عوامل موثر در فرایند غیر فعال سازی میکروبی:
شدت میدان الکتریکی
زمان عملیات
شکل موج و عرض پالس
زمان صعود
بسامد موج پالسی
انواع محفظه های عملیاتی ثابت از نظر شکل:
دیسکی شکل
شکل ۲-۱ محفظه عملیات دیسکی شکل
استوانه ای
شکل ۲-۲ محفظه عملیات استوانه ای
میله ای
شکل ۲-۳ محفظه عملیات میله ای
محفظه های پیوسته از نظر شکل
شکل ۲-۴ محفطه عملیات پیوسته ساده باحفره در عایق آن
شکل ۲-۵ محفظه عملیات پیوسته ۲
شکل ۲-۶ محفظه عملیات پیوسته ۳[۱۱]
در ادامه چند مورد از تحقیقات صورت گرفته بر روی غیر فعال سازی میکروبی را می خوانید. این موارد بر روی مواد غذایی مایع مانند شیر و آبمیوه صورت گرفته است.
در [۱۱] از محلول باکتری معلق در پروتئین و آب استفاده شده، باکتری ها عبارتند از ۱-اشرچیا کولای میله ای شکل۲-لیستریا موتوسیتوژن ۳-باسیلیوس سریوس. محفظه های آزمایش از نوع ثابت و با ظرفیت های ۱.۹۱،۱۱ و ۱۰۴ میلی لیتر، نوع پالس تک قطبی با عرض پالس ۲ میکرو ثانیه و دو قطبی هرقطب با عرض پالس ۱ میکرو ثانیه تعداد پالسهای مورد استفاده ۵۰، ۱۰۰، ۲۰۰، ۵۰۰، ۱۰۰۰، ۱۵۰۰ و دمای محفظه ۳۶ تا ۳۹ درجه سانتی گراد، شدت میدان الکتریکی ۳۰ کیلو ولت بر سانتی متر، انرژی انتقالی در هر پالس ۱۸ ژول
نتیجه آزمایش:
آزمایش در سه محیط با گذر دهی الکتریکی متفاوت آزمایش شد و مشخص گردید که پالس دو قطبی از نظر غیر فعال کردن میکروبها عملکرد بهتری از پالس تک قطبی ندارد.
در [۱۳] اثر زمان صعود پالس بر غیر فعال سازی میکروبی بررسی شده است. نتیجه نشان می دهد که هر چه زمان صعود کمتر باشد میزان اثر غیر فعال سازی میکروبی بیشتر است.
۲-۳ کاربرد ها در درمان سرطان
در [۱۴] امکان استفاده از مولد پالس برای درمان تومور بررسی شده است مدار استفاده شده در شکل۲-۷ برای تولید پالس الکتریکی به کار رفته است.

شکل ۲-۷ طرح مولد پالس استفاده شده برای درمان سرطان
میدان الکتریکی پالسی در سیم پیچ L به میدان مغناطیسی تبدیل می شود. طراحی این سیم پیچ به صورت هلم هولتز می باشد که در شکل ۲-۸ نمایش داده شده است. محلول حاوی سلول های سرطانی کبد انسان در داخل دستگاه قرار گرفت.

شکل ۲-۸ طرح سیم پیچ هلم هولتز[۱۵]

شکل ۲-۹ محفظه عملیاتی درمان سرطان[۱۵]
نتایج آزمایش نشان می دهد که با امواج مغناطیسی خروجی به شکل۲-۱۰ با اندازه ۰.۸ میلی تسلا،عرض پالس ۵۵ میکرو ثانیه و بسامد ۱۵ هرتز
شکل ۲-۱۰الف شکل پالسهای مغناطیسی اعمال شده برای درمان سرطان

شکل ۲-۱۰ب پالسهای مغناطیسی اعمال شده برای درمان سرطان[۱۵]
در بیش از ۵۰ درصد نمونه ها سلول سرطانی از بین می رود و در ۸۵ درصد رشد آن کنترل می شود.
در [۱۵] گزارش شده که با بهره گرفتن از پدیده از هم گسیختگی الکتریکی با بهره گرفتن از
پالسهایی با عرض میلی و میکرو ثانیه
استفاده از داروی شیمیایی
پالسهای الکتریکی برای سوراخ کردن موقت غشای سلول اعمال می شود تا دارو های شیمیایی وارد سلول سرطانی سینه شوند.این روش با بهره گرفتن از شیمیداروهای مختلف میزان اثر متفاوتی داشته است که حداکثر ۶۸ درصد و حداقل ۱۰ درصد بر روی محلول سلول های سرطانی. این روش بر روی انسان نیز آزمایش شده که بعد از ۷ روز بهبودی کامل سرطان سینه را در پی داشته است.
ساخت مواد
۲-۴-۱ ورقهای فلزی
در روند ساخت ورق به روش الکترولیز استفاده از جریان پالسی معمولا مفید است. دقیقا مشخص نیست که چرا این بهبود رخ می دهد اما نظریه رایج این است که انتقال با حجم زیاد مواد بر روی لایه ثابت در محیط، فرایند بهبود می یابد. شکل، بسامد و شدت پالسها بستگی به کاربرد دارد. در بیشتر موارد پالسها تک قطبی اند اما در بعضی موارد پالسهای دو قطبی نیز استفاده می شوند.پالسها معمولا به منظور کنترل و تغییر شکل لایه محافظ در طول فرایند تغییر داده می شوند. برای مثال در ورقسازی کروم فرایند با پالسهای جریان شروع می شود که سبب افزایش چگالی آن می شود اما باعث کدر شدن سطح می شود. به این دلیل جریان دی-سی تبدیل شده و پایان می یابد. پارامتر های نرمال پالس عبارتند از: ولتاژ ۵-۱۵ ولت، و جریان ۱۰ کیلو آمپر (جریان بستگی به سطح ماده دارد). مولد پالس در ورق سازی بر اساس فن آوری معمول یکسو کننده ها است و از GTO IGBT و ترانزیستور ها استفاده می کند. مدت پالس می تواند کمتر از ۱ میلی ثانیه بوده. و زمان صعود جریان ۴۰۰ آمپر بر میلی ثانیه باشد. بعضی مولدها می توانند جریانی تا ۲۵ کیلو آمپر تولید کنند.[۹]
شکل ۲-۱۱ورق تولید شده توسط شرکت کابایلی^[۹] با روش توان پالسی[۱۶]
مزیت:
استفاده از مولد پالس در ورقسازی بهره وری را افزایش می دهد(در فرایند تولید آلومینیت)، حفاظت در برابر رسوب بهبود می یابد، توزیع مواد روی سطح ورق بهبود می یابد و کاربرد مواد شیمیایی کم می شود.[۹]
۲-۴-۲ پرداخت اولیه چوب با پالسهای لیزر
در پرداخت چوب الیاف سطح آن قبل از پوشیده شدن با قطعه ی دیگری از چوب، ساییده می شود. خس وخاشاک ایجاد شده از سایش مانع نفوذ کامل رنگ و چسب بر روی سطح چوب می شود. با بهره گرفتن از لیزر های پر شدت پالسی قسمتهای آسیب دیده چوب را می توان جدا کرد. روش به این صورت است که ملوکولهای چوب بخار می شود و با اکسیژن هوا ترکیب می گردد. انرژی مورد نیاز در این فرایند در حدود ۴۰ وات بر متر مربع است که به نوع چوب و میزان نتیجه بدست آمده بستگی دارد.
مولد، پالسی بامدت پالس ۴ نانو ثانیه، ۲۵ کیلو ولت و ۱۰ کیلو آمپر تولید می کند. این پالس خود مولد پالس نوری ماورای بنفش با طول موج ۲۴۸ نانو متر و توان ۲۵۰ مگاوات است. مجموع انرژی پالس ۱ ژول است. اگرچه توان پالس بسیار بالا است اما انرژی پایین آن باعث افزایش دما نمی شود. مولد پالس از خازنهای معمولی برای ذخیره انرژی بهره برده و از سوییچ تایرترون استفاده می کند. بسامد تولید پالس حدود ۳۰۰ هرتز است.[۹]
مزیت
با جدا کردن خس و خاشاک از روی سطح چوب چسبندگی رنگ و چسب بسیار افزایش می یابد. این روش امکان افزایش عمر رنگ اندود کردن را تا ۳۰ سال –بسیار بیشتر از عمر رنگ اندود کردن عادی- می دهد.[۹]
۲-۴-۳ لایه نشانی سخت
پیشرفت فن آوری لایه نشانی بخار فیزیکی^[۱۰] و لایه نشانی بخار شیمیایی با پلاسما^[۱۱]ارزان قیمت، گسترده و محدود به سطح (و قیمت) بوده است.نیتریداسیون یونی زیر لایه اکنون به طور معمول برای لایه نشانی استفاده می شود. ترکیب نیتریداسیون و لایه نشانی سخت^[۱۲] در یک فرایند، علاوه بر ارتقای عمر قطعه زمان فرایند و متعاقبا هزینه را کاهش می دهد. فن آوری PACVD با پالسهای دو قطبی به این امکان را در حجم وسیع فراهم می سازد تا لایه های عایق یا رسانا را بر روی یک ماده راکتور قرار دهیم. [۹]
۲-۴-۴ شکل دادن فلز در سرعت بالا
زمانی که انرژی شکل دهنده به صورت پالسهای کوتاه و قوی در محیط کار اعمال گردد. این عمل باعث افزایش دما و نرم شدن مقطعی ماده می شود. این پدیده نرم کردن آدیاباتیک یا گرم کردن آدیاباتیک نامیده می شود.
انرژی می تواند به صورت مکانیکی یا هیدرولیکی یا الکترومغناطیسی به قطعه اعمال شود. زمانی که انرژی به صورت مکانیکی به قطعه اعمال شود عملیات بسیار شبیه چکش کاری معمولی است. در
شکل ۲-۱۲ مدار به کار رفته برای شکل دهی هیدرولیکی

