجه به جدول و نمودار های فصل چهار که تحت عنوان تحلیل توصیفی ارائه شده است یافته های توصیفی پژوهش ذیلا فهرست وار ارائه می شوند.
۷۲٫۶ درصد پاسخگویان را مردان و ۲۷٫۴ درصد را زنان تشکیل می دهند.
نتایج حاصله در رابطه با وضعیت سن پاسخگویان نشان می دهد که حدود ۷۵ درصد پاسخگویان زیر ۳۰ سال سن دارند.
بر اساس وضعیت تاهل، ۶۰٫۵ درصد افراد متاهل و ۳۹٫۵ درصد مجرد بوده اند.
در زمینه تحصیلات پاسخگویان، کارشناسی با ۴۴٫۴ درصد، کاردانی با ۲۹٫۵ درصد، کارشناسی ارشد با ۲۲٫۳ درصد و دکترا ۳٫۸ درصد به ترتیب بیشترین فراوانی را داشته اند.

۱۳) ابو رافع؛
۱۴) حذیفه بن أسید؛
۱۵) انس بن مالک؛
۱۶) عبدالله بن ابی اوفی‏؛
۱۷) ابو ایوب انصاری؛
۱۸) عقیل بن ابی طالب؛
۱۹) حُبشی بن جناده؛

20. 20. معاویه بن ابی سُفیان.

از راویان این حدیث، زنان اصحاب نیز هستند که عبارتند از:
۱) ام المؤمنین ام سلمه (که رضوان خدا بر او باد)؛
۲) اسماء بنت عمیس.
تواتر حدیث منزلت
بیش از سی نفر از صحابه این حدیث را روایت کرده‏اند. شاید مجموع راویان مرد و زن از صحابه، تا چهل نفر نیز برسد.
ابن عبدالبر در کتاب‏ الاستیعاب‏ درباره‌ی حدیث منزلت می‏نویسد: این حدیث از معتبرترین و صحیح‏ترین روایات است. وی در ادامه می‏افزاید: حدیث سعد بن ابی وَقاص با سندهای بسیاری نقل شده است. آن گاه ابن عبدالبر عده‏ای از اصحابی که این حدیث را روایت کرده‏اند نام برده و در پایان می‏گوید: البته گروه دیگری نیز این حدیث را روایت کرده‏اند که ذکر اسامی آن‌ها به درازا می‏کشد.^[۸۱] مزی نیز در تهذیب الکمال‏ به این حدیث اشاره کرده و در شرح حال امیر مؤمنان علی‏g‏ همین‌گونه اظهار نظر می‏کند.^[۸۲]
حافظ ابن عساکر نیز در موارد بسیاری از تاریخ مدینه دمشق‏، به هنگام شرح حال امیر مؤمنان علی‏g‏، طرق و سندهای این حدیث را از حدود بیست صحابی ذکر می‏کند.^[۸۳]
هم‌چنین حافظ ابن حجر عسقلانی در فتح الباری‏، پس از آن که عده‏ای از صحابه‏ای که این حدیث را نقل کرده‏اند نام می‏برد، متن روایات گروهی از آن‌ها را نقل می‏کند و می‏گوید: ابن عساکر در ضمن شرح حال علی‏g‏، تمامی طُرُق حدیث منزلت را ذکر کرده است.^[۸۴]
بنابراین، حدیث منزلت افزون بر این که نزد اندیشمندان شیعه امامیه متواتر است، در نزد اهل سنت نیز از احادیث صحیح، معروف و مشهور است؛ بلکه نزد آنان نیز از احادیث متواتر به شمار می‏آید. حاکم نیشابوری در این زمینه گوید: حدیث منزلت به حد تواتر رسیده است.^[۸۵] هم‌چنان که حافظ جلال الدین سیوطی نیز این حدیث را در کتاب‏ قطف الأزهار المتناثره فی الأخبار المتواتره‏-^[۸۶] که در بیان احادیث متواتر است- نقل می‏کند.