شکل ۲_۵: ارزش مدیریت ایده ها در فرایند نوآوری
همانطور که در شکل مشخص است مدیریت ایده از مرحله تولید ایده آغاز و تا توسعه و گزینش ایده های منتخب ادامه پیدا می کند.
ارزش مدیریت ایده ها در فرایند نوآوری شامل بخشهای زیر می گردد:
اخذ و انباشت ایده ها از منابع داخلی و خارجی
بکار بستن ایده ها با ارسال آنها به افراد و فرآیندهای مناسب
حفظ حقوق مالکیت فکری^[۱۵]
بخش اول یعنی اخذ و انباشت ایده ها بسیار مهم است زیرا که در این مرحله بدنبال بهره گیری از ایده هایی هستیم که در داخل و یا خارج از سازمان تولید شده اند و در غیر اینصورت ممکن است از بین رفته و یا بدرستی مورد استفاده قرار نگیرند. همچنین یک روش رسمی برای اخذ و نگهداری ایده هایی است که از فرآیندها و فعالیت های رسمی خلق ایده بدست می آیند و گزینه های ایده قابل دسترس سازمان را افزایش می دهد. بالاخره و از همه مهمتر از ظرفیت خلاقیت کارکنان سازمان برای تولید ایده ها و شناسایی فرصتها، بهتر استفاده می کند.

بخش دوم به ما این امکان را می دهد تا بهتر بر روی ایده ها برای استفاده های فعلی و آینده سرمایه گذاری کنیم همچنین ایده ها می توانند به عنوان یک عامل تحریک کننده برای فعالیت های دیگر خلق ایده و شناسایی فرصت ها مورد استفاده قرار گیرند.
بخش سوم که مربوط به حفظ حقوق مالکیت فکری است فرآیندهای مرتبط با ثبت پتنت، حق تکثیر، علائم تجاری و رازهای تجاری را تسهیل می کند. اخذ ایده ها از منابعی که دیگر در دسترس سازمان نیست مانند کارکنانی که سازمان را ترک کرده اند از مزایایی است که در این بخش قرار می گیرد.(Glassman 2009)
۲_۷_۲ مروری بر تاریخچه مدیریت ایده ها
هدف برنامه پیشنهادگیری از کارکنان استفاده از دانش بی همتای نیروی کار برای ایجاد بهبود در فرایند ها و شناسایی فرصتها برای محصولات جدید می باشد. (Glassman 2009)
تقریبا همه ما با صندوق پیشنهادها آشنا هستیم. ابداع صندوق های پیشنهادها به بیش از ۱۰۰ سال پیش بر می گردد. این شوخی در بسیاری از سازمان ها رایج بوده است که محتویات صندوق پیشنهادها به کمی آن طرف تر یعنی سطل زباله منتقل خواهد شد. اولین برنامه پیشنهادگیری ثبت شده در سال ۱۷۷۰ میلادی و مربوط به نیروی دریایی انگلستان می باشد آنها بدنبال فرآیندی بودند تا به کمک آن بتوانند نظرات هریک از افراد را بدون ترس و یا مشکل دیگری گوش دهند. در آن زمان هرگونه اظهار نظری مخالف با آنچه که کاپیتان مد نظرش بود با مجازات های سنگین روبرو می شد. (Moguluwa and Onyiaji 2013)
متاسفانه در اکثر سازمان ها نیز چنین می شد. تا اواسط دهد ۱۹۹۰ بسیاری از سازمان ها از دریافت نفع از صندوق های پیشنهاد قطع امید کردند. هر چند صندوق پیشنهادها نتوانست نیاز سازمان برای جلب مشارکت کارکنان را برآورده کند اما توانست پایه های مدیریت ایده های امروزی را بنیان نهد.
از دید شاکلی (Shockley, 2006) تاریخچه تحول مدیریت ایده ها به چهار نسل تقسیم می شود که بصورت خلاصه در ادامه مرور می شود.
۲_۷_۲_۱ نسل صفر
استقرار صندوق پیشنهادها در سازمان در ابتدا برای دریافت و نگهداری پیشنهادهای کارکنان در زمینه کاهش هزینه ها انجام می گرفت. عملکرد این سیستم به صورت منفعل بود و محتویات آن اغلب انتقادات کارکنان را شامل می شد. این سیستم به طور مشخص از سال ۱۹۹۵ از رده خارج شد و سازمان ها برای جلب مشارکت کارکنان خود به دنبال شیوه ای کاراتر گشتند.
۲_۷_۲_۲ نسل یک
با گسترش اینترنت، سازمانها دریافتند که می توانند پیشنهادهای پرسنل خود را از طریق شبکه دریافت نمایند و آن ها را در نرم افزارهایی چون Access، Lotus، Excel و … بایگانی کنند. اکثر این سیستم ها عواملی که برای موفقیت بلند مدت مورد نیاز بود را نمی دانستند به همین خاطر علیرغم اینکه برنامه های پیشنهادگیری اولیه در ابتدا به صورت موفقیت آمیزی وارد عمل شدند، اما با گذشت زمان به سیستمی بی خاصیت تبدیل شدند. یکی از دلایل این امر این بود که کارکنان هیچ بازخوری در خصوص ایده های خود دریافت نمی نمودند. به علاوه نیاز به طراحی ساده سیستم نیز به شدت احساس می شد.
۲_۷_۲_۳ نسل دوم
در اواخر دهه ۱۹۹۰ دپارتمانهای منابع انسانی و مشارکت کارکنان، به دنبال شیوه ای جهت خودکار سازی فرایند پیشنهادها بودند. عده ای تلاش کردند تا خودشان چنین سیستمی را پیاده کنند که البته برخی از آنها توانستند موفقیت هایی را به صورت پراکنده کسب کنند. در این دوره بسیاری از شرکت های نرم افزاری به رقابت پرداختند و نرم افزارهای متعددی را برای مدیریت ایده ها تولید کردند. کمپین های ایده ابداع شدند و فرایند بررسی خودکار ایده ها استقرار یافت. پاداش به فرایند سیستم افزوده شد و از همه مهمتر، ارائه بازخور برای ایده ها از طریق ایمیل ممکن شده بود. در اوایل دهه ۲۰۰۰ و با بروز بحران برای شرکتهای بزرگ دنیا، کاهش هزینه ها برای سازمان ها امری ضروری تلقی می شد و در نتیجه مدیریت ایده ها امری حیاتی به حساب آمد. این در حالیست که مدیریت ایده ها روز به روز پیچیده تر و برای استفاده سخت تر می شد، چرا که بانیان آن سعی در جهانی ساختن آن داشتند اما برای این کار از بسترهای نرم افزاری قدیمی و منسوخ شده استفاده می کردند.
۲_۷_۲_۴ نسل سوم
نسل دوم فرایندی خودکار را معرفی کرد و به وضوح نتایج خاص خود را هم داشت اما یک راهکار برای تکنولوژی پیچیده ارائه داد نه یک راهکار برای افراد. اگر افراد ندانند که چطور باید ایده خود را ارائه دهند و چطور باید در این سیستم مشارکت کنند، به ارائه ایده نخواهند پرداخت و یا پس از مدتی از ارائه ایده سرباز می زنند و این مسئله ای است که تکنولوژی قادر به حل آن نیست.
هدف نسل سوم مدیریت ایده ها افزایش مشارکت کارکنان در سازمان با کمک به آنها به خلاق شدن در سازمان می باشد. تجربه سازمانها در سالهای قبل نشان داد که تنها توجه به فرایند در مدیریت ایده ها، مشارکت کارکنان را به همراه نخواهد داشت و برای کسب مشارکت گسترده از سوی افراد باید مکانیزم افزایش خلاقیت در افراد، مورد توجه قرار بگیرد. تجربه نشان داد که دقت صرف به مکانیزه کردن سیستم مدیریت ایده ها تنها به پیچیدگی آن اضافه می کند. بنابراین برای داشتن سیستم مدیریت ایده های موفق نیاز داریم تا هم از ابزارهای پیشرفته پردازش ایده ها و هم از تکنیک های پیشرفته خلق ایده ها در سازمان استفاده نماییم.(Shockley, 2006)
۲_۷_۳ فرآیندهای مدیریت ایده ها
در سال ۲۰۰۰ چند کمپانی بزرگ اروپایی تحقیقی را انجام دادند در خصوص اینکه چگونه شرکت ها می توانند در جنبه های رشد، سود و ارتقا به عنوان شرکت نوآور شناخته شوند. نتایج تحقیق بازگو کنند ۳ عامل کلیدی بود:
رهبری
جو سازمانی و محیط
یک فرایند سیستمی مدیریت ایده ها
مدیریت ایده ها فرایند اخذ،توسعه، گزینش، ارزیابی و اجرای ایده هایی می باشد که تولید کننده ارزش های کاری در سازمان است. مدیریت ایده ها پشتیبانی کننده بسیاری از فعالیت های سازمانی نه تنها توسعه محصول و تکنولوژی بلکه بهبود فرآیندهای کلی و کاهش هزینه های سازمانی می باشد. مدیریت ایده ها همچنین نقش پشتیبان کننده از تیمهای مدیریتی و تیم های پروژه ه ای در مواجهه با موضوعات غیر تکنیکال را دارا است.
فرایند مدیریت ایده ها یک فرایند نیروی انسانی است که توسط ابزارها و متدهای مخصوصی پشتیبانی می شود. این بدین معنا است که در اجرای آن می بایست وجوه انسانی مد نظر قرار گیرد تا موفقیت حاصل شود.
موفقیت یک سازمان در هر جنبه ای به مفهوم نوآوری در هر نقطه سازمان می باشد و نه فقط کارکنان خلاق و خاص بلکه تمام کارکنان سازمان در این فرایند درگیر هستند. نوآوری در واقع فرآیندتبدیل ایده های جدید به واقعیت می باشد و اگر ما در سازمان ایده های جدید داشته باشیم اما سیستمی برای توسعه و تبدیل آنها به محصولات و خدمات بدیع وجود نداشته باشد هیچگاه بهبودی در سازمان اتفاق نخواهد افتاد.(Andrén 2013)
صندوق پیشنهادها یکی از فرآیندهای قدیمی شناخته شده مدیریت ایده ها می باشد که هنوز هم در برخی از سازمان ها مورد استفاده قرار می گیرد. این فرایند بدلیل ضعف های واضح از جمله طبیعت کند و دشوار آن، از بین رفتن ایده ها و نرخ بسیار پایین مشارکت نقد شده است. فرایند دیگر کایزن تیان^[۱۶] یا همان برنامه پیشنهادگیری ژاپنی ها می باشد که کارکرد آن اخذ ایده ها برای بهبود مستمر فرآیندها می باشد و بسیار موفق تر از نظام صندوق پیشنهادها عمل کرده است. بطوری که نرخ مشارکت در این برنامه معادل ۷۰% است که در مقایسه با میانگین نرخ مشارکت ۱۰ الی ۲۰ درصدی نظام پیشنهادها در شرکتهای آمریکایی بسیار بالاتر است. اما این فرایند نیز یک ضعف عمده دارد و آن تمرکز بیش از حد بر روی بهبوده های کوچک و مستمر است.
بر اساس اهمیت نقش ایده دهنده در پیش راندن و اجرای ایده خود در سازمان فرآیندی با عنوان (^[۱۷]EDIS) نظام راهبری ایده ها توسط کارکنان طراحی گردید که هدف آن استفاده از خود پیشنهاددهندگان برای مدیریت و راهبری ایده ها بود. این نوآوری باعث افزایش نرخ مشارکت به میزان ۶۰% گردید. در این سیستم نیز مهمترین ضعف مربوط به تمرکز بیش از حد بر بهبودهای کوچک که توسط خود فرد قابل اجرا ست می بود.
Bank One یکی از بانکهای معتبر در ایالات متحده یک فرایند مدیریت ایده های منحصر به خود را با عنوان ایده شگرف وان (ONE) با مشخصات زیر اجرا کرده است.
این فرایند با یک اپلیکیشن تحت وب برای جمع آوری ایده ها که در اینترانت شرکت قابل دسترسی است شروع می شود این ایده ها به پایگاه داده متصل می شوند که در آن کارکنان قادر به تبادل و تسهیم ایده های خود می باشند. هرکس در پایگاه ایده دارای یک پروفایل شخصی است که میتواند از طریق آن به ثبت و ویرایش ایده هایش اقدام کند. در مرحله بعدی ایده توسط سایر کارکنان مورد بحث قرار گرفته و اصلاح می گردد و پیامی برای پیشنهاددهنده اصلی ارسال می گردد تا نسبت به دفاع و یا تغییر ایده خود اقدام کند. این فرایند آنقدر ادامه پیدا می کند تا بالاخره ایده اجرا و یا حذف شود.(Belliveau et al. 2002)
در فرایند دیگری اساس کار بر تاثیر انواع شخصیت های تاثیرگذار بر مدیریت ایده ها بنا نهاده شده است. پنج نوع شخصیت تاثیرگذار بر این فرایند به شرح ذیل می باشند:(Vandenbosch et al 2006)
بهبودگرا: گامهای کوچک بر می دارد و بدنبال ایده های معمولا ساده هستند
اجماع: بر هماهنگی بین ذینفعان تاکید بیشتری می شود تا ایده ها
جستجوگر: اطلاعات را از منابع مختلف با هم ترکیب می کند
بحث کننده: آنقدر بحث می کند تا ایده را ارتقا دهد
ارزیاب: بسیار هدفگرا و انعطاف پذیر است
کتاب Book of Ideation فرایند مدیریت ایده ها را فرآیندی تعریف کرده است که طی آن خلاقیت، نظم و دانش با هم ترکیب می شوند و بر این موضوع تاکید دارد که نمی توان ایده های خوب را از دل آشفتگی و بی نظمی مطلق بیرون کشید. آشفتگی مورد نیاز خلاقیت می بایست رام شده و با نظم، الهام و دانش ترکیب شده و کمی چاشنی صبر به آن اضافه شود تا سیستمی موثر برای خلق و بکارگیری ایده های خوب ایجاد شود.
بر اساس این کتاب فرایند مدیریت ایده ها به چند فاز مختلف تقسیم می شود که هر فاز تکنیک ها و ابزارهای کاربردی مخصوص به خود را دارد. شکل زیر این فرایند را نشان می دهد.(Andrén 2013)
شکل ۲_۶: فرایند مدیریت ایده ها در کتاب Book of Ideation
در مدل دیگری به نام گالیله، فرایند مدیریت ایده ها به ۴ فاز اصلی تقسیم می شود. در فاز اول ایده ها در حجم انبوه اخذ و سپس تعدیل و کیفیت سنجی می شوند که هدف آن:
الف-پیمایش استاندارد شده ایده ها؛
ب-تایید ایده ها در مراحل اول آمادگی بازار و سنجش اعتبار تکنیکالی؛