از طرفی شیخ علی متقی هندی نیز در کتاب‏ قطف الأزهار المتناثره فی الأخبار المتواتره‏ در نقل این حدیث از سیوطی پیروی کرده است.
و از کسانی که به تواتر این حدیث اعتراف کرده، شاه ولی الله دهلوی محدث دیار هند است. او این مطلب را در کتاب‏ ازاله الخفاء فی سیره الخلفاء آورده است.
مشهورترین راویان حدیث منزلت
بیش‌تر بزرگان و دانشوران اهل سنت در قرون مختلف، حدیث منزلت را روایت کرده‌اند. آیت‌الله حسینی میلانی در کتاب نفحات الأزهار خود، نام این راویان را که به بیش از ۸۰ نفر رسیده را به ترتیب زمان، بدین‌گونه نقل می‌کند.^[۸۷]
۱) محمدبن‏اسحاق، نویسنده «السیره» (۱۵۱).^[۸۸]
۲) ابوداوود سلیمان‏بن‏داوود طیالسی، (۲۰۴).
۳) محمدبن‏سعد، نویسنده «الطبقات الکبری» (۲۳۰).
۴) ابوبکر عبدالله‏ بن محمد بن أبی‏شیبه‏ی عبسی، (۲۳۵).
۵) احمد بن محمدبن‏حنبل شیبانی (۲۴۱).
۶) محمدبن‏اسماعیل بخاری، نویسنده «الصحیح» (۲۵۶).
۷) ابوعلی حسن‏بن‏عرفه‏ی عبدی (۲۵۷).
۸) مسلم‏بن‏حجاج نیشابوری، نویسنده «الصحیح» (۲۶۱).
۹) محمد بن یزید بن ماجه‏ی قزوینی، نویسنده «السنن» (۲۷۳).
۱۰) ابوحاتم محمدبن‏حبان بستی، (۳۵۴).
۱۱) محمد بن عیسی ترمذی، نویسنده «الصحیح» (۲۷۹).
۱۲) احمد بن أبوخیثمه، زهیربن‏حرب، (۲۷۹).
۱۳) عبدالله‏ بن احمدبن‏حنبل (۲۹۱).
۱۴) احمد بن عمرو بن عبدالخالق بزار، (۲۹۲).
۱۵) احمد بن شعیب نسایی، نویسنده «السنن» (۳۰۳).
۱۶) ابویعلی احمد بن علی موصلی، (۳۰۷).
۱۷) محمد بن جریر طبری، (۳۱۰).
۱۸) أبوعوانه یعقوب‏ بن اسحاق اسفراینی (۳۱۶).
۱۹) ابوالشیخ اصفهانی، عبدالله‏ بن جعفر، (۳۶۹).
۲۰) ابوالقاسم سلیمان‏ بن احمد طبرانی، (۳۶۰).
۲۱) محمد بن عبدالرحمان مخلص ذهبی، (۳۹۳).
۲۲) ابوبکر محمد بن جعفر مطیری، (۳۳۵).
۲۳) ابواللیث نصر بن محمد سمرقندی، (۳۷۶).
۲۴) حسن‏ بن بدر (قرن ۴).
۲۵) ابوعبدالله حاکم، محمد بن عبدالله نیشابوری، نویسنده «المستدرک» (۴۰۵).
۲۶) ابوسعد عبدالملک بن محمد خرگوشی، (۴۰۷).

سازمان‏های متعالی رهبرانی دارند که آینده را ترسیم نموده و آن را می‏سازند و به عنوان یک الگو به ارزش‏ها و اصول اخلاقی عمل می‏ نمایند.

در عمل، ما پی می‏بریم که سازمان‏های متعالی رهبرانی دارند که:
الهام‏بخش کارکنان هستند و فرهنگ مشارکت، مالکیت ]تعلق سازمانی[، توانمندسازی، بهبود و پاسخگویی از طریق اقدامات، رفتارها و تجاربشان ایجاد می‏ نمایند.
حامی ارزش‏های سازمان هستند و در درستی، مسئولیت اجتماعی و رفتار اخلاقی در درون و بیرون سازمان الگو بوده و شهرت سازمان را توسعه داده و تقویت می‏کنند.
جهت‏گیری و تمرکز استراتژیک روشنی را تعیین نموده و آن را در میان می‏گذارند، آنها کارکنان خود را متحد می‏کنند تا در مأموریت، چشم انداز و اهداف سازمان سهیم شده و به آن دست یابند.
منعطف هستند؛ توانایی‏های خویش را برای اخذ تصمیمات مناسب و به موقع بر مبنای اطلاعات در دسترس، تجارب و دانش قبلی با در نظر گرفتن پیامدهای بالقوه‏شان نشان می‏دهند.