ADPC

۱۹۳۹

۷۵ سال

تمام قلمرو کشور

۲۰۱۴

دبی

ADMA

۱۹۵۳

۶۵ سال

تمام قلمرو فلات قاره

۲۰۱۸

در این نوع قرارداد شرکت سرمایه گذار کلیه هزینه های مربوط را متقبل میشود. سهم مالکت مخزن از پراخت حق الارض با بهره مالکانه که تا اماده منطقه امتیازی و لغو قرارداد ادامه دارد و پرداخت درصدی از درامد خالص مخزن به عنوان مالیات ، تامین میشود. در قراردادهای امتیازی سنتی تقریبا در کلیه موارد حق امتیاز به صورت ثابت پرداخت می شد اما ف در قرارداد های امتیازی که پس از سال ۱۹۵۰ میلادی رواج پیدا کرد حق امتیاز به عنوان رصد معینی از ارزش تولید تعریف شده است.
در قراردادهای امتیازی شرکت نفت خارجی سرمایه گذار ، بر منطقه واگذار شده ، مخازن نفت وگاز ، تولید و کل عملیات اعم از اکتشاف بهره برداری ، فراورش ، بازاریابی و غیره حاکمیت دارد و مالکیت مخازت نفت و گاز و تولید نیز از ان اوست. در این نوع از قرارداد اگر موفقیت در کشف میدان نفتی و حاصل نشود به طور معملو قرارداد پنج تا شش سال اعتبار دارد . اما در صورت کشف میدان نفتی و گاز معادل عمر میدان حدود ۲۵ تا ۴۰ سال ادامه پیدا میکند.
قراردادهای امتیازی در کشورهای مختلفی به دلیل تحولات سیاسی تغییر شکل داده و به فرمول تسهیم ۵۰/۵۰ تبدیل شدند. طبع این فرمول که نخستین بار در ونزوئلا اجرا شد و برای اولین بار در خاورمیانه در عربستان در سال ۱۹۵۰ به اجرا در امد ، دولت نیمی از منافع خالص شرکت را تحت عنوان مالیات دریافت میکرد قراردادهای امتیازی ابتدا به این شکل بودند که اعطای امتیاز به دولت ها به مدت طولانی ۵۰ تا ۱۰۰ سال صورت میگرفت و منطقه وسیعی که گاه به یک میلیون کیلو متر با منافع ویژه میرسید . به دارنده امتیاز که کنترل توسعه و تولید را به طور کامل در اختیار داشت واگذار میشد. در حالیکه در قراردادهای امتیازی امروز منطقه امتیازی محدود است. به عنوان مثال در قراردادهای امتیازی اروپا، این محدوده به ۵۰ کیلو متر مربع در خشکی و ۳۲۰ تا ۳۵۰ کیلو متر مربع در دریا میرسد. حق اکتشاف برای مدت کوتاه یعنی کمتر از ۱۰ سال اعطا میشود و سقف زمان تولید نفت از مناطق کشف نشده بین ۳۰ تا ۴۰ سال است به علاوه بر

تا عکس ۸۵
اساس قوانین ، شرکت های نفتی در صورت بی نتیجه ماندن اکتشاف ملزم به ترک ان منطقی می باشند. قراردادهای جدید از لحاظ تقسیم منافع بین امتیاز دهنده و امتیاز گیرنده از انعطاف پذیری بیشتری برخوردارند. به طوریکه در صورت افزایش قیمت نفت ، ساز و کارهایی برای افزایش منافع میزبان پیش بینی شده است.
کشور میزبان در قراردادهای جدید میتوان از طریق شرکت ملی نفت در قرارداد امتیازی مشارکت کند. از این روش در خاورمیانه به طور وسیعی استفاده میشود و در مواردی مشارکت کشور میزبان از ۲۵% نیز تجاوز کرده است. برای نمونه ، عربستان در سال ۱۹۸۱ ، ۱۰۰ % عملیات دریافت و پرداخت شرکت “ارامکو” را در اختیار گرفت.
با توجه به مطالب ذکر شده میتوان دریافت قراردادهای امتیازی بر خلاف دیدگاه عمومی حاکم بر ایران که به سبب تجربه های تلخ این کشور در عقد اینگونه قراردادها مخالفت های دیرین با ان حاصل شده در برخی موارد با توجه به خصوصیات مخزن و شرایط اقتصادی – سیاسی حتی می توانند مفید فایده نیز باشند.
نمودار ۲-۲ چارچوب قراردادهای امتیازی
ذخایر نفت و گاز متعلق به شرکت عامل
به کشور صاحب
خشکی ۸۶%
دریایی ۸/۷۲%
نفت
۵۶%(خشکی)
۸/۵۲%(دریایی)
شرکت عامل
۱۰۰%
تولید
در مورد میادین ها این رقم حقدود۳-۵ درصد تولید کل براورد شده (خشکی - دریا)
بازپرداخت هزینه تولید
نفت ۲۰%
۲۰% حق الارض فرمول اوپک
۸۰%
خشکی ۷۷%
دریایی ۷۵%
خشکی ۷۰% از پرداخت هزینه سرمایه گذاری دریایی ۶۶%
در مورد میادین ها حدود ۹-۷% تولید براورد میشود (خشکی - دریایی)
۸% مالیات
فرمول اوبک
۱۴% خشکی
۲/۱۳% دریایی

از امام صادق علیه السلام در مورد آیه «و یوم نحشر من کل امه فوجا»(نمل، ۸۳) سؤال شد؛ ایشان فرمودند: «مردم درباره معنای این آیه چه می گویند؟» عرض شد: «آنان می گویند این آیه درباره قیامت است.» امام فرمودند: «آیا در قیامت از هر امتی تنها یک گروه محشور می شوند و دیگران محشور نمی شوند؟! هرگز، این آیه در مورد رجعت است.» (مجلسی، ۱۳۷۹، ج۵۳: ۵۱)
از امام صادق علیه السلام در مورد رجعت سؤال شد که آیا امری است حقیقی و یا باطل و دور از حقیقت؟ فرمودند: «رجعت حق است » سؤال شد: «اولین کسی که به دنیا باز خواهد گشت کیست؟» فرمودند: «حسین علیه السلام که پس از قائم (عج) به دنیا باز می گردد.» سؤال شد: «آیا همه مردم با او به دنیا باز خواهند گشت؟» امام فرمودند: «نه مردم گروهی پس از گروهی دیگر خواهند آمد.» (مجلسی، ۱۳۷۹، ج۵۳: ۱۰۳) همچنین از حضرت نقل شده که فرمودند: «حسین علیه السلام با یارانش که به همراه او به شهادت رسیده اند و نیز هفتاد نفر از پیامبران به دنیا باز می گردند و قائم (عج) انگشتر را به او می دهد. حسین علیه السلام است که او را غسل داده و کفن کرده و در قبر قرار می دهد».(مجلسی، ۱۳۷۹، ج۵۳: ۱۰۳)
امام رضاعلیه السلام نیز در پاسخ سؤال مامون در مورد رجعت فرمودند: «همانا رجعت حق است، در امت های گذشته بوده است و قرآن نیز در مورد آن سخن گفته است و رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمودند: آنچه برای امت های گذشته اتفاق افتاده است برای امت من نیز بدون کم و کاست واقع خواهد شد.» (مجلسی، ۱۳۷۹، ج۵۳: ۵۹) در برخی روایات، رجعت لازمه ایمان تلقی شده است: امام صادق علیه السلام فرمودند: «هرکس به رجعت ایمان نداشته باشد و متعه را جایز نداند از ما نیست.» (مجلسی، ۱۳۷۹، ج۵۳: ۵۸)

این ها نمونه هایی از احادیثی بود که پیرامون رجعت به دست ما رسیده است. همان طور که بیان شد، اصل این مساله مورد قبول شیعه می باشد و اختلافی در آن وجود ندارد.

1. 1. تایید وجود مقتضیات برای ظهور

امام موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف در بیان کوتاه خود با استفاده مکرر از ادات تاکید در زبان عرب در حقیقت تاکید موکدی داشته اند بر اینکه اگر شرایطی که ذکر آن رفت محقق شود نه تنها میمنت لقاء جمعی شیعیان با حجج الهی (ذوات مقدس اهل بیت و امامان معصوم ـ اشاره به رجعت) هرگز به تاخیر نمی افتد بلکه صد البته موجب تعجیل در فرج و سعادت مشاهده اولیاء عصمت و طهارت خواهد بود؛ آن هم بر مبنای شناختی حقیقی و صادقانه که موجب احقاق حق ولایت برای صاحبان حقیقی ولایت الهی و قطع ید حکام ظلمه از بساط حاکمیت باشد.
با عنایت به مجموع آنچه ذکر شد می توان مدعی شد شرایطی که حضرت در این تقریر شریف بر شمردند خود بیانگر اصول و سرخط های بنیادی است که به خوبی دلالت بر اقتضائات ظهور و قیام جهانی دارد.
در پایان ضمن انتخاب و تایید نظر شیخ طوسی رحمه الله ـ در باب علت غیبت ـ تصریح می کنیم که اگر چه تحقق ظهور امام موعود علیه السلام منوط به اذن نهایی ذات اقدس الهی است ولی این اذن در حقیقت علت تامه است برای تحقق قیام جهانی؛ این در حالی است که امر ظهور نیازمند علل معده ای است که به قدر بضاعت در باب آن سخن گفته شد.
اما آنچه در اینجا مدعی می شویم این است که به طور استثناء در این مورد علت تامه پیش از علل معده موجود است (به حسب قاعده لطف) ولی از آن جهت که تمام انبیا و اولیای پیشین مقتول جور آدمیان بوده اند و با توجه به اینکه در معارف شیعه، امام موعود ارواحنا فداه آخرین ذخیره الهی برای بسط فراگیر توحید در پهنه زمین است بنابراین تمهید علل معده اهمیتی بیش از علت تامه می یابد.
پس می توان گفت به محض تحقق علل معده، علت تامه پیش از آن محقق بوده و امر قیام صادر می گردد و این همان معنایی است که پیش از این شیخ طوسی رحمه الله بیان فرموده و ما در اینجا آن را بسط دادیم.
بخش چهارم: اقتضائات رهیافت سیاسی در راهبرد مهدویت
√ فصل نخست: بررسی تحلیلی مفاهیم اصلی در علوم سیاسی
√ فصل دوم: فرهنگ ایده آل عامل پایدارنده ثبات در سیاست داخلی و سیاست خارجی
√ فصل سوم: کارویژه های حکومت اسلامی در عصر غیبت
فصل نخست: بررسی تحلیلی مفاهیم اصلی در علوم سیاسی
گفتار نخست: حکومت و حاکمیت

1. 1. حوزه معنایی حکومت

حکومت از واژه حکم بر گرفته شده است و حکم در زبان تازی به معنای منع و جلوگیری از اصلاح(راغب اصفهانی، ۱۳۷۳: ۲۴۸)و جلوگیری از ظلم و ستم است(احمدابن فارس، ۲۰۰۱م.، ج۲: ۹۱). ابن منظور در کتاب ارزشمند لسان العرب با نگاهی به واژه شناسی آن می گوید: به حاکم از آن رو حاکم گفته می شود که ستمگر را از ستمگری باز می دارد و جلوی ظلم وی را می گیرد(محمد بن مکرم، ۱۳۱۴ق.، ج۳ :۲۷۰).
در مفهوم اصطلاحی آن، حکومت به فرایند اعمال سیاست ها و تصمیمات از سوی مقامات رسمی در دستگاه سیاسی گفته می شود. گاه مراد از آن مجموعه، مقامات رسمی مسئول است که تصمیمات سیاسی آن می بایست اجرایی شود و نمی توان از آن سرپیچی و یا تمرد نمود(شایان مهر، ۱۳۷۶، ج۱: ۲۳۲).
قرآن برای بیان مفهوم اخیر که ارتباط تنگاتنگی به حوزه علوم سیاسی دارد از واژگانی چون حکم و ملک و خلف و ولی استفاده و بهره برده است.
در تعریف حکومت گفته اند: حکومت عبارت است از مجموعه نهادهای فرمانروا، وظایف و اختیارات هر کدام از آنها و روابطی که میان اندامهای حکومتی موجود است(قاضی، بی تا، ج۱: ۴۲۲).
گرچه تعریف های مختلفی از واژه حکومت در کتابهای علوم سیاسی ارائه شده است،اما می توان حکومت را به طور ساده این گونه تعریف کرد:
«ارگانی رسمی که بر رفتارهای اجتماعی افراد جامعه نظارت داشته،و سعی می کند که به رفتارهای اجتماعی مردم جهت ببخشد. اگر مردم از راه مسالمت آمیز، جهت دهی را پذیرا شوند، نشانه استحکام پایه های اجتماعی و در نتیجه مقبولیت حکومت است. در غیر این صورت حکومت برای بقا و استمرار خود ناگزیر است با توسل به قوه قهریه اهدافش را دنبال می کند؛ یعنی اگر کسانی از مقررات وضع شده که برای رسیدن به هدف مورد نظر حکومت لازم است، تخلف کنند با کمک قوای قاهره مجبور به پذیرفتن مقررات می شوند.» این تعریف شامل حکومت های مشروع و نامشروع می شود.

1. 1. حوزه معنایی حاکمیت

«حاکمیت» در لغت به معنای تفوق و برتری است،و اصلاحاً در بعد حقوقی آن به معنای حق صدور اوامر بلاشرط است. بر این مبنا، حاکمیت مطلق، به معنای حق فرمانروایی بی چون و چرا بر تمامی افراد است. در حاکمیت نیروی خواستن، قدرت آمره و نیروی فرماندهی مستقل وجود دارد( ارسنجانی ۱۳۸۳: ۱۰۴ و ۱۰۵). بسته به این که صدور فرامین از یک منبع مستقل باشد و یا منبع غیر مستقل،می توان حاکمیت را بر حاکمیت مطلق و نسبی تقسیم کرد.حاکمیت مطلق در اسلام و قانون اساسی از آن خداست،و حاکمیت نسبی به معنای حق حکمرانی انسانی بر همنوع خویش از جانب خداوند متعال و با اذن او است.
در مورد رابطه حکومت و حاکمیت،حکومت را تجلی و مظهر حاکمیت دانسته اند. یعنی این حکومت است که حاکمیت را در عالم خارج،به منصه ظهور و بروز می رساند. حاکمیت در واقع، قدرت برتری است که در حیطه دولت کشور، اراده ای فراتر از آن وجود ندارد، به گونه ای که در مقابل اعمال اراده و اجرای اقتدارش مانعی نمی پذیرد و از هیچ قدرت دیگری تبعیت نمی کند. هرگونه صلاحیتی ناشی از اوست،ولی صلاحیت او از نفس وجودی او بر می آید.
این خلدون،حاکمیت کامل را منحصر به حالتی می داند که برتر از نیروی او قدرت قاهری موجود نباشد(ابن خلدون، ۱۳۶۳، ج۱: ۳۶۰).
امام خمینی(ره) در نظریات فقهی خود درباره اداره نظام اسلامی و اجرای احکام شرع از استقرار و ایجاد (حکومت اسلامی) و یا (دولت اسلامی) نام برده اند و از منظر فقهی ایشان «حکومت اسلامی» با «سلطنت» متفاوت است. به این ترتیب که حکومت اسلامی از بدو تاسیس بر سلطنت خط بطلان کشیده و بساط آن را در صدر اسلام در ایران و روم شرقی و مصر و یمن بر انداخته است(امام خمینی، ۱۳۷۸: ۷). حکومت اسلامی از نوع (استبدادی) و یا (مشروطه سلطنتی) نیست، بلکه حکومت اسلامی حکومت قانون الهی بر مردم است(امام خمینی، ۱۳۷۸: ۳۳).
در حکومت اسلامی، حکومت کنندگان در اجرا و اداره مقید به یک مجموعه شرط هستند که در قرآن کریم و سنت رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم معین شده است. (مجموعه شرط) همان احکام و قوانین اسلام است که باید رعایت و اجرا شود(امام خمینی، ۱۳۷۸ :۳۳).
بنابراین نقطه تمایز نظام اسلامی با سایر دولت هایی که دارای حکومت های استبدادی, مشروطه سلطنتی و یا سایر حکومت ها است از دیدگاه ایشان در «رعایت و اجرای قوانین و مقررات اسلامی» است.