می‏دانند که مزیت پایدار، در گرو توانایی‏شان در یادگیری سریع و پاسخگویی چابک در مواقع لزوم است.
فرهنگی را ترویج می‏ نمایند که از خلق ایده‏ها و روش‏های جدید، تفکر برای ترغیب نوآوری و توسعه سازمانی را حمایت کند.
عموماً در قبال ذی‏نفعان و جامعه نسبت به عملکرد خود شفاف و پاسخگو هستند و از اینکه کارکنان آنها با اخلاق، مسئولیت و صداقت عمل می‏کنند، اطمینان حاصل می‏کنند (پورآقا و ابراهیمی‏جمارانی، ۱۳۹۲، ۱۷).
مدیریت چابک

سازمان‏های متعالی در پاسخگویی مؤثر و کارآمد به فرصت‏ها و تهدیدها، قابلیت‏هایشان را به صورت گسترده‏ای شناسایی و تشخیص می‏دهند.

در عمل، ما پی می‏بریم که سازمان‏های متعالی:
از مکانیزم‏هایی برای شناسایی تغییرات محیط خارجی و تبدیل آنها به سناریوی بالقوه آینده سازمان استفاده می‏کنند.
استراتژی‏های خود را به فرایندها، پروژه‏ها، ساختار سازمانی همسو ترجمه کرده و از اجرای آن با سرعت مناسب در سرتاسر زنجیره ارزش اطمینان حاصل می‏کنند.
یک مجموعه از شاخص‏های معنادار عملکرد فرایند و اندازه‏گیری‏های دستاورد مرتبط را ایجاد می‏کنند که از این طریق قادر خواهند بود اثربخشی و کارایی فرایندهای کلیدی خود و اثر آنها در کمک به تحقق اهداف استراتژیک سازمانی را بازنگری نمایند.
از داده‏های مرتبط با عملکرد جاری و قابلیت‏های فرایندهای جاریشان و بهینه‏کاوی مناسب برای هدایت خلاقیت، نوآوری و بهبود استفاده می‏کنند.
اثربخشی تغییرات را از طریق مدیریت پروژه نظامند و با بهبود فرایندی متمرکز مدیریت می‏کنند.
ساختار سازمانی خود را برای حمایت از دستیابی به اهداف استراتژیک به سرعت تطبیق می‏دهند.
سبد تکنولوژی را برای بهبود چابکی فرایندها، پروژه‏ها و سازمان، ارزیابی و توسعه می‏دهند (پورآقا و ابراهیمی‏جمارانی، ۱۳۹۲، ۱۸).
موفقیت از طریق استعداد کارکنان

سازمان‏های متعالی به کارکنان خود ارج می‏نهند و فرهنگ توانمندسازی را برای دستیابی، هم به اهداف شخصی کارکنان و هم به اهداف سازمانی ایجاد می‏کنند.

در عمل‏، ما پی می‏بریم که سازمان‏های متعالی:
مهارت‏ها، شایستگی‏ها و سطوح عملکردی مورد نیاز کارکنان را برای دستیابی به مأموریت، چشم انداز و اهداف استراتژیک تعریف می‏کنند.
برای جذب، توسعه و نگهداری استعدادها به منظور دستیابی به این نیازها به صورت کارا برنامه‏ ریزی می‏کنند.
اهداف گروهی و شخصی را همسو نموده و کارکنان را توانمند می‏سازند تا در یک روحیه مشارکت واقعی تمام توان بالقوه‏شان را به کار گیرند.
از ایجاد یک توازن سالم بین کار و زندگی در چرخه واقعی ۲۴ ساعت شبانه روز و ۷ روز هفته که در راستای جهانی‏سازی و روش‏های صحیح کار کردن می‏باشد اطمینان حاصل می‏کنند.
از گوناگونی کارکنان، جوامع و بازارهایی که سازمان خدمت می‏دهد، استقبال می‏کنند و احترام می‏گذارند.
شایستگی‏ها و مهارت‏های کارکنان را به منظور حصول اطمینان از پویایی و قابلیت اشتغال آینده آنها، توسعه می‏دهند.
کارکنان خود را ترغیب نمایند تا سفیر شهرت و تصویر سازمان باشند.
کارکنان خود را بر می‏انگیزانند تا در بهبود و نوآوری شریک شوند و تلاش‏ها و موفقیت‏های آنها را ارج می‏نهند.
نیازهای ارتباطی کارکنان خود را درک می‏ نمایند و از استراتژی‏ها و ابزار مناسب برای برقراری یک گفتمان استفاده می‏کنند (پورآقا و ابراهیمی‏جمارانی، ۱۳۹۲، ۱۹).
پایداری نتایج برجسته