1. 1. حکومت دینى در اندیشه ملاصدرا

‏در اندیشه سیاسی مرحوم ملاصدرا میان دو برداشت از مفهوم «سیاست» تفکیک وجود دارد: «سیاست در مکتب قدرت» و «سیاست در مکتب حکمت متعالیه» صورت گرفته است. در مکتب حکمت متعالیه اساسی ترین انتظار از حکومت دینى و مهمترین وظیفه حکومت دینى اهتمام به اجراى قانون الهی است. کار ویژه حکومت دینى، که حکومت غیر دینى از عهده انجام آن بر نمى‏آید، همین است. قانون، که در حکومتهاى غیردینى، یک امر بشرى است، در حکومت دینى یک امر فرابشرى و الهى است. انسانها در محدوده مباحات مى‏توانند قانونگذارى و برنامه‏ریزى نمایند. تمامى برنامه‏ریزیهاى حکومت دینى بگونه‏اى است که به قوانین الهى خدشه‏اى وارد نشود، در حالیکه حکومت غیر دینى چنین دغدغه‏اى ندارد. به نظر ملاصدرا «نظام دین و دنیا جز با وجود امامى که مردمان به او اقتدا و از او پیروى کنند و راه هدایت و پرهیزکارى را از وى بیاموزند درست نمى‏آید، و نیاز به او در هر زمان مهمتر و بالاتر است از نیاز به خوراک و پوشاکشان و آنچه در روند اینها از منافع و ضروریات است»(ملاصدرا، ۱۳۶۷: ۴۷۷).
یک سؤال مهم و اساسى در فلسفه سیاست این است که چه کسى حق دارد بر مسند حکومت قرار بگیرد و اداره امور یک جامعه را در دست داشته باشد. به عبارت دیگر، ملاک این که فرد یا گروهى حقّ امر و نهى کردن در امور اجتماعى داشته باشد و مردم ملزم به اطاعت باشند چیست؟ این بحثى است که ما از آن با عنوان «مشروعیت» تعبیر مى‌کنیم. از نظر تفکّر اسلامى حقّ حاکمیت و حکومت ذاتاً و اصالتاً از آن خداى متعال است و هیچ فرد یا گروهى از چنین حقّى برخوردار نیست مگر این که دلیلى در دست باشد که خداوند چنین حقّى را به او داده است. بر طبق دلایلى که داریم معتقدیم خداوند این حق را به پیامبر گرامى اسلام(صلى الله علیه وآله) و دوازده امام معصوم پس از آن حضرت و به فقیه جامع الشرایط در زمان غیبت امام زمان(علیه السلام) نیز داده است. امّا آیا در مکتب اسلام این حق به همه افراد جامعه نیز داده شده است؟ در پاسخ به این سؤال است که بحث «مشروعیت و مقبولیت» و «نقش مردم در حکومت اسلامى» مطرح مى‌شود.

1. 1. معناى مشروعیت

هم چنان که اشاره کردیم منظور ما از مشروعیت در این جا «حقّانیّت» است؛ این که آیاکسى که قدرت حکومت را در دست گرفته و تصّدى این پست را عهده دار گردیده آیا حق داشته در این مقام بنشیند یا خیر؟ یعنى صرف نظر از این که از نظر شخصیت حقیقى و رفتار فردى انسان شایسته و صالح و عادلى است یا نه، آیا به لحاظ شخصیت حقوقى داراى ملاک و اعتبار لازم براى حاکمیت و حکومت هست؟ و نیز با صرف نظر از این که قوانینى را که وضع و اجرا مى‌کند قوانینى خوب و عادلانه و بر اساس مصالح عمومى جامعه‌اند یا نه، آیا اصولا این شخص حق داشته که عامل اجرا و پیاده کردن این قوانین باشد؟
اگر چه از نظر لغوى، کلمه مشروعیت به ریشه «شرع» باز مى‌گردد و از آن مشتق شده است امّا از آن جا که این واژه در مقابل کلمه انگلیسى «Legitmacy» و معادل آن قرار داده شده که به معناى قانونى و برحق بودن است، بنابراین اختصاصى به شرع و شریعت، و دین و دین داران ندارد که این پرسش فقط براى آنان باشد بلکه درباره هر حاکمى و هر حکومتى چنین سؤالى مطرح است و همه مکاتب فلسفه سیاست و اندیشمندان این حوزه در برابر چنین پرسشى قرار دارند.
همچنین باید گفت که تفسیر مشروعیت به «خوب بودن و موافق مصلحت بودن قانون»، آن چنان که افلاطون و ارسطو و برخى دیگر گفته اند، به نظر ما صحیح نیست. زیرا در بحث مشروعیت، سؤال این نیست که آیا قانون خوب و کامل است و مصلحت جامعه را تأمین مى‌کند یا نه، بلکه بحث بر سر مجرى قانون است که به چه مجوّزى «او» حقّ اجرا دارد. و نیز بحث مشروعیت بر سر کیفیت و نحوه اجراى قانون نیست که آیا فرضاً این قانون خوب و بى نقص در مقام اجرا هم خوب و بى نقص اجرا مى‌شود یا این که مجریان، شایستگى و توان لازم براى تحقّق و اجراى آن را ندارند. بلکه بر فرض که هم قانون و هم اجراى آن کاملا خوب و بى عیب و نقص باشد، بحث در خودِ مجرى و مجریان است که بر اساس چه ضابطه‌اى بر این مسند تکیه زده و عهده دار امر حکومت شده اند.
مفهوم مقابل مشروعیت در این جا مفهوم «غصب» است و منظور از حکومت نامشروع بر اساس این اصطلاح، حکومت غاصب است. بنابر این، بر اساس تعریفى که ما از مشروعیت ارائه دادیم فرض دارد که حکومتى در عین حال که رفتارش خوب و عادلانه است اما غاصب و نامشروع باشد.

- تازه تأسیس بودن دهیاریها، کم تجربگی مدیریت و پایین بودن سطح اگاهی دهیاران نسبت به وظایف خود در زمینه های امور عمومی روستا؛
- عدم اگاهی روستاییان با جایگاه و شرح وظایف قانونی نهاد نو پای دهیاری و شورای اسلامی روستا و عدم اشنایی با وظایف و تکالیف خود در قبال دهیاری و شوراء ؛
- پایین بودن سطح سواد دهیاران و اعضای شورای اسلامی روستا ؛
- عدم اقتدار کافی و حیطه ی اعمال اقتدار تعریف شده و حاوی مرزبندی مشخص بین اقتدار دهیاری ها و شورای اسلامی روستا و نهادهای بالا دست ؛
- ضعف اموزش های مستمر و پایدار در خصوص توسعه گردشگری روستایی به دهیاری و شورای اسلامی روستا ؛
- بی اعتمادی مردم روستا به نظم دهی و قانونمند شدن امور روستا ؛
- محدودیت منابع اعتباری و ضعف بنیه ی مالی و اقتصادی روستاها ؛
- کمبود و ضعف منابع مالی در تخصیص حقوق و مزایای ثابت به دهیاران و شوراهای اسلامی روستا ؛
- ناکافی بودن تحقیقات بنیادی و کاربردی در حوزه ی گردشگری روستایی ؛
-ضعف و کم تجربگی اعضای شورای اسلامی روستایی و دهیاران در زمینه توسعه گردشگری روستایی ؛
- عدم وجود اختیار ؛
اساسآ تشکیل نهادهایی مثل دهیاری ها و شورا های اسلامی روستایی در جهت تحقق مشارکت مردم در اداره ی امور به وجود امده اند هماهنگی این دو نهاد در ایجاد زمینه های مشارکت روستاییان، موفقیت در اجرای قواعد و مقررات و در نهایت توسعه روستاها را به دنبال خواهد داشت حال این توسعه می خواهد در زمینه گردشگری نمایان شود. طبعآ دهیاری مطابق با مقررات کشور وظایفی در حوزه ی روستا و ارتباط با شوراهای اسلامی به عهده دارد که بدون جلب مشارکت عمومی و همکاری، چندان قادر به انجام مناسب وظایف خود نخواهد بود. ( ایمانی جاجرمی و فیروز ابادی، ۱۳۸۶ : ص ۱۲۵ )

۲-۳- گردشگری

۲-۳-۱- مفهوم گردشگری

گردشگری یکی از صنایع بزرگ شغل آفرین است. در ازای هریک میلیون دلار درآمد تولید شده در این صنعت ۰۰۰/۲۰ شغل جدید ایجاد می شود. درحدود ۳۱ درصد از مخارج جهانی این صنعت در جامعه اروپا تحقق می یابد. سهم ایالات متحده و کانادا نیز در حدود ۳۰درصد کل این مخارج است. (فرزین،۱۳۸۴،ص ۴)
اصطلاح گردشگری شامل مسافرتهای افراد در خارج از خانه و تجارتها و افرادی می شود که در خدمت این بنگاهها هستند که برای انها انجام مسافرت ها را آسان تر و لذت بخش ساخته ویا انجام آن ها را تسریع می کنند در این تعریف مسافر به اشکال مختلف به صورت فردی تعریف می شود که در فاصله ی معینی از خانه خود قرار دارد. در اقتصاد گردشگری میزان مسافرت ها و تبعات و اثرات اقتصادی آن ها را اعم از مستقیم، غیر مستقیم و القایی مورد سنجش و اندازه گیری قرار می دهند. در گردشگری علاوه بر جنبه های اقتصادی، ابعاد دیگری نیز دارد که از جمله آن ها روابط پیچیده موضوعات است که بیش از سفر گردشگری، طی آن و حتی پس از آن وجود خواهد داشت که می توان به آثار روانشناختی، زیست محیطی و سیاسی مسافرت اشاره کرد.(فرزین،۱۳۸۳،ص ۴)

صنعت گردگری و توزیع مشاغل بین مردم روستاست، یکی از مزایا و منافع عمده اقتصادی ایجاد درآمد اضافی و توسه و گسترش فرصت های شغلی در مناطق روستایی است که به دنبال آن نقش عمده ای در فقرزدایی داشته و موجب رفاه و رونق روستاها می گردد و راه های جدیدی برای فروش محصولات کشاورزی و تولیدی به وجود می اورد. (خبر گذاری کشاورزی ایران ایانا کد خبر ۱۱۰۳-۸۶۱۰-۱۵۲، ۱۳۸۶)
گردشگری صنعتی است به طور مستتقیم و غیر مستقیم در اکثر فعالیت ها چون شبکه ارتباطی، تولیدات کارخانه ای، تبلیغات، ورزش، کالاهای ورزشی، ابزار آلات، پوشاک، تولیدات غذایی و مراقبت های بهداشتی تأثیر قابل ملاحضه ای دارد. به علاوه توریسم در رسانه ای ارتباطی جمعی بویژه در بخش مجلات و روزنامه ها نقش غیرقابل انکاری دارد. (قره نژاد،۱۳۸۵،ص ۴۶)

۲-۳-۲- انواع گردشگری

در این قسمت ابتدا انواع گردشگری به اختصار توضیح داده شده و سپس باتوجه به موضوع پژوهش گردشگری روستایی تشریح شده است.
- گردشگری فرهنگی
در این نوع از گردشگری جذابیت های فرهنگی مورد توجه گردشگران قرار می گیرد. این نوع جاذبه ها متفاوت بوده و شامل موزه ها، نمایشگاهها با موضوع فرهنگی، موسیقی، هنر اثار تایخی و باستانی و دیگر جاذبه های فرهنگی می گردد. گردشگری فرهنگی فرصت هایی را به وجود می اورد که افراد متعلق به فرهنگ های گوناگون بتوانند با یکدیگر در تعامل بوده و به غنای فرهنگی یکدیگر پی ببرند. ( محمودی نژاد و بمانیان، ۱۳۸۸ : ص ۲۸ )
- گردشگری مذهبی ( زیارتی )
ادیان جهانی همواره این باور را در پیروانشان پرورانده اند که بازدید و زیارت از یک مکان مقدس و مذهبی امری شایسته و ستودنی است و تاحدودی می تواند گره های اقتصادی و روحانی و یا مشکلات معیشتی و جسمانی انان رابرطرف نمایند. زیارت پدیده ای مشترک در همه ی ادیان است و دارای قدمت زیادی است. در ددوران باستان و یونان قدیم بیش ترین مسافران را زائران تشکیل می دادند. که در دسته های بزرگ به زیارت اماکن مقدس می رفتند. در حال حاطر نیز در بسیاری از نقاط جهان گردشگری مذهبی و زیارت جایگاه خاصی در بین انواع گردشگری دارد. ( محمودی نژاد و بمانیان، ۱۳۸۸ : ص ۲۸ )
- گردشگری روستایی
بسیاری از ساکنین مناطق شهری علاقه مند هستند که هر از چند گاهی محیط تصنعی، شلوغ و مملو از الودگی های ( هوا، مواد زائد، و…) شهر را ترک کرده و به محیط های سالم تر و ارام تر، بی الایش و کم تر توسعه یافته پناه ببرند. به همین منظور مناطق روستایی را انتخاب کرده و به عبارتی گردشگری روستایی را برمی گزینند. یکی از ویژه گی های بارز این گونه گردشگری، تجربه ای است که افراد در محیط کاملآ متفاوت بدست می اورند و با شیوه ی زندگی مردم محلی اشنا می شوند. ( محمودی نژاد و بمانیان، ۱۳۸۸ : ص ۲۹ )
- اکوتوریسم ( گردشگری طبیعت )
گردشگری طبیعت یا طبیعت گردی نوعی از گردشگری است که در ان مسافر با قصد بازدید از منظره های طبیعی و محیط های کاملآ طبیعی و بکر به مسافرت می رود. در بسیاری از مراجع و منابع، گردشگری طبیعی را جزئی از گردشگری روستایی به حساب می اورند. گردشگری طبیعت را جزء بهترین نوع گردشگری در راستای گردشگری پایدار می دانند. از انجا که بهترین جاذبه های گردشگری طبیعی نظیر پارک های ملی، مناطق حیات وحش، کوه ها، دریاچه ها و بسیاری از مکان های فرهنگی به ویژه در کشورهای درحال توسعه، عمومآ در مناطق روستایی قرار دارند می توان گفت که گردشگری در این مناطق نقش بارزی به ویژه در اقتصاد جوامع روستایی ایفا می کند و از این جهت تقسیم بندی این نوع گردشگری به عنوان یکی از انواع گردشگری روستایی منطقی به نظر می رسد. ( محمودی نژاد و بمانیان، ۱۳۸۸ : ص ۳۰ )
-گردشگری ماجراجویانه
بعضی از گردشگران می خواهند در مناطق و مسیرهای جدید یا غیر عادی مهارت ها و توانایی های جسمی خود را بیازمایند به همین منظور به کوهنوردی، صخره نوردی، قایقرانی و نظایر ان می پردازند. برخی از گردشگران نیز بدون استفاده از وسایل و ابزار جدید با طبیعت روبه رو می شوند و در این کار کسب تجربه کرده و از ان لذت می برند. این گردشگران به مکانهایی می روند که بتوانند تجربه های مخاطره امیزی کسب کنند. از انجا که مقصد این گونه گرشگران نیز عمدتآ در مناطق روستایی قرار گرفته است این نوع از گردشگری را نیز می توان یکی از اجزای گردشگری روستایی به حساب اورد. ( محمودی نژاد و بمانیان، ۱۳۸۸ : ص ۳۰ )
-گردشگری اموزشی
اگرچه هر مسافری پس از رفتن به یک مکان می تواند در باره ی فرهنگ، جامعه و جنبه های و جنبه های دیگر ان چیزهایی بیاموزد و از این نظر هر نوع سفری را می توان سفر اموزشی نامید ولی معمولآ اصطلاح گردشگری اموزشی به سفرهایی اطلاق می شود که مسافران از طریق برنامه های رسمی و منظم مطالبی را می اموزند. گردشگری اموزشی با توجه به ماهیتی که دارد می واند در متن هریک از انواع گردشگری گنجانده شود. ( محمودی نژاد و بمانیان، ۱۳۸۸ : ص ۳۱ )
- گردشگری سلامت
مقصود از این گردشگری رفتن به مکان هایی است که فرد بتواند از خدمات پزشگی، سلامت و درمان ان مکان استفاده کند. بنابراین چنین سفری مستلزم فعالیت های گوناگونی می شود که در هر یک از این فعالیت ها موضوع بهداشت و سلامت فرد گردشگر مورد نظر است. وجود پزشک یا بیماستان خاص، اماکن دارای امکانات کم کردن وزن و یا رژیم غذایی ویژه، انجام تمرین های خاص، چشمه های اب گرم یا اب معدنی خاص و … می تواند نشان دهنده این گونه مقاصد گردشگری باشد. ( محمودی نژاد و بمانیان، ۱۳۸۸ : ص ۳۲ )
- گردشگری کشاورزی
این نوع گردشگری اغلب برای توصیف تمامی فعالیت های به کار می رود که در نواحی روستایی انجام می شود (شامل فعالیت های فرهنگی مانند فستیوالها، موزه ها، نمایشگاههای صنایع دستی، جاذبه ها رخ دادهای مهم فرهنگی، نمایش محصولات کشاورزی، اموزش فعالیت های گردشگری در مزرعه و اقامت در کمپ یا منزل کشاورز). اما ارائه ی تعریفی دقیق از این نوع گردشگری، بیشتر به محصولاتی مربوط است که به طور مستقیم از زمین کشاورز بدست می اید و شامل اقامت در مزرعه، کمپ، منزل کشاورز، بازدیدهای اموزشی، وعده های غذایی، فعالیت های تفریحی، فروش محصولات مزرعه و صنایع دستی بوده و در کل شامل مجموعه فعالیت های گردشگری علاقه مند خدمات ارائه می دهند این نوع گردشگری که اخیرآ مرسوم شده، حالت اموزشی پیدا کرده است. بدین گونه که گردشگران برای فراگیری یک فعالیت کشاورزی مدنی را با خانواده کشاورز در مزرعه به سر می برند و به فراگیری فعالیت های کشاورزی مورد علاقه خود می پردازند، با این که مدتی را برای گذراندن تعطیلات در روستا یا مزرعه یا خانواده کشاورزان سپری کرده و از محصولات کشاورزی و اقامتگاه های انان استفاده می کنند. نمونه بارز این نوع گردشگری کشورهای استرالیا، فنلاند، اتریش، هلند، سوئد، سوئیس، اسپانیا، ایالات متحده امریکا، المان، یونان و ایتالیا است که کشاورزان درامدهای چشم گیری را از این طریق به دست می اورند. (بمانیان و محودی نژاد، ۱۳۸۸: ص۵۹)
- گردشگری سبز
هر چند در برخی کشورها واژه ی گردشگری سبز به گردشگری در ییلاقات خوش اب و هوا اطلاق می شود، اما اغلب برای توصیف اشکالی از گردشگری به کار می رود که بیشتر به انگیزه دوستداری از محیط زیست است تا گردشگری و منافع اقتصادی انبوه. این نوع گردشگری به انواع یک شیوه بازاریابی کارامد به کار می رود که دوستی با محیط زیست را پیشنهاد می کند و به صورت گسترده با گردشگری جایگزین، گردشگری مسئولانه، و گردشگری جدید هم معنی است. گردشگری سبز به عنوان به عنوان رویکردی به توسعه پایدار گردشگری توصیف شده که روابط دوستانه با محیط فیزیکی و اجتماعی را خاطرنشان می کند و در جستجوی رسیدن به ایده های توسعه پایدار است. (رضوانی، ۱۳۸۷: ص ۸)
- گردشگری غذایی
انچه باعث زنده ماندن، تحرک و فعالیت انسان می شود تغذیه غذایی است و انچه که موجب تندرستی و توانمندی می گردد مصرف غذای سالم است. غذای سالم و با کیفیت نه تنها به انسان نیرو و انرژی لازم را برای کار و تلاش می دهد، بلکه نشاط و شادابی که لازمه زندگی یک انسان مولد است را به او می دهد. بنابراین مصرف غذای سالم، بهداشتی، متنو و مفید برای تمامی گروه های سنی ضرورت حیاتی دارد. روش تهیه و پخت غذاهای محلی و سنتی، فلسفه تولید وقصه ها و ضرب المثل های مربوط به انها به عنوان یک جاذبه ی فرهنگی غیر ملموس قلمداد می شود. گردشگری غذایی، نوع دیگر از فعالیت های گردشگری است که در روستاها مورد توجه قرار گرفته است، برگزاری جشنواره ها و فستیوال های غذایی د محیط های روستایی، برگزاری تورهای غذا جهت اموزش پخت غذاهای محلی و افزایش گردشگرانی که به دنبال تنوع غذایی در محیطی کاملآ سنتی هستند، منجر به ایجاد گردشگری غذایی شده است. به عنوان مثال هر ساله در فصل بهار کشور تایلند یک فستیوال غذای محلی به مدت ۱۰ روز برگزار می کند که در این فستیوال انواع غذاهای محلی مناطق مختلف تایلند به نمایش گذاشته می شود که هر ساله بازدید کنندگان زیادی را به خود جذب می کند. غذاهای محلی بایستی توسط گروه هاط بهداشت تأیید شوند و همواره نظارت کامل صورت گیرد. (قادری ،۱۳۸۳: ص ۲۵)
- گردشگری به منظور دیدار از دوستان و اشنایان
پیشرفت و توسعه تکنولوژی ارتباطات باعث شده که انسان بدون تماس رودررو باهم، رابطه دوستی برقرار کنند و بتوانند با وجود صدها کیلومتر فاصله مکانی، از طریق اینترنت و وسایل ارتباطی دیگر در کوتاه ترین زمان ممکن مکالمه و مکاتبه کنند و در صورتی که فرصتی بیابند به دیدن دوستان خود بروند. این نوع گردشگری به منظور دیدار و بازدید از اشنایان صورت می گیرد تا به این صورت کسانی که مدت ها دوستان و اشنایان خود را ندیده اند، فرصتی یافته، به دیدن انها بروند. هرچند که توجه به این نوع گردشگری در اواخر قرن بیستم از جانب گروه های دانشگاهی و سازمان های بازاریابی افزایش یافته است، اما نقش و تأثیر ان در مناطق روستایی در مقایسه با سایر جاها کمتر بوده است. تحقیق و بررسی در روستاهای اسکاتلند نشن داده که رابطه بین مبدأ جغرافیایی گردشگران و رفتار دوستانه شبکه های تبلیغ دوستی نقش مهمی در جذب گردشگران بین المللی به روستاهای اسکاتلند داشته است. (قادری ،۱۳۸۳: ص ۲۸)
- گردشگری دهکده ای
در این نوع گردشگری، گردشگران با اقامت در دهکده های روستایی - و نه صرفآ روستایی - و شرکت در فعالیت های اقتصادی و اجتماعی روستا، از امکان تجربه زندگی در دهکده های روستایی برخوردار می شوند و با مشارکت در فعالیت های روستاییان به تجربه زندگی روستایی در دوره ای می پردازند. (بمانیان و محمودی نژاد،۱۳۸۸: ص ۵۹)
علاوه بر انواع گردشگری ذکر شده سفرهای ویژه تجاری، دیدن دوستان و بستگان، مسافرت به منظور دیدار از یک نمایشگاه خاص و شرکت در برخی شوراها را نیز می توان نوعی گردشگری محسوب کرد. بسیاری از فعالیت های گردشگری در حال حاظر ترکیبی از انواع گردشگری را شامل می شود. برای مثال یک گردشگر ممکن است در هنگام مسافرت اهدافی نظیر میزان اشنایی با فرهنگ جامعه را داشته و توأم با این هدف استفاده از امکانات بهداشتی و سلامت، تماشای مناظر بکر طبیعی و … را نیز داشته باشد. در حال حاظر حدود ۷۵% از مردم فقیر جهان در مناطق روستایی زندگی می کنند. مراکز اصلی و مقصد اکثر گردشگران به ویژه کشورهای در حال توسعه نظیر پارک های ملی، کوهستان های مرتفع، دریاچه ها، اماکن فرهنگی، پناه گاه های حیات وحش، و … در مناطق روستایی قرار دارند به همین دلیل نیز گردشگری به عنوان یکی از مهم ترین گزینه های ایجاد اشتغال و درامد در این مناطق مطرح شده و در حال حاظر در کانون توجهات دولت و سایر کارگزاران اقتصادی قرار گرفته است. ( محمودی نژاد و بمانیان، ۱۳۸۸ : ص ۳۸ )

۲-۳-۳- گردشگری روستایی

۲-۳-۳- ۱- مفهوم گردشگری روستایی

جریان گردشگری روستایی را می توان زمینه اطلاقی به گردشگران دانست که در یک روستا در نزدیکی آن اقامت کرده و دوباره امور زندگی و محیط محلی آن آگاهی کسب می نمایند. یا می توان به گردشگرانی اشاره نمود که با خانواده های کشاورز زندگی کرده و در مورد فعالیت های کشاورزی چیزهایی می آموزند و یا می توان گردشگرانی را که در یک روستا یت دهکده ی ماهیگیری با خانواده صیادان زندگی کرده و با آنها به صید می روند را به عنوان گردشگرانی روستایی برشمرد. با این وجود نباید از درک این نکته غافل بود که گردشگری روستایی می تواند در برگیرنده یک گستره وسیعی از گونه های مختلف گردشگری باشد.
گردشگری روستایی عبارت است از فعالیت ها و گونه های مختلف گردشگری در محیط های مختلف روستایی و پیرامون آن ها که در بردارنده ارزش ها و آثار متفاوتی برای محیط زیست روستا (طبیعی و انسانی) می باشد. براین اساس می توان گردشگری روستایی را دربرگیرنده زمینه های مختلف فعالیت های گردشگری چون سکونتگاه ها، رویدادها، جشنواره ها، ورزش ها و تفریحات گوناگون دانست که در محیط شکل می گیرند. به طور کلی جریان گردشگری روستایی را می توان از دو جهت مورد توجه قرار داد: از یک جهت برای محیط های روستایی و پیرامون آن ها این فرصت مهیا می کند تا گردشگران فارغ از هیاهوی شهری و تکنولوژی در بطن سنتی روستا زمانی را به فراغت بگدرانند و از دیگر سو در کنار آن اقتصاد روستایی وابسته به زمین می تواند راه های تنفسی دیگری را تجربه کرد. (سقایی،۱۳۸۲،ص ۳۵)